Monumentaal muzikaal universum

aus LICHT - deel 1:
MICHAEL

Karlheinz Stockhausen,
Holland Festival, De Nationale Opera,
Koninklijk Conservatorium Den Haag

Dit is een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Tijdens een drie dagen durende marathon wordt een substantieel deel van de cyclus LICHT van Karlheinz Stockhausen uitgevoerd. Uit de zeven opera’s, vernoemd naar de dagen van de week, worden vele hoogtepunten geselecteerd die samen een mooi totaaloverzicht geven van het meesterwerk van Stockhausen. De drie delen van aus LICHT kunnen ook los van elkaar bezocht worden. 

Aartsengel Michael staat centraal in het eerste deel van aus LICHT, dat bestaat uit scènes uit DONNERSTAG aus LICHT. Het is het kortste en meest verhalende van de drie delen van aus LICHT. Te horen en zien zijn onder andere MICHAELs JUGEND en MICHAELs REISE UM DIE ERDE – over Michaels jeugd met een depressieve moeder en een vader die niet is opgewassen tegen het leven, over zijn levensveranderende ontdekking van de muziek en zijn kosmische reis op zoek naar Eva. Michael, Lucifer en Eva verschijnen in diverse gedaantes: als zanger, als danser, als bespeler van de bassethoorn, trompet en trombone. Het publiek wordt ondergedompeld in een monumentaal muzikaal universum met als epiloog het elektronische werk UNSICHTBARE CHÖRE, afgespeeld over acht luidsprekers rondom het publiek.

Programma deel 1*


DONNERSTAGS-GRUSS
MICHAELs JUGEND

pauze (21.00 - 22.00 uur)

MICHAELs REISE UM DIE ERDE
DONNERSTAGS-ABSCHIED

UNSICHTBARE CHÖRE** 
elektronische compositie (23.30 - 00.15 uur)

Al deze composities zijn afkomstig uit de opera DONNERSTAG.

* tijden onder voorbehoud
** electronische compositie vooral voor toegewijde luisteraar

bekijk de inleiding deel 1
(de eerste 32.50 minuten zijn bij ieder deel identiek)

Toelichting deel 1

Wedergeboorte
Michaels muzikale DNA bestaat uit een formule van dertien tonen, eentje meer dan de twaalf tonen die het octaaf rijk is. In twee complete scènes uit de opera DONNERSTAG toont

Stockhausen Michaels jeugd met een geesteszieke moeder en een vader die niet opgewassen is tegen het leven. Na een examen beleeft Michael zijn wedergeboorte als musicus. 

Kosmische reis 
In MICHAELS REISE UM DIE ERDE bereist Michael de aarde om na te zijn bespot en gehoond zijn geliefde Eva te ontmoeten. Samen verlaten ze de aarde voor een kosmische reis waarin ze zich muzikaal verenigen. In deze scènes wordt duidelijk dat de hoofdrolspelers in diverse gedaanten kunnen optreden. Als zanger, als danser, als bespeler van de trompet of bassethoorn, maar ook in hun meest abstracte muzikale verschijning als een herkenbare melodie: de zogenaamde 'formel'. Ook blijken Eva en Michael verschillende rollen te kunnen vervullen. Die van moeder en zoon, maar ook die van geliefden. 

Onzichtbare koren 
Het publiek wordt opgenomen in een muzikaal universum waarin onzichtbare koren de ruimte vullen. De scènes worden voorafgegaan door DONNERSTAGS-GRUSS, een korte ouverture die vooruitblikt. Ten slotte klinkt het ABSCHIED gespeeld door vijf trompetten in een ruimtelijke opstelling.

Scenisch en verhalend
De eerste avond is de meest scenische en verhalende van deze trilogie, die naarmate Stockhausen verder componeerde aan LICHT steeds ritueler van karakter zal blijken.

Meer

Achtergrondinformatie

Karlheinz Stockhausen is niet zomaar een componist. Hij is de schepper van een compleet nieuw muzikaal universum. Zijn cyclus LICHT (1977-2003) bestaat uit zeven opera’s, een voor elke dag van 

de week, en verbeeldt de mythische strijd en samenwerking tussen Michael, Lucifer en Eva. Alle opera’s zijn afzonderlijk al uitgevoerd, maar voor de eerste keer ooit zijn nu grote scènes uit alle zeven opera’s in een afgeronde cyclus te zien.

Uit negenentwintig uur aan materiaal is een voorstelling van vijftien uur gecreëerd, in een mise-en-espace van Pierre Audi, verspreid over drie dagen. Ervaar de vele baanbrekende composities, waaronder ook het HELIKOPTER-STREICHQUARTETT. aus LICHT is een reis door het buitenaardse klankuniversum van de meest visionaire componist van de 20e eeuw.

Behoefte aan meer achtergrondinformatie?

Lees het essay Stockhausen in de eenentwintigste eeuw van Jochem Valkenburg, programma-manager muziek & muziektheater Holland Festival.

Of lees het 'magazine' op de website auslicht.com


Meer

Biografie

Karlheinz Stockhausen (1928-2007) was een Duitse componist. Hij wordt beschouwd als een van de invloedrijkste componisten uit de tweede helft van de 20e eeuw.


Stockhausen studeerde zowel piano als musicologie, filosofie en Duitse taalkunde. Hij overwoog eind jaren veertig serieus een carrière als schrijver en ontving zelfs aanmoedigingsbrieven van Hermann Hesse. Pas in 1950 nam hij zijn eerste compositielessen bij de Zwitserse componist Frank Martin en in de zomer van 1951 volgde hij cursussen nieuwe muziek in Darmstadt. Daar werd hij gegrepen door het serialisme. Het jaar daarop studeerde hij in Parijs bij Messiaen en plaatste hij zichzelf met enkele baanbrekende werken in de voorhoede van de nieuwe muziek. 

Vanaf de tweede helft van de jaren vijftig behaalde Stockhausen grote artistieke successen met een vrijere benadering van de seriële voll. In de WDR-studio in Keulen (waarvan hij in de jaren zestig de directeur was) experimenteerde hij met elektronica, en daarbuiten met de plaatsing van orkest en publiek, met extreme tempi en met muziek van over de hele wereld. In 1964 werd een ensemble opgericht dat zich exclusief bezighield met de uitvoering van zijn werk, en in 1970 ontstond zijn eigen muziekuitgeverij. 

In de jaren zeventig nam zijn benadering van muziek een uitgesproken kosmische wending: hij wilde uitdrukking geven aan zijn verbondenheid met de kosmos, de natuur en zijn medemens. Met LICHT(1977-2003), een cyclus van zeven grootse muziektheaterstukken over de verschillende dagen van de week, creëerde hij een werk dat het hele leven moest omvatten. Van 2003 tot zijn dood werkte hij aan KLANG, een vergelijkbare cyclus over de uren van de dag.

laatse kaarten via De Nationale Opera

Meer

CREDITS

muzikale leiding
Kathinka Pasveer
regisseur
Pierre Audi
decor en licht
Urs Schönebaum
kostuum
Wojciech Dziedzic
video
Chris Kondek, Robi Voigt
curator
Renee Jonker
dramaturgie
Klaus Bertisch
muzikaal en dramaturgisch adviseur
Suzanne Stephens-Janning
educatief adviseur
Cristiano Melli
dirigent
Adrian Heger
artistiek producent/coördinator
Sigi Giesler
uitvoerenden
solisten, instrumentale solisten, studenten master aus LICHT, studenten Koninklijk Conservatorium Den Haag
overige credits deel 1

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR