Aangrijpend danstheater over professionele rouwer

Cion; Requiem of Ravel’s Bolero

Gregory Maqoma, Vuyani Dance Theatre

Toloki is een rouwer van beroep in een grote, gewelddadige stad in Zuid-Afrika. Tegen betaling biedt hij troost aan families die het slachtoffer zijn geworden van geweld, rassenhaat en armoede. Toloki – hoofdpersoon in de romans Ways of Dying (1995) en Cion (2007) van auteur Zakes Mda – komt tot leven in de dansvoorstelling Cion; Requiem of Ravel’s Bolero van de internationaal gelauwerde danser-choreograaf Gregory Maqoma. Met Toloki als inspiratie en acht dansers uit zijn Vuyani Dance Theatre, buigt Maqoma zich over de donkere geschiedenis van zijn geboorteland. Als voorstudie voor Cion maakte Maqoma Requiem Request bij William Kentridges The Centre for the Less Good Idea, te zien in theater Frascati. Hierin gebruikte Maqoma de Bolero als  muzikale inspiratie.

achtergrondinformatie

­In 1995 verwerkt de Zuid-Afrikaanse auteur Zakes Mda het geweld en de vele doden tijdens de transitie in Zuid-Afrika in zijn roman Ways of Dying. Mda, die dan al jaren in de Verenigde Staten woont en werkt,

 creëert in zijn roman het personage Toloki, een professionele rouwer, die van begrafenis naar begrafenis reist om troost te bieden aan de getroffen families. Ruim tien jaar later keert Toloki terug in Mda’s roman Cion. Hij is in de Verenigde Staten terechtgekomen, vanwege ‘het gebrek aan interessante doden in Zuid-Afrika, dat nu een stabiele maatschappij is geworden.’ Toloki wordt opgenomen in een familie, nakomelingen van weggelopen slaven, en ontrafelt in het jaar dat hij daar woont hun verborgen geschiedenis. 

In zijn voorstelling Cion; Requiem of Ravel’s Bolero gebruikt Maqoma het personage van de professionele rouwer om zich te verhouden tot de recente geschiedenis van zijn geboorteland. Door de ontwikkelingen daar – en door de politieke dynamiek in de wereld – wordt in Maqoma’s optiek iedereen een professionele rouwer. In zijn interpretatie van Toloki ontdekt deze de dood opnieuw in een moderne context, in een wereld waarin de dood geen natuurlijk verschijnsel is, maar door anderen veroorzaakt wordt: ‘We rouwen om de dood door de dood te creëren’. Zoals anderen hashtags gebruiken, is kunst voor Maqoma de manier om commentaar te leveren op hoe we als mensen met elkaar omgaan. Tegelijk is het een optimistisch werk, dat ingaat tegen die duistere wolk en de hoop geeft dat menselijkheid nog altijd bestaat, ook in onze donkerste tijden, aldus Maqoma. 

Niet alleen de boeken van Zakes Mda, maar ook het werk van de Franse componist Maurice Ravel vormt een inspiratiebron voor Maqoma. Al eerder gebruikte hij Ravels bekendste compositie, de Bolero, in Requiem Request, een werk dat hij in William Kentridges The Centre of the Less Good Idea ontwikkelde en dat nu ook in dit festival te zien is. Voor Maqoma voelt dit muziekstuk heel Afikaans aan, door de structuur die simpel en tegelijk indringend en beklemmend is. Om dat Afrikaanse karakter te benadrukken is in Cion; Requiem of Ravel’s Bolero de klassieke instrumentatie geschrapt en zijn stemmen, zang en kerkliederen toegevoegd, die door een koor van  isicathamiya zangers wordt vertolkt. Isicathamiya is een harmonieuze zangstijl die onder Zoeloes is ontstaan. De stijl is nog het best te vergelijken met a capella. Isicathamiya ontstond als reactie op de krachtige en heftigere Mbube-zangstijl. De naam verwijst ook naar de strak gechoreografeerde dansbewegingen die de zangers maken. 

De bewerking van de muziek tilt de choreografie naar een plek van liefde en haat, een gevecht om te overleven en legt een verbinding met de overledenen, zoals eerder de professionele rouwer deed. In Maqoma’s woorden: ‘Het Requiem of Ravel’s Bolero is onze healing, het lied voor de overleden zielen, om een moment stil te staan en na te denken over het leven en wat het betekent. Heel misschien kunnen we dan het leven weer op waarde schatten.’

Meer

biografieën

Danser, choreograaf en pedagoog, Gregory Vuyani Maqoma (1973) wordt beschouwd als een van de meest talentvolle artiesten van zijn generatie in Zuid-Afrika. Hij groeit op in Soweto en raakte eind 

jaren 80 geïnteresseerd in dans, een manier om te ontsnappen aan de groeiende politieke spanningen in zijn geboorteplaats. In 1990 begon hij aan zijn dansopleiding bij Moving into Dance. Hij won voor zijn eerste creatie voor dit gezelschap in 1994 de FNM Vita Pick of the Fringe prijs. In 1999 ontving hij een beurs voor een vervolgstudie bij P.A.R.T.S. van Anne Teresa de Keersmaeker. Hij richtte in die tijd ook zijn eigen gezelschap op, het Vuyani Dance Theatre. Zijn ster rijst vervolgens snel, met een groot aantal prijzen en onderscheidingen als resultaat, zoals in 1999, 2001 en 2002 de FNB Vita Choreographer of the Year, in 2006 en 2007 de Gauteng MEC Award voor Beautiful Us en Beautiful Me. Daarnaast onder meer de Tunkie Award for Leadership in Dance (2012), de New York City Bessie Award for Dance (2014) en in 2017 krijgt Maqoma de prestigieuze onderscheiding als Chevalier in de Franse Ordre des Arts et des Lettres. 

Hij werkt veel en graag samen met andere kunstenaars, zoals met Akram Khan en het London Sinfonietta, singer-songwriter Simphiwe Dana en theatermaker Brett Bailey. Maqoma is als artistiek leider onder meer betrokken bij Moving Into Dance Mophatong, het Dance Umbrella festival en is van 2004 tot 2010 verantwoordelijk voor het Nederlandse Afrovibes festival. Gregory Maqoma is nu te zien met zijn choreografieën Beautiful Me, Cion en Requiem Request en als choreograaf van de openingsvoorstelling van dit jaar, The Head & The Load

In 1999 richt Gregory Vuyani Maqoma het Vuyani Dance Theatre op. Dit hedendaagse moderne dansgezelschap groeit uit tot een van Afrika’s meest succesvolle cutting-edge groepen. Vuyani Dance Theatre brengt een dynamische mix van hedendaagse Afrikaanse ritmes, urban stijl, muziek en cultuur, Afrikaanse ritmes en Europese tegenhangers. Thema's die van belang zijn voor jongeren worden aangepakt met muziek en dansstijlen die passen bij het leven van de performers zelf. Daarbij is de geschiedenis steeds het vertrekpunt voor onderzoek en ontwikkeling. De Vuyani Dance Theatre-aanpak omarmt - op een dynamische en theatrale manier - de vele smaken en culturen die het unieke karakter van de Zuid-Afrikaanse samenleving bepalen en is een duidelijke exponent van de ‘culturele cocktail’ van Johannesburg. De groep heeft in meer dan 100 steden over de hele wereld opgetreden, van Europa tot de Verenigde Staten en Azië en Nieuw Zeeland. Vuyani Dance Theatre vindt het belangrijk om met artiesten van over de hele wereld samen te werken, omdat dit tot een bijzondere wederzijdse verrijking leidt.

Sinds 2004 heeft het gezelschap een uitgebreid developmentprogramma ontwikkeld. In eigen huis worden jongeren intensief getraind in dans en choreografie, waardoor nieuwe talenten naar het gezelschap kunnen doorstromen. Ook is er een uitgebreid outreach-programma waarbij dansers van de groep twee keer per week lesgeven op basisscholen in de township. Door op deze manier te werken kan talent op een jonge leeftijd ontdekt worden en al vroeg de kans krijgen om zich verder te ontwikkelen.

Meer

CREDITS

concept, choreografie, dans
Gregory Maqoma
supporting movement analyst, dramaturgie
Shanell Winlock
repetitie-assistent
Lulu Mlangeni
muzikale leiding, compositie
Nhlanhla Mahlangu
assistent compositie
Xolisile Bongwana
kostuums
BlackCoffee
toneelbeeld, technische leiding
Olivier Hauser
licht
Mannie Manim
props
Wesley Mabizela
geluid
Ntuthuko Mbuyazi
stagiaire geluid
Katleho Mokgothu
dansers
Otto Andile Nhlapo, Roseline Wilkens, Thulisile Binda, Smangaliso Ngwenya, Katleho Lekhula, Itumeleng Tsoeu, Lungile Mahlangu, Ernest Balene, Nathan Botha
musici
Thabang Mkhwanazi, Sbusiso Shozi, Simphiwe Bonongo, Xolisile Bongwana
productie
Vuyani Dance Theatre
coproducent
The Market Theatre
ondersteund door
The National Lotteries Commission
media partner
Creative Feel
media sponsor
Kaya FM
auteur van Cion
Zakes Mda