thema:
In Pursuit of the We

IPOTWAssociations1900x900Het streven naar een ‘wij’
In de gesprekken tussen het Holland Festival-programmateam en associate artist Bill T. Jones over de onderwerpen die hem bezighouden, kwamen de woorden ‘In pursuit of the we’ veelvuldig terug. In het verleden besteedde Jones veel aandacht aan het individu, de belangen en rechten van deelgemeenschappen en grote thema’s als racisme en aids. Nu richt hij zijn blik op wat mensen verbindt – niet in de laatste plaats in reactie op de recente sociale en politieke ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waarbij fragmentering en polarisatie steeds verder toenemen. Martin Luther King is hierbij een terugkerende bron van inspiratie voor Jones. King gebruikte de gospeltekst ‘We shall overcome’, die waardevolle woorden bevat voor wie zich in een achtergestelde positie bevindt – zoals een groot deel van de Afro-Amerikaanse gemeenschap in de Verenigde Staten. Ook het ‘wij’ in ‘We the people,’ waarmee de Amerikaanse grondwet opent en waarop de Amerikaanse democratie gestoeld is, ligt ten grondslag aan het gemeenschappelijk ‘wij’ van Jones.

DeepBlueSea220x175In zijn nieuwe werk Deep Blue Sea, dat Bill T. Jones opent met een solo, danst hij uiteindelijk tussen honderd mensen. De voorstelling kwam voort uit zijn interesse in het individu, en in de wisselwerking tussen identiteiten van individuen en groepen. Hoe verhouden mensen met heel verschillende achtergronden zich tot elkaar, en wat verbindt hen? Door het podium te delen met deze mensen verhoudt hij zich tot hen en brengt hij hen met elkaar in contact. Ook in zijn andere, recente werk speelt dat streven naar een gezamenlijk ‘wij’ een belangrijke rol. In Curriculum gaat hij op zoek naar wat een vrij mens tegenwoordig over de wereld moet weten. En in het derde werk van Jones dat op het komende festival te zien is, Prayers of the People, betrekt Jones het publiek in de vorm van een kerkelijk ritueel bij de open brief die Martin Luther King schreef vanuit de gevangenis in Birmingham, Alabama. Het streven naar een gezamenlijk ‘wij’, verbindt ook meerdere andere festivalvoorstellingen met elkaar – en niet alleen de voorstellingen van makers die op voorspraak van Bill T. Jones in het festival staan. Het blijkt een onderwerp te zijn waar makers uit allerlei disciplines zich mee bezighouden – het thema hangt zogezegd in de lucht. Vandaar dat de zinsnede ‘In pursuit of the we’ tijdens het samenstellen van het festival gaandeweg tot een centraal thema uitkristalliseerde dat, naast andere thema’s, in een groot deel van de programmering weerklank vindt.

Muziek en rituelen
ThePlanetALament220x175De openingsvoorstelling dit jaar is The Planet – A Lament. Met deze bijzonder rijke voorstelling opgebouwd uit dans, zang en film, laat de Indonesische regisseur Garin Nugroho zien hoe een lokale ramp als een tsunami de hele wereld aangaat. Nugroho werkt met amateurzangers uit Oost-Indonesië en verweeft traditionele, collectieve klaagzangen met een mythisch volksverhaal. Zo brengt hij zelden gehoorde stemmen en verhalen uit die regio’s op een wereldpodium. Met dit collectieve creatieve proces, dat politieke retoriek en culturele hiërarchie overstijgt, betreurt The Planet – A Lament de unieke impact van de mens op zijn wereldwijde omgeving. Het herinnert ons eraan dat de menselijke verbeelding kan bijdragen aan het herstellen van het evenwicht. Nugroho: ‘Nu is het tijd om het trauma van de planeet en de gevolgen van de klimaatverandering collectief te erkennen. Misschien is het door het collectieve rouwproces dat we ons nieuwe toekomsten kunnen voorstellen.’

Van oudsher spelen muziek en religie – vaak hand in hand – een belangrijke rol in het verbinden van mensen. De vanzelfsprekendheid van rituelen en andere tradities schept een gezamenlijk uitgangspunt. De voorstelling Prayers of the People, in de vorm van een kerkdienst, gebruikt zulke rituelen om mensen bij elkaar te brengen. Zo’n gezamenlijke overgave ligt ook aan de basis van een project als Transe, waarvoor de Iraaks-Amerikaanse trompettist Amir ElSaffar muzikanten met diverse achtergronden uit verschillende delen van Noord- en Midden-Afrika bij elkaar brengt om opzwepende, rituele stambeli-muziek te maken. Zanger en muzikant Sami Yusuf maakt muziek vanuit eeuwenoude islamitische soefi-tradities, maar zoekt tegelijkertijd expliciet verbinding over grenzen heen, door bijvoorbeeld in meerdere talen te zingen. Met zijn concert When Paths Meet, in samenwerking met Cappella Amsterdam en het Amsterdams Andalusisch Orkest, wil hij ‘onderlinge vriendschap, liefde, tolerantie en begrip tussen mensen verkennen.’

Tolerantie
TheJustAndTheBlind_220x175Dat tolerantie en gelijkheid niet vanzelf spreken, wordt pijnlijk duidelijk in The Just and the Blind van componist en violist Daniel Bernard Roumain en spoken word-artiest Marc Bamuthi Joseph – twee makers met wie Bill T. Jones zich verwant voelt. Joseph spreekt in de voorstelling zijn zoon toe en kaart de praktijk van etnisch profileren aan; zijn zoon verandert van een zwarte jongen in een zwarte man in de Verenigde Staten – een groep voor wie ‘driving while black’ een begrip én een bovengemiddeld levensbedreigende bezigheid is. Een uitgangspunt voor een gezamenlijk ‘wij’ is gelijke behandeling. Zoals Martin Luther King zei: ‘ongelijkheid waar dan ook, zorgt voor ongelijkheid overal.’ Daniel Bernard Roumain zegt hierover: ‘Als kunstenaar gaat mijn volle toewijding naar projecten die sociale onrechtvaardigheid aankaarten en iets zeggen over raciale en sociale ongelijkheid. Ik probeer te achterhalen: hoe gaan we allemaal samenleven?’

Gedeelde taal, ruimte en ervaring
TheDeathbed220x175De manier waarop woorden en taal mensen kunnen verbinden en verdelen, onderzoeken de theatermakers van BOG. Met de speelse en absurdistische voorstelling TAL. spelen zij met de mogelijkheden en beperkingen van taal. En dan is er de verbindende kracht van bewegingstaal. In de voorstelling L’homme rare onderzoekt choreograaf Nadia Beugré welke bewegingen typisch mannelijk en vrouwelijk zijn, om die ‘regels’ vervolgens met voeten te treden. Ook choreograaf Trajal Harrell speelt in zijn bewegingstaal met genderfluïditeit. En met het tweede deel van zijn drieluik Porca Miseria slaat hij bovendien een brug tussen museale en theatrale ruimte, door zijn werk – doorgaans in theatersetting – als museale performance te presenteren. In de voorstelling INFINI 1-16 wordt de beperkte ruimte van het theater juist onderzocht en gebruikt om het publiek samen op reis te sturen in de fantasie van zestien verschillende kunstenaars. De codes die binnen een concertzaal gelden – manieren waarop makers en publiek behalve een ruimte bijvoorbeeld ook verwachtingen delen – worden in voorstellingen als Together Games en Luistermutant 2020 verkend en opgerekt.

Wat alle makers in Holland Festival 2020 gemeen hebben, is een wens om werkelijk een collectieve ervaring met het publiek te bereiken. Wie naar het theater gaat, deelt niet alleen een ruimte met kunstenaars, muzikanten of theatermakers, maar ook een beleving met alle andere aanwezigen. In een wereld die steeds meer verdeeld en gepolariseerd lijkt, waarin feiten subjectief zijn geworden en mensen hun meningen en vermoedens keer op keer bevestigd zien, kan het theater of de concertzaal een plek zijn waar die verdeling wordt afgeworpen en we elkaar werkelijk ontmoeten.

Tijdens het festival wordt rondom dit thema een contextprogramma georganiseerd.

Meer over associate artist Bill T. Jones:

- profiel Bill T. Jones
- interview met Bill T. Jones