‘Adembenemende, politieke kunst’ – Los Angeles Times

Sur les traces de Dinozord

Faustin Linyekula, Studios Kabako

Elegant, visueel, krachtig – Sur les traces de Dinozord (‘In de voetsporen van Dinozord’) is een hoogtepunt in het oeuvre van Linyekula. In deze politieke herinnering maakt de Congolese choreograaf en storyteller een reis door het verleden – van dichter en jeugdvriend Richard Kabako, die ver van huis door onbekenden begraven is, van schrijver en rebel Antoine Vumilia Muhindo, zijn jarenlange opsluiting, wachtend op een doodstraf die nooit uitgevoerd werd, en van hiphopdanser Dinozord. De reis gaat langs verloren dromen en herinneringen aan oude vrienden in Kisangani, de stad waar Linyekula opgroeide, en toont hoe de geschiedenis individuele levens tekende. Waar is de hoop gebleven op een florerende toekomst voor het door oorlog en geweld geteisterde Congo? Dit is een poging om een nieuw verhaal van hun leven te creëren, op een soundscore van constant typmachinegetik, Jimi Hendrix’ gitaarriffs en het Requiem van Mozart.

download het programmaboek

achtergrondinformatie

In 2006 maakte Faustin Linyekula in Wenen The Dialogue Series III: Dinozord. Deze opdracht van het New Crowned Hope Festival van de Amerikaanse regisseur Peter Sellars was later ook te zien in 

Avignon, op Springdance in Utrecht en in Paris Quartier d’été. Sur les traces de Dinozord is een remake van deze voorstelling die nu, met een deels gloednieuwe cast met jonge dansers, voor het eerst te zien is in Nederland.

Het is dertien jaar later. Het artistieke team van destijds leeft inmiddels verspreid over de hele wereld – als politieke vluchteling, kunstenaar of allebei - en reist tussen Congo, Frankrijk en Zweden. In deze voorstelling keren ze terug naar de ruïnes van Kisangani, Democratische Republiek Congo, voorheen Zaïre, voorheen Belgisch Kongo, voorheen Kongo-Vrijstaat. Onder de korst van namen en plaatsen gaan ze op zoek naar een nieuw verhaal, nieuwe hoop. 

Sinds het begin in 2006 is Antoine Vumilia Muhindo betrokken, een Congolese acteur, schrijver, regisseur en voormalig politiek gevangene. Hij voegde zich bij de cast in 2012, toen Linyekula zijn eerste versie van de voorstelling een update gaf. Zijn verhaal gaat onder meer over zijn veroordeling tot de doodstraf en zijn betrokkenheid bij de verzetsbeweging tegen Mobutu Sese Seko, de dictator die tweeëndertig jaar over Congo regeerde en tijdens zijn bewind de naam van het land veranderde in Zaïre. 

De cast bestaat verder onder anderen uit zangeres Hlengiwe Lushaba, dansers Yves Mwamba en Jeannot Kumbonyeki en acteur Papy Maurice Mbwiti. Naast de vele bewegingsscènes – solo’s en duetten – sleuren de performers met een rode kist over het podium, waaruit continu papieren vallen. Dit zijn de aantekeningen van Richard Kabako, dichter en een goede jeugdvriend van Linyekula. Kabako was een jonge man met grote schrijversambities die overleed aan de builenpest. Als eerbetoon vernoemde Linyekula zijn gezelschap en studio naar zijn vriend: Studios Kabako. De verhalen en herinneringen aan hem zorgen voor zijn postume aanwezigheid in de voorstelling. Ook afwezig (maar nog zeer levend; te zien als performer in de optochtperformance Parlement Debout dit festival) is de naamgever van de voorstelling: Dinozord, oftewel ‘de laatste in zijn soort’. Deze Congolese danser, die op het podium stond in het origineel in 2006, spreekt hier enkel door middel van geprojecteerde tekst. 

Welke verhalen beklijven en welke verhalen verdwijnen? Het gaat erom dat we niet vergeten waar we vandaan komen. Ook de herinneringen van Dinozord en Richard Kabako worden levend gehouden in Linyekula’s Sur les traces de Dinozord, zijn ultieme poging een om uit de ruïnes van een land een nieuw verhaal van hun gezamenlijke levens te creëren.

Meer

biografie

Faustin Linyekula (1974) is een Congolese danser, choreograaf, theatermaker en storyteller. In zijn voorstellingen verwerkt hij de erfenis van decennia van oorlog, terreur, angst en het ineenstorten 

van de economie in Afrika. In 1993, na een studie literatuur en drama, verlaat Linyekula Congo, dan nog Zaïre geheten, en vestigt zich in Nairobi. Daar is hij in 1997 medeoprichter van het eerste Keniaanse gezelschap voor eigentijdse dans: Gàara. In 2001 reist hij terug naar Zaïre, dat inmiddels de Democratische Republiek Congo heet. Ondanks de bloedige conflicten waarin het land verwikkeld is, besluit hij te blijven en zet in Kinshasa Studios Kabako op, een plek voor creatie en research in de podiumkunst. 

Met vier dansers die hij zelf heeft opgeleid maakt hij Spectacularly Empty, een verslag van zijn terugkeer naar zijn geboorteland. Hiermee begint Linyekula een reeks van werken waarin hij reflecteert op de geschiedenis en het collectieve geheugen van zijn land en zijn volk, op de corrupte leiders, de censuur en het gebrek aan toekomstvisie. Met twee van deze stukken, Le Festival des Mensonges (2005) en The Dialogues Series: iii. Dinozord (2006) wordt hij als eerste kunstenaar ooit uit Sub-Sahara Afrika uitgenodigd voor het Festival d’Avignon. In 2012 maakt hij het vervolg daarop, Sur les traces de Dinozord, dat met een nieuwe cast van jonge talenten dit jaar op het Holland Festival te zien is. 

In 2006 verhuist Studios Kabako naar Kisangani in het noordoosten van het land, en breidt het werkterrein uit naar nieuwe artistieke vormen waaronder muziek en film. Naast het stimuleren van werk door jonge Congolese kunstenaars door training, productie en tournees werkt Studios Kabako ook met de gemeenschap in Lubunga op de zuidoever van de rivier de Congo, op het gebied van cultuur, educatie en waterhuishouding. In totaal heeft hij 17 stukken gemaakt binnen Studios Kabako die wereldwijd op tournee gingen, waaronder more, more, more … future, (2009) een punk-ndombolo opera. Hij werkte samen met o.a. Raimund Hoghe (Sans-titre, 2009) en het Nationale Ballet van Portugal (2016) en creëerde een serie locatievoorstellingen in musea, waaronder in het Museum of Modern Art (New York, 2012), het MUCEM (Marseille, 2016), het Metropolitan Museum (New York, 2017) en in 2018 het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, België. Tevens is Linyekula een liefhebber van geluid en muziekproductie en mixt en produceert hij albums en concerten. 

In 2007 ontving Linyekula de Grote Prins Claus Prijs. Uit het juryrapport: ‘Hij weet op innovatieve wijze cultuur te stimuleren in weerwil van instabiliteit en onrust en is toegewijd aan de ontwikkeling van zijn land.’ In 2012 stond hij op het Holland Festival met La création du monde (1923-2012), een productie van het Ballet de Lorraine uit Nancy. In 2017 schreef The New York Times: ‘Linyekula laat je niet los … een pijnlijke, brutale, energieke aanwezigheid’. In 2014 ontving Linyekula met Studios Kabako de eerste prijs van de CurryStone Foundation voor het werk in Kisangani. Faustin Linyekula geeft regelmatig lessen en workshops in Afrika, de Verenigde Staten en Europa. In 2016 was hij een jaar lang associate artist in Lissabon, in het kader van Artista na Cidade Biennale. Sinds september 2018 is hij drie jaar lang assocate artist bij Le Manège in Reims, Frankrijk. In 2018 ontving hij de eerste Soros Arts Fellowship. Dit jaar is Faustin Linyekula een van de twee associate artists van het Holland Festival.

Meer

CREDITS

regie
Faustin Linyekula
met
Hlengiwe Lushaba (zang), Jean Kumbonyeki, Yves Mwamba, Faustin Linyekula, Michel Kiyombo (dansers), Papy Maurice Mbwiti, Antoine Vumilia Muhindo (acteurs)
tekst
Richard Kabako, Antoine Vumilia Muhindo
muziek
Wolfgang Amadeus Mozart (Requiem, fragmenten), Charles Lwanga Choir of Kisangani, Joachim Montessuis (Nierica), Arvo Pärt (Pari Intervallo, Redeuntes in mi, Trivium, Annum per Annum), Jimi Hendrix (Voodoo Child)
productie
Studios Kabako, Virginie Dupray
coproductie
KVS Theater, Brussels
met steun van
the DRAC Ile-de-France / French Ministry of Culture and Communication

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR