IJzingwekkende opera over de reconstructie van een moordzaak

The Murder of
Halit Yozgat

Ben Frost

(afgelast)

Het Holland Festival 2020 is helaas afgelast. meer info

Hoe kon op 6 april 2006 op klaarlichte dag de 21-jarige Halit Yozgat worden vermoord? In het 77 vierkante meter grote internetcafé van zijn familie waren vijf getuigen aanwezig toen Yozgat tweemaal door het hoofd werd geschoten. Onder de getuigen bevond zich opmerkelijk genoeg een undercoveragent van de Duitse veiligheidsdienst die verklaarde niets van de moord te hebben gemerkt. De videoreconstructie, die door het Londense onderzoeksbureau Forensic Architecture werd gemaakt van de moord, inspireerde de Australische componist en regisseur Ben Frost voor zijn opera The Murder of Halit Yozgat. Met zijn onconventionele combinatie van geluidskunst, elektronische muziek en dark metal maakt Frost een ijzingwekkende voorstelling, waarin een geluid waar niemand aandacht aan besteedde, onverbiddelijk alle aanwezigen met elkaar verbindt.

achtergrondinformatie

Met The Murder of Halit Yozgat maakt de Australische componist Ben Frost (1980), bekend om zijn zeer diverse oeuvre van experimentele en elektronische muziek, zijn tweede opera.

Hij koos (net als bij zijn eerste opera: The Wasp Factory, Holland Festival 2014) voor een opmerkelijk en bijzonder duister onderwerp.

De waargebeurde en onopgeloste moordzaak in een internetcafé in Kassel, waarbij de jonge Halit Yozgat tweemaal door het hoofd werd geschoten terwijl er vijf klanten aanwezig waren, bleek achteraf te passen in een reeks van tien moorden met racistische motieven, gepleegd door het extreemrechtse NSU (Nationaal Socialist Underground). De aanwezige undercoveragent Andreas Temme, een van de vijf getuigen, verklaarde niets van de moord te hebben gemerkt. Hij zou geen schoten hebben gehoord, geen buskruit hebben geroken, en het dode lichaam van Yozgat bij zijn vertrek niet hebben opgemerkt.

Het gerenommeerde interdisciplinaire onderzoeksteam ‘Forensic Architecture’ besloot de gebeurtenissen en tegenstrijdige verklaringen nauwkeurig in kaart te brengen. Hiervoor werd op basis van alle beschikbare informatie, zoals de inloggegevens van aanwezige computers en telefoons, een zeer gedetailleerde tijdlijn gemaakt. Van de verschillende scenario’s in het secuur nagebootste internetcafé werd een video gemaakt, waarbij met name de discrepanties in de verklaring van Temme opvielen.

Het idee dat er mogelijk gezagdragers betrokken waren bij de extreemrechtse praktijken van NSU, ook wel ‘NSU Complex’, is een politieke en sociale controverse. Is de waarheid ooit nog boven tafel te halen? Volgens Ismail Yozgat, vader van het slachtoffer, zijn er maar twee mogelijkheden: “De heer Temme heeft mijn zoon zelf vermoord, of hij heeft degene gezien die mijn zoon heeft vermoord.”

De ingenieuze reconstructie van wat er zich op die 77 vierkante meter van het internetcafé, binnen een tijdsbestek van 9.26 minuten mogelijk heeft afgespeeld, werd in 2016 op Documenta 14 in Kassel gepresenteerd als kunstwerk en genomineerd voor de prestigieuze Turnerprijs.

Voor The Murder of Halit Yozgat, volgt Frost de architectonische opzet van het onderzoeksteam. De toeschouwer wordt meegenomen in de uiteenlopende perspectieven van verschillende getuigen, waarbij de pistoolschoten de enige zekerheid zijn: het gegeven dat alle aanwezigen met elkaar verbindt. Hoe hebben de schoten geklonken op verschillende plekken in het café? Wat heeft de moeder met haar kind gezien van het misdrijf? En de tieners die achterin zaten te gamen? Uiteindelijk wordt de toeschouwer ook zelf oog- en oorgetuige in deze zoektocht naar de waarheid, en in het onvermogen die ooit te achterhalen.

In zijn werk als componist en regisseur zoekt Frost voortdurend naar nieuwe manieren om muziek en performance te combineren. In The Murder of Halit Yozgat, een productie in de reeks Game Changers van het Staatstheater Hannover, in coproductie met Holland Festival, combineert hij akoestisch en elektronisch geluid met spoken word en zang. Het hoofdzakelijk Duitse libretto is geschreven door Daniela Danz. Dat Frosts experimentele geluidskunst veel verder gaat dan muziek alleen, komt in het theater bijzonder goed tot zijn recht. Over het maken van zijn vorige opera zei hij: “Ik maak de stem van een strijkkwintet niet belangrijker dan het gesis van een slang of het kraken van ijs.” Volgens NRC deed Frost met die voorstelling inzien “hoe rijk de mogelijkheden van muziektheater zijn, niet alleen om te ontroeren, maar ook om onder de huid te kruipen en echt uit het lood te slaan.”

Meer

biografie

Ben Frost is componist, producent, geluidskunstenaar en regisseur. Frost werd in 1980 in Melbourne, Australië geboren en woont sinds 2000 in Reykjavík, IJsland. In het Rolex Arts Initiative was Brian Eno

zijn mentor. Frost staat bekend om zijn minimalistische, instrumentale en experimentele muziek met invloeden variërend van klassiek minimalisme tot punkrock en black metal.

Zijn werk bestaat uit de studioalbums Theory of Machines (2007), By The Throat (2009), A U R O R A (2014) en The Centre Cannot Hold (2017) en omvat verder installaties, live-optredens, partituren voor dans, theater en diverse studiosamenwerkingen. Frost componeerde muziek voor film en televisie, waaronder de met een Palme d'Or genomineerde Sleeping Beauty, de series Fortitude en Dark. Recentelijk componeerde hij de partituur voor Raised By Wolves met regisseur Ridley Scott.

Het afgelopen decennium werkte Frost veel samen met de Ierse beeldend kunstenaar Richard Mosse en produceerde hij de bekroonde multi-channel video- en geluidsinstallaties The Enclave (2013) en Incoming (2017), in februari dit jaar te zien in SFMOMA. Frost's regiedebuut The Wasp Factory (2013) werd uitgevoerd voor een groot publiek in het Royal Opera House in Londen en in 2014 in het Holland Festival. In 2020 presenteert hij The Murder of Halit Yozgat - een nieuwe opera gebaseerd op het tegenonderzoek van onderzoeksbureau Forensic Architecture naar een neonazi-moord. Frost zal ook toeren met de band Swans, waarmee hij eerder in de studio heeft samengewerkt.

Staatsoper Hannover en Schauspiel Hannover vormen samen het Niedersächsisches Staatstheater Hannover GmbH, een van de grootste multidisciplinaire theaters in Duitsland. Op drie locaties vinden jaarlijks rond de 1300 evenementen plaats, van opera tot toneel, ballet, concert en jeugdtheater. Ze worden bezocht door zo’n 400.000 bezoekers. Staatsoper Hannover en Schauspiel Hannover werken samen met internationaal bekende artiesten, en staan voor een diverse en innovatieve programmering die de aandacht trekt tot ver over de grenzen van de eigen regio. Onder leiding van Sonja Anders biedt het nieuwe ensemble van dertig leden van Schauspiel Hannover, een uitgebreid repertoire dat zowel opvallende premières bevat als klassiek materiaal en theater in een moderne narratieve stijl. Sinds dit seizoen leidt Laura Berman de Staatsoper.

Diversiteit is bepalend voor de programmering van het ensemble dat een internationale samenstelling heeft – de Staatsoper zoekt de dialoog op met de stad en de Europese operascene. Naast hedendaagse interpretaties van het ijzeren repertoire brengt de Staatsoper wereldpremières en muzikale uitstapjes tussen verschillende genres en formats voor een jong publiek. Het Staatsballett wordt geleid door Marco Goecke, die kunst maakt voor de eenentwintigste eeuw met zijn sterke eigen handtekening. Naast zijn eigen producties, werkt hij samen met jonge collega’s en nodigt hij bekende choreografen uit om naar Hannover te komen. Het Niedersächsisches Staatsorchester Hannover is zowel een opera- als een concertorkest. Naast het begeleiden van opera en ballet, en het verzorgen van symfonische concerten speelt het orkest ook buiten de Staatsoper op bijzondere locaties kamermuzikale en kinderconcerten.

Meer

CREDITS

gebaseerd op
het tegenonderzoek 77sqm_9:26min
door Forensic Architecture
regie, muziek
Ben Frost
libretto
Daniela Danz
toneelbeeld
Lisa Däßler,
Mirella Weingarten
kostuums
Kerstin Krüger
geluidsontwerp
Dan Bora
dramaturgie
Yvonne Gebauer,
Friederike Schubert
in opdracht van
Staatsoper Hannover
coproductie
Schauspiel Hannover, Holland Festival

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR