Portret van een exorbitant rijke, excentrieke, kunstzinnige familie in opmaat naar het Europa van nu

De Wittgensteins

Jeroen De Man
Toneelgroep Oostpool, Nieuw Amsterdams Peil,
Het Nationale Theater

(afgelast)

Het Holland Festival 2020 is helaas afgelast. meer info

Karl Wittgenstein (1847-1913) maakte op verbluffende wijze fortuin in de staalindustrie. In zijn Weense ‘paleis’ kwamen componisten als Brahms, Mahler en Strauss regelmatig over de vloer. Over zijn acht getalenteerde, muzikale kinderen heerste hij als een tiran. Twee wereldoorlogen trokken diepe sporen in de familie. Twee zonen pleegden zelfmoord, een derde verdween. Zoon Paul verloor zijn rechterhand, maar bleef pianospelen met zijn linker. Zoon Ludwig werd een van de grootste filosofen van de twintigste eeuw. Auteur en regisseur Jeroen De Man brengt in De Wittgensteins de uiteengevallen familie op het podium, met livemuziek van Nieuw Amsterdams Peil. Via gesprekken over grote onderwerpen als filosofie, kunst en politiek, verbindt hij de belangrijke politieke en culturele ontwikkelingen van toen met het Europa van nu.

achtergrondinformatie

Met De Wittgensteins regisseert Jeroen De Man zijn eerste zelfgeschreven tekst voor de grote zaal. In het stuk combineert hij zijn twee grote liefdes; het vooroorlogs Europa en het theater.

Met glansrollen voor onder anderen Carly Wijs, Vincent van der Valk en Theo d’Or winnares Hannah Hoekstra en livemuziek van het Nieuw Amsterdams Peil.

In De Wittgensteins maakt een fictief theatergezelschap een voorstelling over de exorbitante en excentrieke familie Wittgenstein; één van de rijkste families van vooroorlogs Wenen. Ze repeteren, discussiëren, musiceren en worstelen met de betekenis van geschiedenis en kunst in deze verwarrende tijden, terwijl de tijd maar doorraast. Op weg naar weer een uitgestelde première. Op weg naar het onvermijdelijke eindpunt.

Toneelgroep Oostpool, Nieuw Amsterdams Peil en Het Nationale Theater zetten hun tanden in de opzienbarende familie Wittgenstein. Voor regisseur Jeroen De Man zijn de Wittgensteins allegorische figuren die staan voor filosofie, muziek, beeldende kunst, industrie, architectuur, biseksualiteit en waanzin. In een groots opgezette muziektheatervoorstelling groeien de Wittgensteins uit tot iconen. Hun levens echoën de grote West-Europese geschiedenis van de twintigste eeuw én de actuele kwesties die daaruit voortkomen: het woekerkapitalisme, de kloof tussen arm en rijk, oorlog en vluchtelingenstromen, nationalisme en individualisering.

De familie Wittgenstein behoorde tot de Europese elite van de vroege twintigste eeuw. Componisten Brahms en Mahler waren huisgasten, kunstenaars als Klimt en Rilke konden op financiële steun rekenen. Met miljarden op de bank, kunstschatten aan de muur en goudstaven in de kluis konden de acht kinderen van staalmagnaat Karl Wittgenstein (1847-1913) zich zonder enige rem ontplooien. Paul, die zijn rechterarm had verloren in de Eerste Wereldoorlog, liet stukken componeren voor de linkerhand door Strauss en Ravel. Hij vierde als eenarmige pianist successen in de Wiener Musikverein en Carnegie Hall.

Jongste zoon Ludwig zocht in Cambridge de grenzen van de taal op en gaf daarmee de filosofie een nieuw beginpunt. Zus Gretl trouwde het zwarte schaap van de Guggenheim-familie, reisde de wereld over en bevond zich in de hoogste diplomatieke kringen. Maar tegenover deze voorspoed stonden inktzwarte trauma’s. Twee wereldoorlogen sloegen de eens zo succesvolle familie in scherven uiteen. Twee broers pleegden zelfmoord, een derde verdween. En vrijwel het volledige kapitaal van deze joodse familie belandde in handen van de Nazi’s om zo te ontkomen aan de gaskamers. De familiebiografie van de Wittgensteins leest als een spannende roman: de perfecte ingrediënten voor een theatervoorstelling.

Meer

biografieën

Jeroen De Man (1980) studeerde in 2005 af aan de acteursopleiding van de Toneelacademie Maastricht. Na zijn afstuderen werkte hij anderhalf jaar bij het Noord Nederlands Toneel , waarna hij van

2006 tot 2016 deel uitmaakte van de artistieke kern van theatercollectief De Warme Winkel. Hierbuiten regisseerde hij theatervoorstellingen en opera’s bij o.a. het Zuidelijk Toneel, het RO Theater, het nieuwe Luxor theater en Nieuw Amsterdams Peil.

Sinds 2016 regisseert hij voltijds bij Toneelgroep Oostpool in Arnhem en Het Nationale Theater in Den Haag. Hier maakte hij Ondertussen in Casablanca (montagevoorstelling), Kinderen van Judas (montagevoorstelling), Ondine (van Jean Giraudoux), Cinema (van Annie Baker) en Het duel (naar Tsjechov). Tevens geeft hij al jaren les aan de toneelscholen van Maastricht, Amsterdam, Utrecht, Arnhem en Brussel.

Het werk van Jeroen De Man kenmerkt zich door een sterke beeldende kracht en een grote openheid naar het publiek. In zijn voorstellingen is de verbeelding altijd aan de macht en liggen verwijzingen naar hedendaagse actuele kwesties altijd versleuteld in theatrale metaforen. Hij is gefascineerd door de kunst en literatuur van het fin-de-siècle en het interbellum, met name in de Duitstalige en Russische cultuur. Als lid van De Warme Winkel maakte hij verschillende zeer succesvolle montagevoorstellingen gebaseerd op het leven en werk van kunstenaars uit deze periode, zoals Alma (over Alma Mahler), Rainer Maria (over Rilke) en Kokoschka Live!. De Warme Winkel-productie Gavrilo Princip over de aanslag op Franz Ferdinand in Sarajevo, wat leidde tot de Eerste Wereldoorlog, ging op het Holland Festival 2014 in première.

Nieuw Amsterdams Peil (NAP) werd in 2005 opgericht door violiste Heleen Hulst en pianist Gerard Bouwhuis. Als collectief zonder dirigent richten zij zich op het spelen van een breed kamermuziek- en muziektheaterrepertoire in een flexibele bezetting. Hun focus ligt op de muziek van nu. De musici voelen zich eerder een ‘band’ dan een ensemble, wat zich vertaalt in weinig hiërarchie en veel eigen inbreng door iedere afzonderlijke speler. Het feit dat er zonder dirigent wordt gespeeld vereist van de musici een grote alertheid en geeft hen meer vrijheid. De verhoogde concentratie die dit oplevert is voor hen een belangrijke meerwaarde.

Vele interdisciplinaire muziektheaterproducties werden door Nederlandse componisten voor NAP geschreven, zoals: Urwald van Arnold Noordegraaf (met film), Giacometti van Elmer Schönberger (met dans), Conversations with my mother van Benedict Weisser (met toneel), Narcissus van Calliope Tsoupaki (met geur), Aan Barrels met muziek van Reza Namavar en Janco Verduin (voor draaiorgel), Reclining Woman van Astrid Kruisselbrink (met beeldende kunst) het spraakmakende muziektheater Anaïs Nin van Louis Andriessen en meest recentelijk Uwe Leipe Mastdramnis van Rob Zuidam met mezzosopraan Gerrie de Vries (regie: Jeroen De Man).

Toneelgroep Oostpool ziet theater als plek voor ‘ontmoetingen’ met andere mensen, tijden en denkbeelden. De voorstellingen van Oostpool bieden inzicht, troost of zoeken juist de confrontatie. Het gezelschap is maatschappelijk betrokken, artistiek gedurfd en altijd actueel. Onder leiding van artistiek directeur Marcus Azzini delen de huisregisseurs met het publiek de vraag: Hoe nu mens te zijn? Als groot, nationaal theatergezelschap is Oostpool al ruim vijfenzestig jaar gevestigd in Arnhem en doorkruist met haar voorstellingen het hele land. In Huis Oostpool wordt geëxperimenteerd, gemaakt, geprobeerd en gemonteerd. Er wordt een podium geboden aan jonge makers, aanstormende talenten en gevestigde gezelschappen uit stad, regio en het land.

Het grootste reizende toneelgezelschap van Nederland, Het Nationale Theater maakt bewerkingen van klassiekers en nieuwe voorstellingen over onderwerpen van nu, die de kijk op de wereld vergroten. Zo belichten ze de andere kant van de vaderlandse geschiedenis, ze stellen de vraag welke wereld we onze kinderen nalaten en ze laten zien hoeveel verschillende vormen intimiteit heeft tegenwoordig. Het gezelschap werkt met gevierde regisseurs en nieuwe makers en is steeds op zoek naar de betekenis van het theater voor nu en voor de toekomst. Daarover gaan ze in gesprek met hun mede-stadsbewoners in Den Haag en met de mensen die hun voorstellingen bezoeken in het land.

Meer

CREDITS

naar een boek van
Alexander Waugh
tekst, regie
Jeroen De Man
dramaturgie
Remco van Rijn
cast
Carly Wijs, Vincent van der Valk, Gillis Biesheuvel, Hannah Hoekstra, Thomas Höppener, Yela de Koning, Reinout Scholten van Aschat, Stefan de Walle
muziek
Nieuw Amsterdams Peil (Heleen Hulst, Gerard Bouwhuis, Merel Junge, Lars Wouters van den Oudenweijer)
regie-assistent
Emilie Pos
decor
Sarah Nixon
kostuums
Saar Scheerlings, Sarah Nixon
kap & grime
Pilo Pilkes
licht
Prem Scholte Albers

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR