Indonesische Faust in zwijgende dansfilm met live muziek

Setan Jawa

Garin Nugroho, Rahayu Supanggah, Iain Grandage

Begin vorige eeuw leefden mensen op Java veelal in armoede. Ze zochten hun toevlucht tot de Javaanse mystiek, in het bijzonder tot de rituelen die een mens rijk maken. Setan Jawa (‘Javaanse duivel’) toont het verhaal van een arme man die verliefd wordt op de dochter van een aristocratische familie. Hij sluit een pact met de duivel. Deze maakt hem rijk, zodat hij met haar kan trouwen. Maar de prijs voor dit geluk is hoog. Regisseur Garin Nugroho – van wie onder andere Opera Jawa te zien was in het IFFR – heeft zich voor deze nieuwe zwijgende dansfilm laten inspireren door de donkere sfeer en stijl van klassieke films als Nosferatu en Metropolis. De live soundtrack wordt uitgevoerd door Rahayu Supanggah Gamelan Orchestra en het Nederlands Kamerorkest en is gecomponeerd door Rahayu Supanggah, die eerder samenwerkte met Robert Wilson, en Iain Grandage. Een magisch-realistisch meesterwerk uit de moderne Indonesische cinema.

Achtergrondinformatie

Setan Jawa van regisseur Garin Nugroho kent vele inspiratiebronnen. Een daarvan zijn klassieke, Duitse zwartwitfilms als Nosferatu (Friedrich Wilhelm Murnau, 1922) en Metropolis (Fritz Lang, 1927). Een andere inspiratie is wajang: Indonesisch 

schaduwpoppenspel dat doorgaans vergezeld gaat van gamelanmuziek. De traditionele maar nog altijd populaire wajangvoorstellingen worden door velen gezien als voorloper van de film, vanwege de manier waarop verhalen verteld worden door schaduwen van poppen op een groot wit scherm. Voor Nugroho zijn deze schaduwen een vorm van magisch-realisme, ze bestaan ergens tussen de werkelijkheid en de schaduwwerkelijkheid. Die schaduwwerkelijkheid ziet Nugroho als een wereld op zich, waar kleur bestaat uit een eindeloze hoeveelheid grijstinten. In zijn film Opera Jawa (2006), die later werd bewerkt tot een theatervoorstelling, vertelde Nugroho een klassiek verhaal uit de wajang-traditie. Met Setan Jawa, een zwijgende dansfilm, in zwartwit, begeleid door live gamelanmuziek, gaat hij een stapje verder.

Een andere inspiratiebron die Nugroho en art director Ong Wahyu noemen is de schilder Tjitro Waloejo (1912-1990). Deze stond bekend om zijn schilderijen van pesugihan in de jaren 40 en 50 van de vorige eeuw. Pesugihan komt uit de Javaanse mystiek en is een ritueel om een wens in vervulling te laten gaan door een pact met de duivel te sluiten. Meestal gaan die wensen over geld, macht of liefde. In de jaren waarin Waloejo zijn bekendste werk maakte, na de Nederlandse en Japanse bezetting en de onafhankelijkheidsoorlog, heerste er grootte armoede op Java. Pesugihan was toen een populaire toevlucht. 

De Javaanse componist Rahayu Supanggah schreef in samenwerking met Australiër Iain Grandage een nieuwe soundtrack bij de film: Suppangah nam de gamelanmuziek voor zijn rekening, Grandage voegde een orkestpartij toe. Supanggah staat bekend om zijn populaire en moderne gamelancomposities. Op de wereldpremière in februari 2017 tijdens de Asia Pacific Triennial of Performing Arts in Melbourne wordt deze soundtrack live gespeeld door Supanggahs eigen gamelanorkest samen met het Melbourne Symphony Orchestra. Tijdens de uitvoering op het Holland Festival zal het Nederlands Kamerorkest de plek van die laatste innemen.

Meer

Biografieën

Garin Nugroho (1961, Yogyakarta) is een Indonesische regisseur die bekend staat om de veelheid aan stijlen en genres waaruit zijn werk bestaat. Hij won prijzen op grote internationale film- en kunstenfestivals. Nugroho maakte onder andere korte films, 

documentaires, reclamefilms, speelfilms, filmessays, kinderfilms, muziektheater, installaties en performancevideo’s. Hij schrijft columns en recensies voor verschillende publicaties. Ook schreef hij boeken over Indonesische kunst, televisie en film. Zijn film Opera Jawa (in 2007 te zien op het International Film Festival Rotterdam) bewerkte hij, in opdracht van onder andere het Tropenmuseum in Amsterdam, tot muziektheater. In 2016 was zijn expositie Air Mata Dalí te zien in Yogyakarta. Met Setan Jawa maakt hij zijn debuut op het Holland Festival.

 

Rahayu Supanggah (1949, Indonesië) studeerde gamelan aan het conservatorium in Surakarta, waar hij in 1972 zijn studie afrondde. Sindsdien reist hij de hele wereld over om de Indonesische gamelanmuziek te introduceren en populariseren. Bekend werd Supanggah toen hij Realizing Rama schreef, de soundtrack voor Robert Wilsons voorstelling La Galigo. Ook schreef hij de muziek voor Garin Nugroho’s film Opera Jawa. Daarvoor won hij onderscheidingen op het Asia-Pacific Film Festival, het Indonesische Film Festival en de Asia Film Awards. Ook werd hij geëerd op het SACEM Film Festival in Nantes, Frankrijk (2006) en het Asian Film Festival in Hong Kong (2007).

