Concert met persoonlijk verhaal over alcoholisme

HYENA

Mollena Lee Williams-Haas,
Georg Friedrich Haas, Klangforum Wien

Dit is een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Oostenrijkse componist Georg Friedrich Haas componeerde adembenemende muziek bij het autobiografische verhaal van zijn vrouw, de Amerikaanse schrijfster en storyteller Mollena Lee Williams-Haas. Jarenlang was zij alcoholverslaafd. Daarover, en over de lange reis naar een nuchter leven, schreef ze een indringend verhaal, dat ze in dit concert voordraagt. De muziek versterkt de hallucinante kwaliteiten van haar woordenstroom. HYENA is een concert voor orkest en verteller, waarbij de rol van orkest wordt vervuld door het ongeëvenaarde Weense ensemble voor eigentijdse muziek Klangforum Wien, met op de bok de Nederlandse dirigent Bas Wiegers. De hyena uit de titel is de innerlijke duivel van Mollena Lee Williams-Haas, die haar tot drinken aanspoorde en waarmee ze nu voor eens en voor altijd afrekent.

programma

Georg Friedrich Haas (1953)
Sayaka (2006) 

Georg Friedrich Haas
de terrae fine (2001)

Georg Friedrich Haashye
HYENA (2016)

achtergrondinformatie

‘Rond twee of drie uur in de ochtend draaide ik me om. Ik moest heel nodig naar het toilet en ik baadde in het zweet. Net toen ik uit bed wilde stappen, bemerkte ik een bult in de vloer die er eerder niet

was. [...] Na een tijdje barstte hij aan de bovenkant open, als een hoop aarde, en uit de opening kwam een groot harig iets tevoorschijn. De buiging van die nek, de welving van die rug. Die kleine, zwarte, glinsterende ogen en die merkwaardig gevormde oren die heen en weer wapperden om het zand af te schudden. Langzaam veranderde de muil in een gezicht. Ik keek recht in het gelaat van een hyena.’ 

In HYENA vertelt Mollena Lee Williams-Haas op indringende wijze over haar innerlijke duivel, die haar steeds weer naar de fles deed grijpen en haar loodzware gevecht om af te kicken. ‘Ik wilde eigenlijk helemaal niet over mijn alcoholverslaving en ontwenning schrijven’, vertelt de Amerikaanse schrijfster en storyteller, die sinds september 2015 tevens door het leven gaat als de echtgenote van componist Georg Friedrich Haas. ‘Het voelde veel te persoonlijk en het verhaal was in de media al tot vervelens toe uitgekauwd. Maar toen werd ik gevraagd om op te treden tijdens de Porchlight Storytelling Series in San Francisco. Men vroeg mij waarover ik wilde spreken en ik dacht gelijk: In ieder geval niet over mijn alcoholverslaving. Ik was er doodsbang voor, en juist daarom vond ik dat ik het moest doen.’ 

HYENA werd een daverend succes en was zelfs te beluisteren in het National Public Radio-programma Snap Judgement. Uiteindelijk was het Lee Williams’ echtgenoot, componist Georg Friedrich Haas, die het plan opperde om de tekst te verwerken in een concert voor ensemble en live verteller (Mollena Lee Williams-Haas zelf). ‘Mijn vrouw is een professioneel verhalenverteller’, aldus Haas. ‘Ik weet als geen ander hoe goed ze een boodschap over het voetlicht kan brengen en hoe sterk de impact van haar persoonlijkheid kan zijn. Het was voor mij heel natuurlijk om vanuit onze hechte privérelatie een gezamenlijk artistiek project te beginnen.’ 

Taal heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in het werk van Haas: van zijn Fragment für 29 Sprechstimmen (1979) tot de complexe spraakritmes in zijn Hölderlin-opera Nacht (1995-96; 1998)of zijn recente opera Morgen und Abend (2015), waarin een van de hoofdrollen voor rekening komt van een acteur. Voortdurend zoekt de componist naar nieuwe manieren om het gesproken woord te integreren in zijn muziek, die wordt gekenmerkt door hallucinante klankexperimenten en het werken met microtonaliteit en aternatieve stemmingssystemen.

Haas: ‘In HYENA heb ik naar een passend muzikaal raamwerk gezocht voor de borderline-situatie uit de tekst.’ Een flexibele relatie tussen muziek en spraak was daarbij van levensbelang: ‘In Morgen und Abend en in das kleine ICH BIN ICH komen al uitgestrekte passages voor, waarin lange tekstfragmenten vrijelijk voorgedragen worden binnen een bepaald tijdsverloop. hyena borduurt daarop voort: lange tekstpassages worden vrij gesproken. De stem kan steeds spontaan op de ensembleklanken reageren, langzamer, sneller, luider of zachter worden.’

Meer

biografieën

Het werk van de Oostenrijkse componist Georg Friedrich Haas (Graz, 1953) kenmerkt zich door een originele en sensitieve benadering van de klank. In veel van zijn stukken maakt hij gebruik van 

microtonaliteit, alternatieve stemmingssystemen en natuurlijke boventonen, zoals in Dark Dream for Orchestra (2013) en zijn Concerto grosso voor vier alpenhoorns en orkest (2014). Over de veelal sombere thematiek van zijn oeuvre zegt Haas: ‘In enkele decennia heb ik een uitvoerig repertoire van de duisternis gecomponeerd.’ Operatitels als Nacht (1995;1998), Die schöne Wunde (2003), Melancholia (2006-07) en Bluthaus (2010-11) spreken boekdelen, al maakte hij in zijn orkeststuk Hyperion (2000) gebruik van meegecomponeerde lichteffecten en verkende hij in het pianotrio Ins Licht (2007) naar eigen zeggen voor het eerst een blijmoediger klankgemiddelde.

De Duits-Oostenrijkse muziektraditie vormt eveneens een belangrijke rode draad in Haas’ werk. Zo maakte hij met Torso (2001) een orkestratie van Schuberts onvoltooide pianosonate in C-groot (D. 840) en is Sieben Klangräume (2005) een companion piece bij Mozarts Requiem. Zijn compositie in vain (1999) is meerdere malen in Nederland gespeeld. Haas is drager van onder meer de Großer Österreichischer Staatspreis, de Music Award of the City of Vienna 2012 en de Musikpreis Salzburg 2013. Hij was verbonden aan de Hochschule für Musik Basel, en doceert sinds 2013 aan Columbia University, New York. 

Mollena Lee Williams-Haas is schrijfster, actrice en storyteller. Ze heeft tevens een carrière als bondage-SM-instructrice en leeft met haar echtgenoot, componist Georg Friedrich Haas, in haar geboortestad New York. Lee Williams-Haas is haar hele leven actief in de podiumkunsten, van spoken word tot klassiek theater en van dans tot performance art. Ze zong onder meer in de soundtrack van de film The Wiz en was samen met tv-persoonlijkheid Danny Bonaduce te zien in de cult-klassieker America's Deadliest Home Video. Haar eerste solo show, 69 Stories: One Pervert's Tale, was in het najaar van 2010 een grote hit in Vancouver. Als storyteller was Lee Williams-Haas te horen tijdens Dixie De La Tour's Bawdy Storytelling, Porchlight Storytelling en bij het National Public Radio-programma Snap Judgement.

Mollena Lee Williams-Haas is sinds 1996 actief in de BDSM- en Leather-wereld. Ze spreekt regelmatig op Kink-evenementen in de Verenigde Staten, Europa en Canada, en gaf lezingen over aanverwante thema’s aan Harvard, Princeton, Yale en het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Essays van haar hand verschenen onder meer in twee bloemlezingen: Best Sex Writing (2010) en The Lust Chronicles (beide samengesteld door Rachel Kramer Bussel). Mollena Lee Williams-Haas werd in 2010 verkozen tot International Miss Leather 2010. Ze was ook in Amsterdam te zien tijdens de Leather Pride. In December 2007 richtte ze Safeword op, een afkick-groep voor fetisjisten.


De Nederlandse dirigent Bas Wiegers (1974) begon zijn carrière als violist, maar is tegenwoordig vooral actief als dirigent, met name van modern repertoire. Hij studeerde viool en orkestdirectie aan het Conservatorium van Amsterdam en de Hochschule für Musik Freiburg. Naast samenwerkingen met Klangforum Wien, Ensemble Musikfabrik, Ensemble Modern en ASKO|Schönberg, werkt Wiegers geregeld samen met het Rotterdams Philharmonisch Orkest, het Residentie Orkest, het WDR Sinfonieorchester en het Estonian National Symphony Orchestra. Wiegers is regelmatig te gast op internationale festivals. Hij dirigeert veel werk van levende componisten zoals Harrison Birtwistle, Louis Andriessen, George Benjamin, Oliver Knussen, Georg Friedrich Haas en Helmut Lachenmann.

In 2009 ontving hij een beurs van het Kersjes Fonds en een Momentum-stipendium van het Fonds Podiumkunsten om de moderne concertervaring te verrijken. In het seizoen 2017-18 leidt Wiegers verschillende projecten met Klangforum Wien in Oostenrijk, Italië, Mexico, Tsjechië en Duitsland. Hij maakt zijn debuut bij de Kölner Oper met een een opera van Helmut Oehring en bij de Neue Vocalsolisten Stuttgart. Ook dirigeert hij tijdens de Münchener Biënnale de wereldpremière van Third Space, een werk van de Vlaamse componist Stefan Prins, wiens Mirror Box Extensions in 2016 te zien was bij het Holland Festival. Zelf dirigeerde hij Ensemble Modern in het programma Ruang Suara in 2017 op het Holland Festival.

 

Gunde Jäch-Micko werd geboren en groeide op in Wenen. Haar interesse in muziek ontstond al vroeg. Ze studeerde viool, folkharp en piano, met een specialisatie in folkmuziek. Van 1978 tot 1991 studeerde ze aan de Universität für Musik und darstellende Kunst in Wenen, bij onder anderen Michael Frischenschlager, Ernst Kovacic en Gerhard Schulz. Haar voorliefde ligt bij kamermuziek. Ze speelde in kleine ensembles tot en met kamermuziekorkesten. Ze studeerde meerdere jaren barokviool en de bijbehorende speltechnieken. Ze ontving meerdere prijzen bij het Oostenrijkse concours Jugend musiziert en ook bij diverse internationale vioolwedstrijden. Ze heeft gespeeld als solist en met kamermuziekensembles, zowel in Oostenrijk als internationaal, en ze heeft de afgelopen 25 jaar uiteenlopende opnames gedaan voor radio en CD. Ze werd lid van Klangforum Wien in 1990.

 

Krassimir Sterev is geboren in Bulgarije, waar hij muzikaal onderwijs volgde in Plovdiv. Hij vervolgde zijn studie aan de universiteit van Graz en in Denemarken, waar hij accordeon studeerde aan de Koninklijke Deense Muziekacademie. Zijn muzikale ontwikkeling is sterk beïnvloed door docenten als Mogens Ellegaard, James Crabb en Georg Schulz. Krassimir Sterev treedt internationaal op als solist en als lid van kamermuziekensembles en -orkesten. Hij speelde op vooraanstaande festivals. Ook werkte hij mee aan verschillende theater- en dansproducties en projecten voor kinderen. Sterev voegde zich in 2003 bij Klangforum Wien. Hij heeft ook gewerkt met Wiener Philharmoniker (onder Pierre Boulez en Daniel Barenboim), London Philharmonia Orchestra en RSO Wien, met de ensembles Kontrapunkte, musikFabrik en Ensemble Phace en hij maakt deel uit van het Amos Trio. Daarnaast maakt Sterev zich hard voor de ontwikkeling van nieuw repertoire voor accordeon. Vele componisten hebben nieuw werk voor hem geschreven, dat hij in wereldpremière bracht, waaronder Bernhard Lang, Pierluigi Billone, Bernhard Gander, Olga Neuwirth en Aureliano Cattaneo.

 

Lukas Schiske is geboren in Wenen in 1962. Hij is geschoold als klassieke en als jazzpercussionist aan de Universität für Musik und darstellende Kunst in Wenen. Na zijn studie werkte Schiske met klassieke symfonieorkesten zoals Los Angeles Philharmonic, RSO Sinfonieorchester en Wiener Symphoniker en ook met diverse barokorkesten. Daarnaast heeft hij gespeeld met verschillende kamermuziekensembles, waarin hij werkte in een breed scala aan stijlen, en ook heeft hij samengewerkt met artiesten als Michael Heltau en Claude Bolling. Gedurende de jaren heeft hij zich gespecialiseerd in nieuwe muziek. Zowel als solist als ensemblelid is Schiske een graag geziene gast op vooruitstrevende muziekfestivals, zoals Wien Modern, Wiener Festwochen, Bregenzer Festspiele, Lucerne Festival, Darmstädter Ferienkurse, Donaueschinger Musiktage, Biennale Venedig, Huddersfield Contemporary, Sacrum Profanum Cracow en Ultima Oslo. Gedurende de jaren heeft hij nauwe artistieke banden aangehaald met componisten als Georg Friedrich Haas, Beat Furrer, Salvatore Sciarrino, Georges Aperghis, Olga Neuwirth, Rebecca Saunders, Mauricio Kagel en Luciano Berio. Vanaf 2013 is hij professor voor nieuwe speeltechnieken en geeft hij les aan de Universität für Musik und darstellende Kunst in Wenen. Schiske is een vast lid van Klangforum Wien sinds de oprichting in 1985.

 

In Klangforum Wien zijn 24 muzikanten uit tien verschillende landen verzameld, die samen een uniek artistiek idee en een persoonlijke aanpak vertegenwoordigen. Dat idee is er op gericht dat de kunst die zij maken iets terugkrijgt dat het verloren heeft, bijna per ongeluk, in de loop van de twintigste eeuw: muziek die een plek heeft in het heden, in de gemeenschap waarvoor het is geschreven is en die het wil horen. Al sinds het eerste concert, dat het ensemble onder zijn oude naam speelde, Societé de l’Art Acoustique, in het Palais Liechtenstein onder leiding van oprichter Beat Furrer, heeft Klangforum Wien muzikale geschiedenis geschreven. Het ensemble heeft ruim 500 nieuwe stukken van componisten uit 3 verschillende werelddelen in première gebracht. Klangforum Wien heeft een discografie die bestaat uit meer dan zeventig albums, een reeks prijzen en loftuitingen en rond de tweeduizend optredens op vooruitstrevende festivals, concertzalen en operahuizen in Europa, America en Japan. De leden van Klangforum Wien komen uit Australië, Bulgarije, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Oostenrijk, Zweden en Zwitserland. Sylvain Cambreling, Friedrich Cerha en Beat Furrer zijn drie vooraanstaande muzikanten die door een unanieme beslissing van het ensemble van Klangforum Wien een erelidmaatschap zijn toegekend. Sylvain Cambre­ling is vanaf 1997 eerste gastdirigent.

Meer

CREDITS

muziek
Georg Friedrich Haas
verteller, soliste
Mollena Lee Williams-Haas
dirigent
Bas Wiegers
uitvoering
Klangforum Wien
hyena
Olivier Vivarès, klarinet
Bernhard Zachhuber, klarinet
Lorelei Dowling, fagot, contraforte
Gerald Preinfalk, saxofoon
Mikael Rudolfsson, trombone
Krassimir Sterev, accordeon
Lukas Schicke, percussie
Gunde Jäch-Micko, viool
Dimitrios Polisoidis, altviool
Andreas Lindenbaum, cello
Benedikt Leitner, cello
Myriam Garcia Fidalgo, cello
Peter Schlier, contrabas
Beltana Ruiz, contrabas
Sayaka, de terrae fine
Gunde Jäch-Micko, viool
Krassimir Sterev, accordeon
Alex Lipowski, percussie
met steun van
ERSTE BANK