Speels geluidsspektakel van twee avontuurlijke componisten

Together Games

Ashley Fure, Simon Steen-Andersen, Ensemble Modern

(afgelast)

Dit is een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Het Holland Festival 2020 is helaas afgelast. meer info

Ze houden niet van conventies. De Amerikaanse Ashley Fure en de Deen Simon Steen-Andersen zijn beiden componist, geluids- en installatiekunstenaar. Allebei brengen ze muziek vanuit een frisse, speelse benadering die de concertbeleving op zijn kop zet. In Together Games laat Fure zangers door het publiek bewegen met ingenieuze, 3D-geprinte megafoons. Het levert een unieke luisterervaring op, met architectonische klankcomplexiteit. Steen-Andersen werkt juist met alledaagse geluiden. In zijn Run Time Error @ Opel feat. Ensemble Modern Live! verschijnt Ensemble Modern tweemaal: live op het podium en in een video van een geestige geluidsparade die de componist in 2015 met het gezelschap opnam in een oude autofabriek. In de wisselwerking tussen video en live-spel ontstaat een waar beeld- en geluidspektakel.

Programma

Together Games for moving voices and ensemble (2019/2020)
Ashley Fure (1982), Lilleth Glimcher (she/ they)

pauze

Run Time Error @ Opel feat. Ensemble Modern Live! (2015/16)
Simon Steen-Andersen (1976)

achtergrondinformatie

Together Games

De Amerikaanse componist en geluidsartiest Ashley Fure brengt muziek vanuit een frisse, speelse benadering die de concertbeleving op zijn kop zet. In Together Games laat Fure zangers door het 

publiek bewegen met ingenieuze, 3D-geprinte megafoons. Het levert een unieke luisterervaring op, met architectonische klankcomplexiteit. Together Games richt zich op vragen over uitsluiting en gemeenschap. Voor wie staat dit concert open? Welke obstakels vormen een belemmering voor het publiek van een nieuw muziekfestival? Wie heeft toegang tot het podium en welke machtsstructuren weerspiegelt dit? 

Ashley Fure paart Ensemble Modern hier aan ongewoon gezelschap: twaalf instrumentalisten van het ensemble treden aan met twaalf megafoonkunstenaars. De diverse zwarte kegelvormige voorwerpen kunnen niet alleen aanzienlijk versterken, maar het geluid ook in een duidelijke richting projecteren. Daardoor kunnen pratende stemmen, gezang en sis- en klikgeluiden heel doelbewust in een ruimte worden verspreid. Bovendien kunnen deze gerichte geluidsgolven helpen om de architectuur van de ruimte akoestisch waarneembaar te maken, omdat ze, volgens het principe van echolocatie, exact in de ruimte worden teruggekaatst. 

Met hun bijna archaïsch uiterlijk, zonder zichtbare technologie of elektronica, lijken de megafoons op organische structuren of op instrumenten uit rituele praktijken. Tegelijkertijd zijn het futuristische verlengstukken van het menselijk lichaam. De gezichten van de artiesten verdwijnen volledig achter het zwarte gat van de kegel. De versterking ontdoet menselijke geluiden van hun natuurlijke timbre en transporteert zelfs extreem fragiele geluiden zo goed dat een zacht gesis van grote afstand nog steeds onze nekharen overeind kan zetten. 

De wereldpremière van Together Games (februari 2020) vond plaats in een sporthal. Het publiek zat rond het speelveld, terwijl de musici van Ensemble Modern en de megafoonperformers zich door de zaal bewogen. 

Ashley Fure stelt eisen aan de ruimte, en die zijn gekoppeld aan vragen over het onderscheid tussen ensemble en publiek. Zoals in verschillende van haar andere werken, vormt de ruimte het centrale gegeven van Together Games. Fure is niet alleen geïnteresseerd in de architectuur van de locatie, met de specifieke klankeigenschappen en nagalmtijden die als parameters in haar stuk zijn opgenomen, maar ook in een weerspiegeling van de ruimte op sociaal en politiek gebied. Op haar speellocaties creëert Fure holistische ervaringsruimtes. 

Door de experimentele verkenning van de samenhang tussen geluid en beweging worden in de ruimte daadwerkelijk de elementen snelheid en richting gepeild. Dit creëert een meeslepende luistersituatie waarin Fure het concertritueel van westerse kunstmuziek bevraagt en overstijgt. In plaats van een gefixeerde frontale opstelling van ensemble en publiek, creëert ze multidimensionale toegang. 

Ondanks de vastberadenheid waarmee Ashley Fure traditionele concertrituelen en hun impliciete patriarchale patronen tart, is ze overtuigd van het potentieel tot verandering van de concertvorm. Een concert biedt ons een ruimte waarin we ons kunnen verzamelen en kunnen deelnemen aan een geconcentreerde, gemeenschappelijke communicatie. Het biedt de feitelijke aanwezigheid van een tijdelijke gemeenschap binnen het spanningsveld tussen intimiteit en anonimiteit. 

Together Games is een resonantieruimte voor de aanwezigheid en interactie van verschillende actors. Zonder verhaal en taal vertelt het op een indrukwekkende manier over de kracht die voortkomt uit een gedeelde (luister)ervaring. Het vormt een uitnodiging om een onbekende ruimte binnen te gaan die kan worden opgevat als zowel een uitdaging als een omarming. 

Run Time Error 

De avontuurlijke componist, performer en installatiekunstenaar Simon Steen-Andersen (1976) past in zijn werk graag alledaagse geluiden toe. In zijn Run Time Error – een performance uit 2009 die daarna doorontwikkeld is – verschijnt Ensemble Modern tweemaal: live op het podium én in een video van een geluidsparade die de componist in 2015 met het gezelschap opnam in een oude autofabriek. In de wisselwerking tussen video en live-spel ontstaat een waar beeld- en geluidspektakel. 

Run Time Error is een locatiegebonden compositie volgens strikte regels: alleen objecten en instrumenten die ter plekke aangetroffen zijn, mogen gebruikt worden. Daarbij kan een object of instrument slechts eenmaal worden ingezet. Ieder geluid, iedere actie moet een directe relatie hebben met het voorafgaande of daaropvolgende geluid of de volgende actie. 

De beschikbare objecten worden, net als de musici, verspreid langs een route die van het podium langs de ruimtes achter het toneel, de gangen en de ontvangstruimtes loopt. Op deze manier wordt de ruimte gekoppeld aan de tijd. Het doorspelen van de compositie zal zo de vaak gebruikte muzikale metafoor ‘door de tijd heen bewegen’ concretiseren. 

De eerste activiteit van de uitvoerder (vaak is dat de componist zelf) is de akoestische verkenning van de uitvoeringsruimte en de detectie van de geluidsapparatuur aldaar. Deze ontdekkingstocht is opgenomen op video. Later, tijdens de live-uitvoering met een ensemble, kun je de tocht op de video zien. 

Baden-Badener muziekjournalist Michael Rebhahn schetste hoe de uitvoerder ‘voorwerpen, apparaten en architecturale elementen aanraakt, beklopt, in beweging brengt en de geluiden die daardoor ontstaan opneemt met een handmicrofoon. De performer wordt op de voet gevolgd door een cameraman die documenteert wat er gebeurt.’ 

In de live-uitvoering met het ensemble staan de performer - nu uitgerust met twee joysticks - twee opnames van de video en het geluidsspoor ter beschikking; op deze manier kan hij de vooraf opgenomen informatie onafhankelijk besturen via twee projectievlakken en twee luidsprekers en deze ook in onderlinge volgorde manipuleren. Daarbij worden de oren en ogen van het publiek flink bedrogen.

Meer

biografieën

Ashley Fure (1982) is een Amerikaanse componist en geluidsartiest. The New York Times noemde haar werk ‘ongepolijst, elementair’ en ‘rijkelijk bevredigend’. Ze onderzoekt kinetische

geluidsbronnen, en brengt de fysieke activiteit van het musiceren en de chaos van ruw akoestisch materiaal scherp in beeld. Fure is gepromoveerd in het vak compositie aan Harvard University, en werkt als assistent-professor aan de muziekafdeling van Dartmouth College. Ashley Fure werd talloze malen onderscheiden voor haar werk. Een kleine greep: in 2011 bekleedde Fure een residency aan de Akademie Schloß Solitude. Een jaar later ontving zij een stipendium in Darmstadt en een Staubach Honorarium van het Internationale Muziekinstituut uit dezelfde plaats. In 2014 won ze de Kranichsteiner Compositieprijs en de Impuls International Composition Prize.

Nadat Fure in 2016 was genomineerd voor de Pulitzer Muziekprijs werd haar in 2017 een Guggenheim Fellowship toegekend. Ze won de DAAD 2018-prijs van de organisatie Artists-in-Berlin. Ashley Fure kreeg compositieopdrachten van belangrijke gezelschappen in Europa en de Verenigde Staten, waaronder de New York Philharmonic, de Los Angeles Philharmonic, Klangforum Wien, Ensemble Modern, het Diotima Quartet, het International Contemporary Ensemble, Talea, de San Francisco Contemporary Music Players en Dal Niente. Tot haar recente projecten behoren The Force of Things: An Opera for Objects, een intermediaire opera die door Alex Ross in de New Yorker ‘verbijsterend origineel’ en ‘de puurste intuïtieve theateruiting van het jaar’ genoemd werd. Een ander project is Bound to the Bow, voor orkest en elektronica: ‘gedurfd individueel’ volgens The New York Times, en volgens de New Yorker ‘de fascinerendste wereldpremière’.

De Deen Simon Steen-Andersen (1976) is componist, performer en installatie-artiest. Hij studeerde compositie bij diverse docenten in Aarhus, Freiburg, Buenos Aires en Copenhagen. De in Berlijn woonachtige Steen-Andersen begeeft zich in zijn werk tussen instrumentale muziek en elektronica, video en performance in verschillende settings, van symfonieorkest tot kamermuziek, met en zonder multimedia. Hij verzorgt soloperformances, maakt installaties en is actief als regisseur. De laatste decennia concentreert Steen-Andersen zich in zijn werk op het integreren van concrete muzikale elementen en het benadrukken van fysieke en choreografische aspecten van de instrumentale uitvoeringspraktijk. Zijn werk bevat versterkte akoestische instrumenten, gecombineerd met sampler, video, eenvoudige alledaagse objecten of zelfgemaakte constructies.

Simon Steen-Andersen ontving vele prijzen, waaronder in 2017 de Mauricio Kagel Music Prize en de Siemens Composer’s Prize. Hij werd onderscheiden met de Nordic Council Music Prize, de SWR Orchestra Prize en de Carl Nielsen Prize. Steen-Andersen maakte werk in opdracht van ensembles, orkesten en festivals als ensemble recherche, Neue Vokalsolisten Stuttgart, het SWR Orkest, Orchestre Philharmonique de Radio France, Ensemble Ascolta, het JACK Quartet, Ensemble Modern, Oslo Sinfonietta, 2e2m, de Donaueschinger Musiktage, Ultraschall, de Wittener Tage für neue Kammermusik en ECLAT. Voorts werkte hij samen met ensembles als Klangforum Wien, Collegium Novum Zurich, ICTUS, het Arditti Quartet, London Sinfonietta, Ensemble Intercontemporain, asamisimasa en het Nadar Ensemble. Since 2008 is Simon Steen-Andersen compositiedocent aan de Royal Academy of Music in Aarhus.

Sinds de oprichting in 1980 geldt Ensemble Modern als een van de toonaangevende nieuwemuziekensembles. De groep is gevestigd in Frankfurt en bestaat uit twintig solisten van verschillende nationaliteiten. Uniek zijn de werk- en organisatiewijze: over alle projecten, coproducties en financiële zaken wordt collectief besloten. Het gezelschap speelt muziektheater, kamermuziek en orkestconcerten en maakt dans- en videovoorstellingen. De musici treden geregeld aan op gerenommeerde festivals als de Salzburger Festspiele, de Wiener Festwochen, Klangspuren Schwaz, Musikfest Berlin, de MusikTriennale Köln, het Lincoln Center Festival in New York, het Festival d’Automne in Paris, het Lucerne Festival en het Holland Festival.

Jaarlijks voegt het ensemble ongeveer zeventig nieuwe werken aan zijn repertoire toe, deels wereldpremières. Met componisten als John Adams, George Benjamin, Peter Eötvös, Heiner Goebbels, Hans Werner Henze, Simon Steen-Andersen, Mauricio Kagel, György Kurtág, Helmut Lachenmann, György Ligeti, Karlheinz Stockhausen, Benedict Mason, Steve Reich en Frank Zappa ontwikkelde het ensemble jarenlange samenwerkingsverbanden.

Ensemble Modern heeft vele cd’s opgenomen, die niet zelden in de prijzen gevallen zijn. Een aanzienlijk deel van de cd-productie loopt via het eigen label: Ensemble Modern Media. In 2003 werd Ensemble Modern door de Duitse Kulturstiftung des Bundes geprezen als een baken van de eigentijdse cultuur in Duitsland. In hetzelfde jaar werd de International Ensemble Modern Akademie (IEMA) opgericht, waarin door middel van een masteropleiding, masterclasses, compositiewerkgroepen en educatieve projecten een jonge generatie musici opgeleid wordt. Dit jaar viert Ensemble Modern zijn veertigjarig bestaan.

Meer

CREDITS

muziek
Ashley Fure,
Simon Steen-Andersen
regie Together Games
Lilleth Glimcher (they/them)
live videomixing
Simon Steen-Andersen
uitvoering
Ensemble Modern, megafonisten
in het kader van
1 2 3 4 ty Years Ensemble Modern – Anniversary Cycle 2020
met steun van
German Cultural Foundation