 

Iain Grandage is een Australische componist, dirigent en muzikant. Hij ontving verscheidene onderscheidingen en prijzen, waaronder de prestigieuze Sidney Myer Performing Arts Award. Ook won hij vijf Helpmann Awards voor zijn theaterwerk: voor beste muziek (Cloudstreet, The Secret River, When Time Stops) en voor beste muzikale leiding (Little Match Girl, Secret River). Hij werkte samen met de Australische zangeres Kate Miller-Heidke (in het Holland Festival te zien in Sunken Garden en The Book of Sand) aan haar succesvolle kinderopera The Rabbits (2015).

 

Het Nederlands Kamerorkest is in 1955 opgericht. Het fuseerde in 1985 met het Nederlands Philharmonisch Orkest. Gordan Nikolić heeft als concertmeester sinds 2004 de artistieke leiding. Het orkest speelt meestal zonder dirigent. Recentelijk speelde het bij de Nationale Opera Die Zauberflöte, Lucia di Lammermoor en Il viaggio a Reims. Het Nederlands Kamerorkest is een graag gezien gast op het Holland Festival: voor het laatst in 2016 als mede-uitvoerder van Merlijn Twaalfhovens Grand Subphonia tijdens de Holland Festival Proms.

Meer

Festivalfocus: muziek uit Indonesië

Na regionale focussen op Turkije en omliggende landen (2015) en op de rafelranden van Europa (2016) is er dit jaar speciale aandacht voor muziek uit Indonesië. In dit land bestaan veel stijlen en genres op een fascinerende wijze naast elkaar. Hieruit tonen we een selectie van eigentijds werk. Van noise uit de

straten van Yogyakarta en opzwepende folk uit het streng islamitische Aceh tot hedendaagse Indonesische componisten die schrijven voor westers instrumentarium. 

We tonen grensoverschrijdende samenwerkingen tussen kunstenaars uit verschillende hoeken van de archipel. Rahayu Suppangah schreef muziek voor Setan Jawa, een nieuwe zwijgende dansfilm van Garin Nugroho. In Ruang Suara werken hedendaagse Indonesische componisten en musici samen met Ensemble Modern uit Frankfurt. In Paradiso presenteren we A Night in Indonesia, met de nieuwste muziek uit de Indonesische underground, waaronder het geëngageerde EDM-duo Filastine & Nova Ruth en de akoestische metal van Senyawa. Tijdens Holland Festival Proms kan het publiek de Temple of Time van de Indonesisch-Nederlandse componiste Sinta Wullur betreden, evenals een nieuwe installatie over censuur door beeldend kunstenaar Jompet Kuswidananto. In de context­programmering wordt ingegaan op onderwerpen als de Javaanse mystiek en de gezamenlijke Nederlandse en Indonesische geschiedschrijving.

Ontdek het geluid van hedendaags Indonesië.

Meer

CREDITS

regie
Garin Nugroho
muziek
Rahayu Supanggah, Iain Grandage
assistent muziek
Setyawan Jayantoro
director of photography
Teoh Gay Hian
productie
Garin Nugroho, Jala Adolphus, Rina Damayanti
1e regieassistent
Winaldo Artaraya Swastika
2e regieassistent
Arif
art director
Ong Wahyu, Edy Wibowo
script-continuïteit
Acho
script assistent
William
choreografie
Danang, Agung
uitvoerend producent
Fafa Utami, Nova Teguh
assistent productie
David Natsumi G., Ade Mindarwan
assistent camera
Aan Malik
camera boy
Jason
gaffer
Imam Yudha Permana
in opdracht van
AsiaTOPA - Art Centre Melbourne, Melbourne Symphony Orchestra en Esplanade Theatres on the Bay
cast
Asmara Abigail (Asih), Heru Purwanto (Setio), Dorothea Queen (Ibu Asih), Luluk Ari Prastyo (Setan Penggoda), Danang Pamungkas (Punokawan Laki-laki), Anggono Kusumo W (Setan Penyerang), Bambang Besur (Setan Kemayu), Ibnu Sukodok (Setan Tua), Rusini (Nenek Asih), M. Fathan Irsyad (Setan Kecil), Kristiyanto (Pelayan Laki-laki), Adriana (Pelayan Perempuan), Otniel Tasman (Setan Perusak 1), Kristiyanto (Setan Perusak 2), Adi Nugroho (Setan Perusak 3), Ari Yandhi (Menir Belanda), Matheu Mergans (Tentara Belanda)
licht
Agus Bagong
dolly operator
Madin
lighting guard
Karman
production designer
Ong Wahyu
art crew
Rifat Satya, Candra Brow, Septian Gemboel, Faruq Dhanu, Paicong
art driver
Pak Rebo
editor
Andhy Pulung, Dodi Chandra
tekst editor
Sadiah Boonstra
kostuums
Retno Damayanti
kleding
Ruri Widiarto, Anggit Tyaswari, Ari Yandhi
chauffeur
Suroyo, Pak Bambang