Spectaculaire theatersatire op superkapitalisme

JR

FC Bergman

Dit is een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Hij is gehaaid, verstoken van enig moreel besef en bestormde medio jaren zeventig op meedogenloze wijze de New Yorkse beurs. Hij heet JR Vansandt en is amper elf jaar oud. De Amerikaanse schrijver William Gaddis voerde hem op in zijn experimentele roman JR (1975). Het Belgische acteurscollectief FC Bergman neemt deze satire op het superkapitalisme als uitgangspunt voor zijn nieuwe, grootse locatievoorstelling. In de voormalige Markthal aan de Jan van Galenstraat bouwen ze een torenhoog decor. Met live video, muziek en een groot spelersensemble reconstrueren ze JR’s caleidoscopische wereld. Zie hoe JR Vansandt en zijn legertje advocaten en spindoctors een ware ravage aanrichten op de Amerikaanse aandelenmarkt. Zie hoe onschuldige mensen zich vergalopperen in de wedloop om geluk.

'JR is een trip die je murw slaat. Als toeschouwer word je overspoeld door prikkels, die echter zelden gratuit zijn. [...] De montage is verbluffend. Deze productie loopt als een Zwitsers uurwerk, bravo!
★★★★★ - Gazet van Antwerpen 

'De caleidoscopische aanpak van de voorstelling zorgt voor een unieke kijkervaring, die blijft boeien. [...] De live film, die iedereen kan volgen, is een pareltje op zich.'
★★★★★ - Knack Focus 

'JR is ambachtelijk volmaakt en visueel adembenemend, en ook het acteren staat onder stroom.' 
★★★★ - de Volkskrant 

achtergrondinformatie

JR is een caleidoscopische roman van William Gaddis, gepubliceerd in 1975. Het verhaal leest als een satire op ongebreideld Amerikaans (en wereldwijd) kapitalisme. De rode draad in het verhaal is de

opkomst en ondergang van een 11-jarige jongen, JR, die tijdens een schooluitje naar Wall Street wordt ingewijd in het beurswezen. Met de hele klas kopen ze een aandeel van een bedrijf. Daarmee bouwt hij, niet gehinderd door enig moreel besef, geleidelijk zijn eigen handelsimperium op. Zijn amorele spel verstoort uiteindelijk het fragiele evenwicht van de beurs in New York, met tientallen directe en indirecte slachtoffers tot gevolg. Uiteindelijk stort ook zijn eigen kaartenhuis in elkaar. 

Als elfjarige kent JR geen zakenmensen en mag hij niet handelen, dus daarvoor chartert hij verschillende leraren van zijn school, stuk voor stuk kunstenaars die noodgedwongen les geven om rond te komen. Hij koopt hun betrokkenheid met de belofte dat ze straks genoeg geld gaan verdienen om zich volledig te kunnen wijden aan hun artistieke droom. Zo gaat bijvoorbeeld de jonge componist Edward Bast tegen zijn zin op pad als zakenman, maar in plaats van dat het hem tijd oplevert om te componeren, gaat hij kopje onder in de ratrace op de handelsbeurs. De geniale maar alcoholische schrijver Jack Gibbs raakt ook betrokken bij het plan. In tegenstelling tot Bast, blijkt hij een briljante beursstrateeg te zijn, maar omdat hij er niet in slaagt zijn eigen financiën op orde te krijgen, ziet zijn meesterwerk nooit het licht. 

Gaddis bouwde zijn roman bijna volledig op uit dialoog. De personages zijn wat ze zeggen. FC Bergman beschouwt de roman daarom als een filmscenario. Senjan Janssen is verantwoordelijk voor de soundscape, waarin stilte net zo belangrijk is als tekst. Waar het om gaat is de voortdurende spanning tussen orde en chaos, die de kern vormt van het wereldbeeld van Gaddis. 

FC Bergman: ‘Het idee dat chaos de basis is van ons bestaan, ​​is ook de drijvende kracht achter ons eigen werk. Onze producties worden vaak gezien als iconoclastische uitbarstingen waarin personages zich staande moeten zien te houden. We zien hier een parallel met Gaddis, die met zijn taal over de lezer heen dendert. Daarom kijken we ernaar uit deze orkaan van dialogen op het podium te zetten.'

In snelle, intelligente, maar ook uiterst grappige en ontroerende dialogen volgen we personages die steeds eenzamer worden in het steeds sneller bewegende New York. Discussies tussen topmanagers op de beurs worden afgewisseld met echtelijke ruzies in de slaapkamer en dronkenmansnachten met vrienden. Al deze verstrengelde levens illustreren een van de uitgangspunten van het boek: entropie. De wereld is per definitie ongeorganiseerd en gedoemd tot miscommunicatie. Dat is het idee dat FC Bergman wil onderzoeken. 

Het decor in de Centrale Markthal in het Foodcenter bestaat uit een toren met meerdere verdiepingen zonder buitenmuren, waar het publiek naar kijkt vanaf vier tribunes (één aan elke kant), terwijl de levens van de personages elkaar kruisen in verschillende leefomgevingen (een aandelenbeurs, een appartement, een treinstation, de straat, een café, enz.). In JR spelen zeventien acteurs, bijgestaan ​​door een aantal figuranten en een kind. Naast de acteurs van FC Bergman staan spelers van Olympique Dramatique, NT Gent en KVS. 

Meer

biografie

FC Bergman (2008) werd opgericht door zes acteurs / theatermakers: Stef Aerts, Joé Agemans, Bart Hollanders, Matteo Simoni, Thomas Verstraeten en Marie Vinck. In korte tijd  

ontwikkelden zij een eigen theatertaal, die anarchistisch, licht chaotisch en poëtisch is. In hun werk staat de spartelende, immer trachtende mens centraal. Sinds 2016 zijn Simoni en Hollanders teruggetreden als kernleden en werken ze op losse basis mee met FC Bergman. FC Bergman won in 2009 de Jong Theater Prijs op Theater Aan Zee met een bewerking van De thuiskomst van Harold Pinter. Met Wandelen op de Champs- Elysées met een schildpad om de wereld beter te kunnen bekijken, maar het is moeilijk thee drinken op een ijsschots als iedereen dronken is werd FC Bergman geselecteerd voor het Nederlandse Theater Festival (2010). In 2011 creëerde FC Bergman 300 el x 50 el x 30 el bij Toneelhuis, waar FC Bergman een collectief in residentie is. In 2015 maakten ze de locatievoorstelling Het land Nod. Deze werd in 2016 uitgenodigd voor het Festival d’Avignon en het Zürcher Theater Spektakel. Op individuele basis spelen de leden van FC Bergman mee in diverse theaterproducties, tv-projecten en films, of maken onder eigen naam performances, bouwwerken en video’s.

Meer

CREDITS

tekst
William Gaddis
bewerking
Bart Van den Eynde, Erwin Jans, FC Bergman
regie
Stef Aerts, Joé Agemans, Thomas Verstraeten, Marie Vinck
cast
o.a. Joé Agemans, Michael De Cock, Rashif El Kaoui, Frank Focketyn, Ella-June Henrard, Bart Hollanders, Junior Mthombeni, Stijn Van Opstal, Geert Van Rampelberg, Oscar Van Rompay, Thomas Verstraeten, Marie Vinck
geluid
Senjan Jansen
kostuum
Judith Van Herck
productie
Toneelhuis / FC Bergman
coproductie
Olympique Dramatique, NTGent, KVS
met de steun van
Casa Kafka Pictures - Isabelle Molhant - Casa Kafka Pictures Tax Shelter empowered by Belfius, De Neef Milieu en Chemiegroep, Must – Museum voor textiel, Ronse