Marokkaanse hadra met opzwepende Andalusische ritmes

Holland Festival Proms:
Jalasat Rouhiya

Ensemble Rhoum El Bakkali,
Amsterdams Andalusisch Orkest, Orchestre Temsamani

Het is een zeldzame vertoning: de vrouwen van het hadrakoor van Chefchaouen staan in Jalasat Rouhiya (‘Spirituele Zitting’) samen op het podium met de mannen en vrouwen van het Amsterdams Andalusisch Orkest en Orchestre Temsamani uit Tétouan. Samen zingen en spelen ze nieuwe muziek die gebaseerd is op het Arabo-Andalusische repertoire en de van oudsher exclusief aan vrouwen voorbehouden hadratraditie. Een van de composities is speciaal voor deze combinatie geschreven door maestro Mohamed Amin El Akrami. Dit is een concert voor jong en oud: het mystieke, spirituele geluid van een hadrasessie doordrenkt met de opzwepende klanken en ritmes van een Arabo-Andalusisch Orkest.

biografieën

Zangeres en ud-speelster Rhoum El Bakkali uit het Noord-Marokkaanse stadje Chefchaouen heeft zich ten doel gesteld een hadratraditie voort te zetten, die in de zestiende eeuw in haar 

geboortestreek ontstond. De hadra is een soefi-ritueel van aanroepingen, lofzangen en gezongen gebeden dat vaak door broederschappen uitgevoerd wordt. Rhoum El Bakkali stamt af van Sidi Ali Hadj Bekkali, de grondlegger van de Bekkaliya soefi-orde. Zijn nazaten hebben de traditie tot op heden in ere gehouden. Vanaf het einde van de negentiende eeuw gingen ook vrouwen in de streek rond Chefchaouen zich op de hadra toeleggen, op initiatief van Cherifa Lalla Hiba Bekkaliya.
Rhoum El Bakkali heeft zich nu opgeworpen als draagster van dit erfgoed. Als dochter van een stamoudste is ze afgestudeerd in Arabo-Andalusische muziek en solfège, om zich de esthetiek van de hadra zo goed mogelijk eigen te maken. Vanuit die achtergrond draagt ze haar erfgoed over aan een groep jonge vrouwen uit de streek rond Chefchaouen. De vrouwen komen drie per week bij elkaar om zich te bekwamen in een repertoire van religieuze gezangen, waarbij ze zich op lijsttrommels begeleiden. Dat zijn tegelijkertijd gebedsbijeenkomsten en repetities om naar buiten te treden met dit repertoire en met volksmelodieën, die ook tot het erfgoed van Rhoums familie horen. Ze treden ermee op tijdens festivals in Marokko zelf, maar ook ver daarbuiten, bijvoorbeeld in het Institut du Monde Arabe in Parijs en het Palais des Beaux Arts in Brussel, en op festivals gewijd aan soefi-muziek in Konya en Jakarta.

Het Amsterdams Andalusisch Orkest, in 2011 opgericht door onder anderen Yassine Boussaid, zet zich in voor het muzikale erfgoed van Al-Andalus, dat van de achtste tot de vijftiende eeuw een smeltkroes vormde van Europese en Arabische cultuur waarin kunst, wetenschap en muziek hoogtij vierden. Het was een provincie van een kalifaat dat zich uitstrekte van Pakistan tot Noord-Afrika en vrijwel het hele Iberische schiereiland. Een overblijfsel hiervan is de Arabo-Andalusische muziek, die enerzijds Arabisch, anderzijds in West-Europese oren ook Zuid-Spaans, flamenco-achtig klinkt: de flamenco is door deze stijl beïnvloed.
Het Amsterdams Andalusisch Orkest wil zijn liefde voor deze muziek delen met het Nederlandse publiek. Naast de klassieke muziek van Al-Andalus en soefi-muziek speelt het ook chaabi, een lichtere, meer volkse stijl. Het muzikale hart wordt gevormd door violist Abderrahim Semlali en multi-instrumentalist Ahmed El Maai. Het Amsterdams Andalusisch Orkest heeft onlangs zijn debuutalbum ‘Andalusian Echoes’ uitgebracht, en was in 2016 de drijvende kracht achter een landelijk festival rond de ud, de Arabische luit. Het orkest profileert zich steeds meer in Marokko, waar het heeft opgetreden met gerenommeerde orkesten uit Tanger en Tetouan. Twee jaar geleden was het te horen in het Holland Festival met het programma Safar Nord-Sud.

Orchestre Temsamani is gevestigd in Tetouan, in het uiterste noorden van Marokko. Als centrum van kunst en cultuur speelt deze stad een belangrijke rol in Al-Ala, een van de klassieke stijlen in de Arabo-Andalusische muziek. De groep is genoemd naar Mohamed Larbi Temsamani (1920-2001), jarenlang directeur van het conservatorium van Tetouan, dat hij in 1956 oprichtte. Hij geldt als een van de belangrijkste vernieuwers van de Al-Ala stijl. Hij veroorzaakte ophef door de bezetting van de traditionele orkesten aan te passen. Zo voegde hij er piano, klarinet en saxofoon aan toe, en liet hij vrouwen meezingen in het koor, iets dat eerder uitsluitend voorbehouden was aan mannen.

Na het overlijden van Mohamed Larbi Temsamani nam violist Mohamed Amin El Akrami de leiding van het orkest over, daarin bijgestaan door een opkomende jonge generatie waaronder zangeres Zainab Afailal, die tot de top van de Arabo-Andalus vocalisten behoort en Amin Plahouan. Deze laatste is als ud-speler een rijzende ster in het Marokkaanse muziekleven. Zij gingen verder op de weg die  hun voorganger ingeslagen was door jonge musici en vrouwenstemmen in het ensemble op te nemen. Die geven het orkest een heel eigen charme. Orchestre Temsamani speelde al verschillende keren samen met het Amsterdams Andalusisch Orkest, onder meer tijdens het festival rond de ud, dat het AAO in 2016 organiseerde. Het orkest treedt doorgaans op met een bezetting van strijkinstrumenten, ud en zangers. Een aantal zangers geeft ritmische begeleiding op tamboerijn en darbouka (een vaastrommel). In hun gezamenlijke concert het het hadra-koor spelen Orchestre Temsamani en het Amsterdams Andalusisch Orkest een rijkgeschakeerd programma waarvan de onderdelen verbonden worden door taqsims (improvisaties) op de ud.

Meer

Holland Festival Proms

volledig programma

Ontdek nieuwe, hedendaagse muziek van over de hele wereld. Ook dit jaar vinden in Het Concertgebouw weer de 
Holland Festival Proms plaats. Dit feestelijke minifestival bestaat uit vijf concerten

in de Grote en Kleine Zaal. De concerten overschrijden alle genregrenzen: van pop tot klassiek, van Marokkaanse hadra tot elektronische improvisaties. Op het programma staat werk van componisten als George Benjamin, Daníel Bjarnason, Colin Benders en David Bowie. In de pauzes spelen conservatoriumstudenten in de foyers en zijn er concertinleidingen. Op de afterparty draait dj Socrates. De dag wordt gepresenteerd door Maarten Heijmans. Voor slechts € 11 per concert, of € 34 voor wie een dagkaart koopt, krijgt u een dag lang de avontuurlijkste muziek van nu.

Meer

CREDITS

muziek
Mohamed Amin El Akrami
muzikale leiding
Mohamed Amin El Akrami
uitvoering
Ensemble Rhoum El Bakkali, Amsterdams Andalusisch Orkest, Orchestre Temsamani

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR