Duizenden pagina’s FBI-materiaal over zanger, activist en communist Paul Robeson

End Credits

Steve McQueen

Dit is een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Britse filmmaker en beeldend kunstenaar Steve McQueen (bekend van de films 12 Years a Slave, Shame en Hunger) presenteert voor het eerst in Nederland de nieuwste versie van End Credits. Deze museale video-installatie gaat over de Afro-Amerikaanse Paul Robeson (1898-1976), een gevierd zanger en acteur die een invloedrijk burgerrechtenactivist en communist werd en een uitgesproken tegenstander van sociale ongelijkheid. De FBI verzamelde vanaf het McCarthy-tijdperk duizenden pagina’s potentieel belastende informatie over hem. Deze ingescande, soms gecensureerde en nu openbaar gemaakte documenten scrollen voorbij in McQueens video. De teksten zijn ingesproken door verschillende acteurs. End Credits toont de perverse aard van politieke discriminatie en vervolging.

'End Credits werkt op vele niveaus. Als historisch monument, voor een individu, een inspirator, en tegelijkertijd voor anonieme velen.
NRC Handelsblad ★★★★

achtergrondinformatie

Het lijkt wel de aftiteling van een film. Filmregisseur en beeldend kunstenaar Steve McQueen laat gestaag pagina na pagina tekst over twee tegenover elkaar geplaatste schermen lopen. Via de 

speakers zijn stemmen van acteurs te horen die teksten voorlezen uit het enorme dossier dat de FBI tussen 1941 en 1976 aanlegde over de legendarische Afro-Amerikaanse zanger en activist Paul Robeson (1898-1976). Bij End Credits vertelt de aftiteling het hele verhaal. 

Als veertienjarige jongen komt McQueen voor het eerst in aanraking met het werk van  Paul Robeson. Later, als McQueen zich meer in hem gaat verdiepen, wordt Robeson een grote inspiratiebron voor hem. Robeson was een intellectueel, had als een van de weinige zwarten in die tijd rechten gestudeerd, was in het bezit van een prachtige zangstem en acteerde in tientallen theaterstukken en films. Vanaf de twintiger jaren toerde hij met overweldigend succes door Europa en Amerika. Ook werd hij in die tijd internationaal een veelgevraagd schrijver en spreker over sociale en politieke onderwerpen. Hij steunde tijdens de Spaanse revolutie de revolutionaire partij en werd enthousiast pleitbezorger van het communistische regime in Rusland. Niet in de laatste plaats omdat hij in Moskou voor het eerst niet geconfronteerd werd met racisme. 

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog keerde Robeson naar Amerika terug en ontpopte zich daar tot hét symbool van de strijd tegen het buitenlands fascisme en het binnenlandse racisme. Hij was een van de meest bekende en uitgesproken beroemdheden uit die tijd en gebruikte zijn bekendheid om sociale misstanden aan te kaarten. Een van zijn bekendste wapenfeiten is de oprichting in 1946 van de American Crusade Against Lynching. 

Politieke strijd en onderwerping zijn thema's die ook een grote rol spelen in eerdere kunstwerken en speelfilms van Steve McQueen. Daarin komt onderwerping vooral fysiek tot uiting, doordat een zware wissel wordt getrokken op het menselijk lichaam: het uitgemergelde lijf van de Ierse hongerstaker Bobby Sands, gespeeld door Michael Fassbender, in Hunger of het met littekens overdekte lichaam van de slavin Patsey in 12 Years a Slave, een Oscarwinnende rol van actrice Lupita Nyong’o. In de installatie End Credits verschuift McQueen nu de focus van lichamelijk leed naar psychische onderdrukking. Wat betekent het voor iemand om non-stop 35 jaar lang geobserveerd te worden. 

Het duizenden pagina's tellende dossier, vrijgegeven middels de Freedom of Information Act, geeft een verbijsterend beeld van zowel de reikwijdte als gedetailleerdheid van de gegevens die de FBI verzamelde: data, namen, alledaagse observaties, krantenknipsels  over Robesons strijd voor een anti-lynchwetgeving. Zeker zo indrukwekkend zijn de zwarte passages, onleesbaar gemaakt om de identiteit van informanten te beschermen. 

End Credits geeft een beklemmend beeld van het McCarthytijdperk met zijn hysterie en paranoia, met zijn ongefundeerde beschuldigingen en met zijn verklikkers en informanten. Een nog altijd herkenbaar en actueel beeld. Robeson kwam op een zwarte lijst te staan waardoor hem het werken onmogelijk werd gemaakt. Robeson was een van de grote voorvechters van de zwarte burgerrechtenbeweging, maar zijn nagedachtenis, zijn verhaal, is als resultaat van dit dossier nagenoeg uit het geheugen van de huidige jongere generatie Amerikanen gewist. End Credits zet Robeson op een radicale manier opnieuw in het voetlicht.

Meer

biografie

In de afgelopen twintig jaar is Steve McQueen zeer invloedrijk geweest in de manier waarop kunstenaars met film werken. Hij was de maker van enkele van de meest baanbrekende werken in de

hedendaagse visuele kunst, evenals drie bioscoopfilms: Hunger (2008), Shame (2010) en 12 Years a Slave (2013). Zijn werk beweegt zich tussen het specifieke en het universele. Bepaalde werken komen voort uit McQueen's onverschrokken observatie van het zelf - soms met dubbelzinnige, lichamelijke ondertonen. Andere werken komen voort uit een krachtig, soms somber politiek bewustzijn, dat specifieke historische momenten behandelt.

McQueen is geboren in Londen in 1969 en woont en werkt in Londen en Amsterdam. Solotentoonstellingen van zijn werk werden in 2017 gehouden op de ICA Boston, The Whitworth, The University of Manchester, Pérez Art Museum Miami; MoMa in New York, Eenwerk in Amsterdam, The Whitney Museum of American Art in New York (2016) en Espace Louis Vuitton in Tokyo (2014). Een belangrijk retrospectief van zijn werk was te zien in het Art Institute of Chicago in 2012 en reisde in 2013 naar de Schaulager, Basel. McQueen vertegenwoordigde Groot-Brittannië op de Biënnale van Venetië in 2009. Daarnaast nam hij deel aan de Biënnale van Venetië in 2015, 2013 , 2007 en 2003 en aan Documenta XI (2002) en X (1997). Hij ontving talrijke prijzen, waaronder de Johannes Vermeer-prijs (2016), Harvard University, W.E.B. Du Bois Medal (2014), beste Film (voor 12Years a Slave) bij de Academy Awards (2014), CBE (Commander of the Most Excellent Order of the British Empire, 2011), OBE (Officer of the Most Excellent Order of the British Empire) (2002) en de Turner Prize, Tate Gallery, Londen, Engeland (1999).

Meer

CREDITS

film
Steve McQueen

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR