Poëtisch theater over de grootste politieke liefdestragedie

Antony and Cleopatra

Tiago Rodrigues, Teatro Nacional D. Maria II

Als een van de twee namen valt, volgt daarop onherroepelijk de andere. Marcus Antonius en Cleopatra, voor eeuwig een paar. Hun relatie vermengde liefde en politiek zodanig, dat ze daarmee de politiek van de liefde uitvonden. Shakespeare schreef over hen, evenals de Griekse filosoof Plutarchus. Joseph L. Mankiewicz maakte in 1963 de monumentale film Cleopatra met Elisabeth Taylor en Richard Burton in de hoofdrollen. De Portugese theatermaker Tiago Rodrigues, wiens werk omschreven wordt als subversief en poëtisch, gebruikt al deze bronnen voor een theatrale zoektocht naar de kern van deze gedoemde liefde tussen de Egyptische koningin en de Romeinse heerser. Sofia Dias en Vítor Roriz spelen een hedendaagse Antonius en Cleopatra. Samen creëren ze een grappig en ontroerend universum, waarin de rollen zijn omgedraaid.

achtergrondinformatie

Antony and Cleopatra van regisseur Tiago Rodrigues is een hedendaagse versie van een eeuwenoud verhaal over de liefde tussen de Romeinse veldheer Marcus Antonius en de Egyptische 

koningin Cleopatra. In het jaar 41 (v. Chr.) krijgt een republikeinse generaal het gezag over de oostelijke helft van het Romeinse rijk. Een jonge Egyptische koningin vreest dat haar volk zal worden onderworpen. De twee ontmoeten elkaar en tien roerige jaren lang zijn ze geliefden. Wederzijdse passie leidt tot hun ondergang, maar door liefde met politiek te vermengen, ontdekken ze een politiek van liefde. 
Allround theatermaker Rodrigues schreef een moderne deconstructie van dit historische liefdesverhaal, deels geïnspireerd op William Shakespeare’s tragedie Antony and Cleopatra (1623). Rodrigues richtte zich vooral op de vele tweedelingen in Shakespeare’s tekst: oost en west, rede en gevoel, mannelijk en vrouwelijk, het strenge Rome en het exotische Alexandrië, oorlog en liefde, tragedie en komedie. Daarnaast putte hij uit de geschriften Parallelle Levens (1e eeuw n. Chr.) van de Griekse filosoof Plutarchus – een serie historische biografieën waar Shakespeare zijn toneelstuk op baseerde. Verder gebruikte hij elementen uit de Hollywoodfilm Cleopatra (1963) van regisseur Joseph Mankiewicz. 
Ondanks de vele citaten is Rodrigues’ Antony and Cleopatra een origineel werk, opgebouwd uit de herinneringen aan de diverse interpretaties van de twee historische figuren. Het is een romance gebaseerd op echte gebeurtenissen. Maar door de eeuwen heen zijn de details van deze liefdesgeschiedenis geëvolueerd, vervaagd, uitgebreid en veranderd. Enkel de kern is behouden. Rodrigues bracht het verhaal terug tot een confrontatie tussen twee dansers/acteurs: het choreografenduo (en koppel in het dagelijks leven) Sofia Dias en Vítor Roriz. Zij belichamen als zichzelf, in het hier-en-nu, de Antonius en Cleopatra van het daar-en-toen. Daarbij hanteert Rodrigues een bewuste afstand tussen acteurs en personages. Tegelijkertijd kent de voorstelling een opvallende spiegeling: het personage Antonius beschrijft de wereld door de ogen van Cleopatra, en vice versa. Deze omkering is een centraal thema in de voorstelling. Naarmate het stuk vordert, komen Dias en Roriz steeds dichter bij een belichaming van hun personages. Hun choreografie met speelse, wiskundige en poëtische elementen wordt geplaatst in een dynamisch decor van Ângela Rocha met belichting van Nuno Meira. Zo ontstaat een universum van instabiliteit en constante beweging. 
Antony and Cleopatra ging in 2014 in première en was te zien in diverse Europese theaters en op het Festival d’Avignon. De voorstelling markeert zijn debuut op het Holland Festival.
In de voorstelling wordt de toeschouwer uitgenodigd om de wereld ‘vice versa’ te ervaren, via de zielen van Cleopatra en Antonius. Rodrigues: ‘Het klinkt misschien een beetje hoogdravend, maar ik geloof dat je in de liefde (en politiek) de wilskracht, nederigheid en moed moet hebben om een deel van jezelf te vernietigen. Door sommige ideeën en dromen los te laten, krijg je de ruimte om de wereld door de ogen van een ander te zien.’

Meer

biografie

Tiago Rodrigues (1977) is sinds 2015 artistiek directeur van het Teatro Nacional D. Maria II (TNDM II), het Portugese nationaal theater in Lissabon. Hij staat bekend als veelzijdig theatermaker en 

profileerde zich als acteur, dramaturg, regisseur, producent en (toneel)schrijver. In 2018 won hij de Europe Prize Theatrical Realities. Rodrigues speelde in de film Mal Nascida (2007) van regisseur João Canijo, en hij was artistiek verantwoordelijk voor de cult-televisieserie Zapping (2016). Op 21-jarige leeftijd stopte Rodrigues bij de Escola Superior de Teatro e Cinema en sloot zich aan bij het Belgische ensemble tg STAN. Daar was hij medeverantwoordelijk voor de creatie van diverse voorstellingen, waarmee hij door 15 landen toerde. De non-hiërarchische werkwijze van dit theatercollectief, met nadruk op creatieve uitwisseling en keuzevrijheid, was van grote invloed op zijn visie als theatermaker en artistiek leider. In 2003 richtte Rodrigues samen met Magda Bizarro het gezelschap Mundo Perfeito op, waarmee hij in een periode van 11 jaar maar liefst 30 producties realiseerde. Met zijn subversieve, poëtische podiumkunst kreeg hij een reputatie als vooruitstrevend theatermaker. Rodrigues leverde een bijdrage aan diverse Europese festivals, en buiten Europa was zijn werk te zien in Libanon, Singapore en de Verenigde Staten. Als docent is hij betrokken bij P.A.R.T.S. in Brussel, de theaterschool van Stockholm en diverse kunstopleidingen in Portugal. Verder werkte hij samen met internationale geestverwanten zoals Tony Chakar, Rabih Mroué, Tim Etchells en Nature Theater of Oklahoma. Zijn minimalistische stijl van ‘levend theater’ en originele benadering van dramaturgie werden geprezen. Recentelijk won Rodriques met het TDNM II de prijs Globo de Ouro voor de productie Sopro (2018). In 2014 presenteerde Rodrigues zijn poëzieperformance By Heart in het Théâtre de la Bastille, die in 2016 in theater Frascati in Amsterdam te zien was. In hetzelfde jaar ging de voorstelling in première die nu op het Holland Festival staat, Antony and Cleopatra.

Het Teatro Nacional D. Maria II is gelegen aan het beroemde plein Rossio, in het hart van Lissabon. Dit nationaal theater opende officieel haar deuren op 13 april 1846, ter ere van de viering van de 27e verjaardag van Koningin Maria II (1819-1853). De wortels van het theater zijn echter tien jaar ouder. Na de revolutie van 1836 besloot politicus Manuel da Silva Passos, per koninklijk decreet, de schrijver en politicus Almeida Garret te vragen om een opzet te maken voor een nationaal theater waar, ‘als een school voor goede smaak, een bijdrage kan worden geleverd aan de beschaving en morele verheffing van de Portugese natie.’ In de tien jaar tussen juridische oprichting en inauguratie huisde het nationaal theater in het vervallen Teatro da Rua dos Condes. Uiteindelijk werd het huidige Teatro Nacional D. Maria II gebouwd op de ruïnes van het Palácio dos Estaús, de voormalige zetel van Inquisitie. Jarenlang werd het TNDM II beheerd door diverse theatergezelschappen, waaronder Companhia Rosas e Brasão (1881-1898) – verantwoordelijk voor de eerste ensceneringen van Shakespeare in het Portugees, en Companhia Rey Colaço-Robles Monteiro (1929-1964) – het langst bestaande theatergezelschap van Portugal. In 2004 kwam het TNDM II onder beheer van de Ministeries van Financiën en Cultuur. Los van de eigen producties profileert het TNDM II zich met diverse internationale samenwerkingen, zoals PERFORMART (de vereniging van podiumkunsten in Portugal), het Europese netwerk Advancing Performing Arts Project en European Theatre Convention (ETC). Sinds 2014 is Tiago Rodrigues artistiek leider.

Meer

CREDITS

tekst
Tiago Rodrigues
met quotes uit
William Shakespeare’s Antony and Cleopatra
regie
Tiago Rodrigues
met
Sofia Dias, Vitor Roriz
toneelbeeld
Ângela Rocha
kostuums
Ângela Rocha, Magda Bizarro
licht
Nuno Meira
muziek
delen uit de soundtrack van de film Cleopatra (1963), gecomponeerd door Alex North
artistieke samenwerking
Maria João Serrão, Thomas Walgrave
decor
Decor Galamba
engelse vertaling
Joana Frazão
uitvoerend producent
Rita Forjaz
uitvoerend producent bij de oorspronkelijke versie
Magda Bizarro, Rita Mendes
productie
Teatro Nacional D. Maria II naar een origineel werk van MundoPerfeito
coproductie
Centro Cultural de Belém, Centro Cultural Vila Flôr, Temps d’Images
artistieke residentie
Teatro do Campo Alegre, Teatro Nacional de São João, alkantara
met dank aan
Ana Mónica, Ângelo Rocha, Carlos Mendonça, Luísa Taveira, Manuela Santos, Rui Carvalho Homem, Salvador Santos, Toninho Neto, Bomba Suicida
support
Museu de Marinha

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR