Hoe kan een combinatie van een vreemde stem met een onbekend verhaal en vrij onheilspellende geluiden je toch een gevoel van thuiskomen geven? Een multidisciplinaire ervaring die mijn dag even helemaal op zijn kop heeft gezet, dat is hoe ik deze twee installaties bij de Molen van West heb ervaren. Te beginnen met de eerste installatie Your Eyes in My Head van de Amerikaanse kunstenaar Laurie Anderson. Bij dit kunstwerk komen beeld, geluid, tekst, en technologie samen, en neemt de kunstenaar je mee op een reis door iemand anders hoofd. De inspiratie voor dit kunstwerk komt voort uit de vraag die iedereens hoofd wel eens gepasseerd heeft, namelijk “hoe zou het zijn om in het brein van een ander persoon te kruipen?”. Anderson heeft met deze installatie een indrukwekkend antwoord proberen te geven op deze vraag, en door een combinatie van een rustige stem en een gevoel dat je in het midden staat van een verhaal (omdat het geluid letterlijk om je heen draait) is ze daar zeker in geslaagd.
In deze oase van rust, wat de Molen van West is, te midden van de drukke stad loop je een prachtige ruimte binnen waar een aantal houten stoelen op ruime afstand van elkaar gepositioneerd zijn. Na een korte uitleg wordt je geacht plaats te nemen, en de bijbehorende koptelefoon op te zetten. Terwijl ik zelf in deze positie zat, keek ik om mij heen en voelde ik een soort meditatieve rust over me heen komen, wat mogelijk te maken had met de combinatie van stilte en een prachtige omgeving. Een groene knop aan de zijde van de stoel zou de installatie doen starten, en toen ik mijn ogen gesloten had en er helemaal klaar voor was drukte ik steevast op de knop.
Alarm. Gelijk werd ik vanuit de stoel meegesleurd en voelde het alsof ik aan een spirituele reis begonnen was. Het geluid was penetrerend, en deed me gelijk afvragen of ik de enige was die dit hoorde op dat moment, of dat het een extern geluid was. Dit voelde gelijk als de eeuwige vraag die mijn brein tormenteert, “ben ik de enige?”. Na dit abrupte begin leken de golven wat te kalmeren, en kreeg ik het gevoel alsof ik mijn eigen brein vol vragen verlaten had, en als zijnde een toerist door andermans brein aan het varen was. Dit kwam door het meeslepende verhaal wat gelijk aan het begin verteld werd, begeleid door de vragen die op retorische wijze gesteld werden. Een kalmerende stem vertelde het verhaal, of eigenlijk was het een reflectie op een gesprek. Het ging over de dood en het menselijk brein, en over het feit dat tot zekere hoogte alles wat wij ervaren enkel en alleen in ons hoofd zit. Het was lastig om een vinger te leggen op wat er nou eigenlijk aan het gebeuren was, maar tegelijkertijd voelde het rustgevend, en ergens gaf het zelfs een goed gevoel, omdat ik mijn eigen vragen en onzekerheden even kon parkeren en mij volledig kon focussen op de vragen die voor mij gesteld werden. Daarnaast waren veel van de aangekaarte onderwerpen ook herkenbaar, zoals vragen over de dood en over het hiernamaals. Het feit dat deze vragen gesteld werden gaf mij rust omdat ik mij realiseerde dat ik niet alleen ben in deze wereld en dat iedereen te make heeft met eigen (en soms dezelfde) problemen. De willekeurigheid van zinnen en geluiden voelde bijna als thuis, aangezien dat precies het menselijk brein weerspiegelt, het gaf me een gevoel van ‘onzekerheid en willekeur is normaal, maak je geen zorgen’. Met 3D-audio, die op wonderbaarlijke manier werd toegepast, voelde het alsof de gedachtes daadwerkelijk om mij heen aan het walsen waren. Door mijn ogen dicht te doen wist ik niet eens zeker of hetgeen wat ik hoorde alleen in mijn hoofd was, of dat er iemand naast mij stond die luidruchtig bezig was.
Een combinatie van een Boeddhistisch gebed, technologische geluiden, een vertrekkende of aankomende trein, en een hartslag, vatten prachtig samen wat er zoal allemaal om kan gaan in het menselijk brein. Het voelde alsof ik op een treinstation stond of op een druk plein te midden van een gigantische stad, terwijl alle gedachtes die mensen kunnen hebben als entiteiten langs mij heen vlogen. Het deed mij denken aan het feit dat wij zoveel gedachtes hebben, die altijd komen en gaan, en zelden constant zijn. Ondanks deze drukte voel ik mij soms eenzaam en alleen in mijn gedachtes, maar deze installatie slaagt er in om een stukje van dat gevoel weg te nemen, door een inkijkje te geven in de complexiteit van een ander brein wat gevuld is met soortgelijke levensvragen en herinneringen. Ondanks dit voelde het op de een of andere manier toch als thuis, als iets wat dichtbij mij stond, iets dat zegt “je bent niet de enige, je bent niet alleen”. Door dit gevoel, heb ik de indrukwekkende reis door het brein van Laurie Anderson als rustgevend ervaren, een innerlijke rust die even een pauze kan brengen in je eigen eeuwige stroom van gedachtes.
Na deze kalmerende reis ben ik naar de volgende installatie gegaan, namelijk Sunday Without Love van de IJslandse kunstenaar Ragnar Kjartansson. Van een lichte open ruimte ben ik naar een donkere en gesloten kamer gegaan, waar op een groot scherm een film zich afspeelde, begeleidt door kalmerende gitaar muziek en folkloristische zang. Op dit fragment zijn een groep mensen te zien in traditionele kledij op een lastig te plaatsen locatie, terwijl ze een melancholisch refrein zingen wat continue wordt herhaald. De boodschap “leren leven zonder liefde” wordt dus meermaals benadrukt, maar ondanks dat blijft het uitnodigen om te blijven zitten. Het idyllische landschap, samen met de fijne klanken vormen een prachtig decor waar je maar niet op uitgekeken raakt. De intense mentale reis die je eerst aflegt komt rustig tot zijn eind tijdens het aanhoren van de prachtige traditionele zang en gitaar klanken.