Muziektheater over een vergeten koloniale geschiedenis

The Head &
The Load

Opening Holland Festival 2019

William Kentridge, Philip Miller, Thuthuka Sibisi, Gregory Maqoma

De nieuwste voorstelling van William Kentridge verwijst met zijn titel naar het Ghanese spreekwoord ‘the head and the load are the troubles of the neck’ en is de sensationele openingsvoorstelling van Holland Festival 2019. De muziek is van Phillip Miller – met wie Kentridge al vaker samenwerkte – en Thuthuka Sibisi. Gregory Maqoma tekent voor de choreografie. Centraal staan de bijna twee miljoen Afrikanen die tijdens de Eerste Wereldoorlog als dragers zijn gebruikt door de Britten, Fransen en Duitsers, en die een groot deel van de slachtoffers vertegenwoordigen – een tragisch verhaal met een historische betekenis dat grotendeels onverteld is gebleven. Kentridge brengt in deze unieke voorstelling een internationale groep performers samen met dansers, zangers en muzikanten, schaduwspel en filmprojecties. Samen creëren ze op het vijftig meter brede podium een landschap van buitengewone proportie en verbeeldingskracht.

download het programmaboek

achtergrondinformatie

'The Head & The Load gaat over Afrika en Afrikanen in de Eerste Wereldoorlog, dat wil zeggen over alle tegenstrijdigheden en paradoxen van het kolonialisme die samenkwamen in en werden  

uitvergroot door deze oorlog. Het gaat over historisch onbegrip en historische onverstaanbaarheid en onzichtbaarheid. De koloniale logica ten opzichte van de zwarte deelname aan de oorlog zou als volgt kunnen worden samengevat: tenzij hun acties erkenning verdienen, moeten hun daden niet worden vastgelegd. Het doel van The Head & The Load is om te erkennen en vast te leggen.'
- William Kentridge.

William Kentridges onderzoek naar de rol van Afrika in de Eerste Wereldoorlog brengt muziek, dans, animatie, beeldende kunst en schaduwspel samen om het onbekende verhaal vertellen van de miljoenen Afrikaanse dragers die dienden – en veelal sneuvelden – aan de Britse, Franse en Duitse fronten. The Head & The Load is een ambitieuze voorstelling, belast met het gewicht van deze onderbelichte geschiedenis en voortgestuwd door het visuele meesterschap van Kentridge. De titel van dit grootschalige werk refereert aan het Ghanese spreekwoord ‘The head and the load are the troubles of the neck’. 

William Kentridge is een veelzijdige kunstenaar die politiek combineert met poëzie in multimediale kunst waarin uiteenlopende disciplines bijeenkomen, zoals schilderen, beeldhouwen en filmmaken. In zijn werk raakt hij aan thema’s als apartheid, kolonialisme en totalitarisme. Zijn werk is een kritisch onderzoek naar verschillende aspecten van de Zuid-Afrikaanse samenleving en in het bijzonder de nasleep van apartheid. Het werk is vaak persoonlijk en heeft niet zelden een lyrische ondertoon. 

Voor The Head & The Load werkte Kentridge samen met Philip Miller, een van de meest vooraanstaande componisten uit Zuid-Afrika, en choreograaf en danser Gregory Maqoma. Ze maakten, in de woorden van Kentridge, ‘een onderbroken muzikale processie’. De voorstelling heeft een internationale cast die bestaat uit zangers, dansers en acteurs, velen afkomstig uit Zuid-Afrika. Millers krachtige composities bieden een perfecte aanvulling op het beeldende werk van Kentridge.

De muziek voor The Head & The Load vormt een dialoog tussen twee verschillende geluidswerelden die ontstonden tijdens en vlak na de Eerste Wereldoorlog. Het werk onderzoekt hoe Europese kunstenaars en componisten van de Dada-beweging de grens doorbraken tussen gesproken tekst en muziek, en hoe deze avant-garde beweging verrassende parallellen vertoonde met de klankwereld van de Afrikaanse zang en koormuziek, waar ook vaak een spel tussen spoken word en zang waar te nemen is. In de voorstelling gaan deze geluidwerelden muzikale botsingen aan. 

Europa reageerde op de Grote Oorlog met de geboorte van de post-romantische muziek, met componisten als Hindemith en Schönberg die in de sound van de voorstelling zijn opgenomen, maar dan uitgerekt, omgekeerd en teruggekaatst vanuit Afrika met zijn vocale oorlogshymnen, klaagzangen en marsen. Een song van Schönberg wordt afgewisseld met de percussieve klappen op een christelijk hymneboek dat naar Afrika gestuurd werd als onderdeel van de koloniale missie. Een rijke, zoete viool van Fritz Kreisler wordt weggespeeld door een oorlogslied in het Zoeloe. Een opname van een toespraak van Wilhelm Kaiser wordt gereduceerd tot vocale uitstoten van medeklinkers, die de absurdistische gedichten van Kurt Schwitters in gedachten brengen. Zelfs wanneer deze veelheid aan muzikale tradities een glorieuze ensemblezang van Afrikaanse liedjes uit de tijd ten beste geeft, blijven de tradities voortdurend vechten, en terugschreeuwen, als verzet tegen de rauwe, muzikale soundscapes van de Grote Oorlog. Orkestinstrumenten worden sirenes, misthoorns en radiofrequenties en gaan het gevecht aan met de modernistische beweging in de muziek, die ontstond als gevolg van de traumatische ervaring die Europa had opgelopen.

Meer

biografieën

William Kentridge (Johannesburg, Zuid-Afrika, 1955) is internationaal gelauwerd voor zijn tekeningen, films, theater- en operaproducties. Zijn werk komt voort uit een kruisbestuiving tussen media en genres

en onderzoekt de erfenis van kolonialisme en apartheid in de context van het sociaal-politieke landschap van Zuid-Afrika. Zijn esthetiek put uit de vroege filmgeschiedenis, van stopmotion animatie tot ouderwetse special effects. Zijn tekenwerk, met name de dynamiek van een uitgevlakt en opnieuw getekend beeld, is een integraal onderdeel van zijn uitgebreide animatie- en filmpraktijk, waarin de betekenis van de films wordt ontwikkeld tijdens het maakproces. Zijn theateropleiding aan de École Jacques Lecoq in Parijs heeft substantieel bijgedragen aan het maakproces. Kentridges werk is sinds de jaren negentig wereldwijd te zien geweest in musea en galerieën, o.a. bij de Documenta in Kassel, het Museum of Modern Art (New York), het Albertina (Wenen), het Louvre (Parijs), de Whitechapel Gallery (Londen) en het Reina Sofia museum (Madrid).

Philip Miller (Londen, 1964) is een Zuid-Afrikaanse componist die in Johannesburg woont. Hij was jurist voor hij zich volledig op de muziek toelegde. Zijn werk komt vaak voort uit samenwerkingsprojecten in theater, film en video. Een van de belangrijkste mensen met wie hij samenwerkt, is kunstenaar William Kentridge. De muziek die Miller schreef voor Kentridges animaties en multimedia-installaties is te horen geweest in verschillende musea en galerieën over de hele wereld, waaronder MoMA, SFMOMA, de Guggenheim Musea (zowel New York als Berlijn), het Teatro La Fenice in Venetië en het Tate Modern in Londen. Uit zijn samenwerking met Kentridge zijn ook de live concerten Nine Drawings for Projection en Sounds from the Black Box voortgekomen, waarmee hij door Australië, Groot-Brittannië, Duitsland, Italië, België, Frankrijk en de Verenigde Staten toerde. In 2007 componeerde Miller Rewind, a Cantata for voice, tape and testimony, een bekroond koorwerk gebaseerd op de getuigenissen van de Waarheids- en Verzoeningscommissie in Zuid-Afrika. De cantata beleefde zijn internationale debuut in New York op het Celebrate Brooklyn Festival. Sindsdien is het ook uitgevoerd in 62 Centre for Theatre and Dance van het Williams College in Massachusetts, het Market Theatre in Johannesburg en de Royal Festival Hall in Londen. Recente opdrachtwerken zijn de geluidsinstallatie BikoHausen: Steve Biko and Karlheinz Stockhausen in Johannesburg (2016) voor Darmstadt Music Festival en zijn nieuwste samenwerking met Thuthuka Sibisi: The African Choir of 1891 Re-imagined voor Autograph ABP in London, het Apartheid Museum en Iziko South African National Gallery (Zuid- Afrika). in 2014 schreef hij de muziek voor Kentridges Paper Music (eveneens dit Holland Festival te zien). Miller schrijft ook muziek voor films, hij was genomineerd voor een Emmy voor zijn muziek voor The Girl (2012) van HBO. 

Thuthuka Sibisi kreeg zijn muzikale opleiding aan de wereldberoemde Drakensberg Boy's Choir School, waar zijn liefde voor optreden is ontstaan. Hij studeerde af met een Bachelor of Music aan de Universiteit van Stellenbosch, studeerde ook af in theater en beweging en deed het MA-programma bij Goldsmiths University in Londen. Thuthuka heeft veel rondgereisd in Zuid-Afrika, Azië, Zuid-Amerika en Europa. Samenwerkingen op het gebied van beeldende kunst omvatten zijn werk met de in Johannesburg wonende fotograaf en beeldhouwer Jake Singer, dat gepresenteerd werd op Sustainable Empires in Venetië en in het Los Angeles Centre for Digital Art. Andere tentoonstellingswerken werden gepresenteerd in het stadhuis van Kaapstad en het Wits Art museum. Als muzikaal leider werkte hij samen met Philip Miller in Between A Rock and A Hard Place, in The African Choir 1891 Re-imagined, in Numbers en in Notes Toward a Model Opera van William Kentridge. Hij ontving Young South Africans 2017 award van de Mail en Guardian, en is de 2018 Ampersand Foundation Fellow. 

Danser, choreograaf en pedagoog, Gregory Vuyani Maqoma (1973) wordt beschouwd als een van de meest talentvolle artiesten van zijn generatie in Zuid-Afrika. Hij groeit op in Soweto en raakte eind jaren 80 geïnteresseerd in dans, een manier om te ontsnappen aan de groeiende politieke spanningen in zijn geboorteplaats. In 1990 begon hij aan zijn dansopleiding bij Moving into Dance. Hij won voor zijn eerste creatie voor dit gezelschap in 1994 de FNM Vita Pick of the Fringe prijs. In 1999 ontving hij een beurs voor een vervolgstudie bij P.A.R.T.S. van Anne Teresa de Keersmaeker. Hij richtte in die tijd ook zijn eigen gezelschap op, het Vuyani Dance Theatre. Zijn ster rijst vervolgens snel, met een groot aantal prijzen en onderscheidingen als resultaat, zoals in 1999, 2001 en 2002 de FNB Vita Choreographer of the Year, in 2006 en 2007 de Gauteng MEC Award voor Beautiful Us en Beautiful Me. Daarnaast onder meer de Tunkie Award for Leadership in Dance (2012), de New York City Bessie Award for Dance (2014) en in 2017 krijgt Maqoma de prestigieuze onderscheiding als Chevalier in de Franse Ordre des Arts et des Lettres. 

Hij werkt veel en graag samen met andere kunstenaars, zoals met Akram Khan en het London Sinfonietta, singer-songwriter Simphiwe Dana en theatermaker Brett Bailey. Maqoma is als artistiek leider onder meer betrokken bij Moving Into Dance Mophatong, het Dance Umbrella festival en is van 2004 tot 2010 verantwoordelijk voor het Nederlandse Afrovibes festival. Gregory Maqoma is nu te zien met zijn choreografieën Beautiful MeCion en Requiem Request en als choreograaf van de openingsvoorstelling van dit jaar, The Head & The Load.

Meer

CREDITS

concept, regie
William Kentridge
muziek
Philip Miller
cocomponist, muziekregisseur
Thuthuka Sibisi
ontwerp projectie
Catherine Meyburgh
choreografie
Gregory Maqoma
toneelbeeld
Sabine Theunissen
licht
Urs Schönebaum / Georg Veit
geluid
Mark Grey
video-editing, compositie
Janus Fouché, Žana Marović, Catherine Meyburgh
associate regisseur
Luc De Wit
hoofd techniek studio
Chris Waldo de Wet
video
Kim Gunning
cinematografie
Duško Marović
instrumentatie
Michael Atkinson, Philip Miller
additionele instrumentatie door
Nathan Koci
acteurs
Mncedisi Shabangu, Hamilton Dlamini, Nhlanhla Mahlangu, Luc De Wit
vocalisten en performers
Joanna Dudley, Nhlanhla Mahlangu, Ann Masina, Bham Ntabeni, Sipho Seroto, N`Faly Kouyate (kora), Mario Gotoh (altviool, The Knights), Tlale Makhene (percussie), Vincenzo Pasquariello (piano)
dansers
Gregory Maqoma, Julia Zenzie Burnham, Thulani Chauke, Xolani Dlamini, Nhlanhla Mahlangu
ensemble vocalisten
Mhlaba Buthelezi, Ayanda Eleki, Grace Magubane, Ncokwane Lydia Manyama, Tshegofatso Moeng, Mapule Moloi, Lindokuhle Thabede, Motho Oa Batho, Eddie Mofokeng, Lubabalo Velebayi, Bulelani Madondile
muzikanten
Waldo Alexander (viool), Sam Budish* (slagwerk), Shawn Conley* (bas), Samuel Ewens* (trompet), Deepa Goonetilleke (hoorn), Mario Gotoh* (altviool), Will Holshouser (accordeon), Nicolas Jones* (trombone), Andrew Kershaw* (tuba), Eilidh Martin (cello), Myles Roberts (fluit), Benny Vernon* (trombone) *met leden van The Knights kamerorkest (New York)
in opdracht van
14-18 NOW: WW1 Centenary Commissions, Park Avenue Armory, Ruhrtriennale, MASS MoCA
met aanvullende ondersteuning van
Holland Festival
met steun van
Alessia Bulgari, Agnes Gund, Wendy Fisher
leidende ondersteuning voor de ontwikkeling is geleverd door
Brenda R. Potter, Daniel R. Lewis, the W.L.S. Spencer Foundation, Jennifer & Jonathan Allan Soros
ook steun van
Alessia Bulgari, Agnes Gund, Wendy Fisher
aanvullende support van
the JKW Foundation, The Andrew W. Mellon Foundation, Simeon Bruner, Sarah McNair, Randal Fippinger, John and Cynthia Reed, Bill & Sako Fisher, Quaternaire en donors die anoniem wensen te blijven
ontwikkeld bij
MASS MoCA, North Adams, 2018, and Kentridge Studios, Johannesburg 2017-2018
productie
THE OFFICE performing arts + film Rachel Chanoff, Laurie Cearley, Lynn Koek, Catherine
in samenwerking met
Quaternaire
producent
Brendon Boyd
techniek
Mike Edelman
geluidstechniek
Michele Greco
toneelmeester
Sara Sahin
kostuum supervisie
Judith Stokart
kostuums
Emmanuelle Erhart, Bert Menzel, Claudine Grinwis
assistent toneelmeester
Lissy Barnes-Flint
William Kentridge Studio
Anne McIlleron, Linda Leibowitz
company manager
Carol Blanco

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR