Nederlandse topensembles spelen betoverende klanken van George Crumb

Black Angels

George Crumb, Claron McFadden, Ragazze Quartet, Slagwerk Den Haag, Ives Ensemble

Drie Nederlandse topensembles spelen een doorsnede uit het adembenemende oeuvre van George Crumb, de focuscomponist van dit festival. Black Angels, met als ondertitel Thirteen Images from the Dark Land, is een van zijn heftigste en bekendste werken. Het is geschreven in 1970, ten tijde van de Vietnamoorlog, voor een ‘elektrisch strijkkwartet’. In dit concert speelt het Nederlandse Ragazze Quartet dit werk, begeleid door een nieuwe videoinstallatie van 33 1/3. Voor de pauze klinkt onder meer een selectie uit A Journey Beyond Time (American Songbook II), een reeks bewerkingen van klassieke spirituals uit het American Songbook, die Crumb in 2003 maakte, gezongen door sopraan Claron McFadden. An Idyll for the Misbegotten (1985), uitgevoerd op hoorn, brengt eenzame, dreigende stilte. In Dream Sequence (Images II) uit 1976 schept Crumb een sprookjesachtige droomwereld. 

Programma

programma

George Crumb (1929)

An Idyll for the Misbegotten (Images III) (1985)
hoornarrangement door Robert Patterson

Dream Sequence (Images II) (1976)

Uit: A Journey Beyond Time (American Songbook II) (2003)
1. Swing Low, Swing Chariot
2. Joshua Fit de Battle Ob Jerico
3. Steal Away
5. The Pregnant Earth; a Psalm fot Noontide
(ter vervanging van eerder aangekondigde 4. Oh, A-Rock-a My Soul)
6. Sit Down, Sister
7. Nobody Knows de Trouble I See

pauze

Black Angels: Thirteen Images from the Dark Land for Electric String Quartet (Images I) (1970)

 

Achtergrondinformatie

George Crumb (1929) componeert vanuit een postmoderne drang om een zo groot mogelijke diversiteit in zijn werk te verenigen. Hij zegt: ‘Ik geloof dat het mogelijk is om contact te maken met elk moment uit het verleden of met elke cultuur. Op een bepaalde manier is het allemaal eigentijds en relevant.’ Crumbs muziek reikt van 

uiteenlopende citaten en uitgekiende klankexercities tot een uiterst theatrale benadering van de uitvoering. De sound van de Amerikaanse componist is uit duizenden herkenbaar: spaarzame texturen en subtiele klankkleuren, voorzien van een mystiek nostalgische ondertoon, waarin vermoedens van vergeten werelden en verloren herinneringen resoneren.

 

Crumb is dit jaar focuscomponist op het Holland Festival, met drie concerten en een symposium. In BlackAngels, geven drie Nederlandse topensembles een dwarsdoorsnede van zijn oeuvre. Zo speelt het Ragazze Quartet Black Angels (Images I), nog altijd een van Crumbs aangrijpendste stukken. Hij schreef het elektrische strijkkwartet in 1970, tijdens het dieptepunt van de Vietnamoorlog. Duistere muziek is het, getuige de ondertitel 13 Images from the Dark Land en de ‘Threnodieën’ en ‘Duivelsmuziek’ waaruit de partituur is opgebouwd. Gierende strijkers, spookachtige fluisterklanken en vervormde citaten (Schuberts Der Tod und das Mädchen) komen samen in een luguber klankritueel. Crumb laat zijn musici maskers dragen, fluisteren, zingen, getallen reciteren en een keur aan percussie-instrumenten bespelen. Het Zwolse videocollectief 33⅓ voorziet de uitvoering van eigentijdse visuals.

 

In 1976 en 1985 voegde Crumb twee composities toe aan de Image-reeks die hij met Black Angels was gestart. In Dream Sequence (Images II) vindt de dreigende sfeer van Black Angels een pendant in een meditatieve zweefvlucht op het grensgebied van slapen en waken. In An Idyll for the Misbegotten (Images III) waaien dromerige melodieën over zacht roffelend slagwerk. ‘To be heard from afar, over a lake, on a moonlit evening in August’, noteerde Crumb in de partituur. Hoewel het oorspronkelijk is geschreven voor fluit en percussie, twee instrumenten die volgens Crumb dicht bij de natuur staan, klinkt op deze avond de versie voor hoorn. Crumb was in eerste instantie sceptisch toen zijn pupil Robert Patterson het werk opnieuw arrangeerde voor hoorn. Maar na het horen ervan was hij overtuigd van de gevoeligheid van de hoornklank en dat het instrumenten wel degelijk zeer geschikt is. Crumb heeft voor dit concert andermaal bevestigd dat hij het goed vindt om de hoornversie op te voeren. Deze avond wordt die uitgevoerd door Christine Chapman, hoorniste van Ensemble Musikfabrik en ambassadeur van de campagne Red de Hoorn.

 

Tussen 2000 en 2010 werkte Crumb aan een omvangrijke vocale cyclus. Zijn American Songbook beslaat zeven delen, die elk uiteenvallen in een verzameling liederen, versterkte piano en percussiekwartet. Sopraan Claron McFadden zet zich aan een selectie uit het tweede boek uit de reeks. In A Journey Beyond Time - Songs of Despair and Hope baseert Crumb zich op Amerikaanse hymnes, spirituals en folksongs, met bekende melodieën als Joshua fit the Battle of Jericho en Nobody Knows the Trouble I’ve Seen.

Meer

Biografie

Slagwerk Den Haag (SDH) speelt en co-creëert sinds zijn oprichting in 1977 (slagwerk)muziek in de meest uiteenlopende vormen: van bestaand repertoire tot nieuw werk in nauwe samenwerking met componisten en partners uit andere disciplines. SDH realiseerde de afgelopen jaren 

uiteenlopende projecten en producties, al dan niet in samenwerking. Voor Huid (2016), een beeldende en muzikale performance over tastzin en contact maken, werkte SDH samen met componist Arnoud Noordergraaf en het Utrechtse theatergezelschap Schweigman&. In 2015 was het gezelschap te horen in Tulpmania, een muziektheaterproductie van de Veenfabriek en componist Yannis Kyriakides. SDH is leidend in het uitvoeren van bekende en minder bekende slagwerkmuziek, en speelde op onder meer het Bang on a Can Festival (New York), de Berliner Festspiele, November Music en de Gaudeamus Muziekweek. Op het Holland Festival speelde Slagwerk Den Haag onder andere in de programma’s Slagwerk Den Haag Ex Machina (2010), But What About the Noise (2012), Beyond the Score (2015). SDH is daarnaast veelvuldig te horen in Het Concertgebouw en het Muziekgebouw aan 't IJ. In zijn huidige samenstelling bestaat SDH uit Fedor Teunisse, Frank Wienk, Joey Marijs, Niels Meliefste en Pepe Garcia.

 

Het Ives Ensemble speelt moderne kamermuziek in haar puurste vorm. Met de eigenzinnige Amerikaanse componist Charles Ives als naamgever zoekt het ensemble steeds naar verrassende muziek. Componisten als John Cage, Aldo Clementi en Louis Andriessen schreven muziek voor het ensemble. Nog altijd wordt samengewerkt met toonaangevende hedendaagse componisten en kunstenaars, zoals Gerald Barry, Richard Rijnvos en Jan van de Putte. Het ensemble speelde de première van het drie uur durende muziektheaterstuk De Optocht van componist Piet-jan van Rossum. Eerdere hoogtepunten waren onder meer de Charles Ives Marathon (2014) in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, een John Cage-project in 2012, de Morton Feldman Vierdaagse in 2008 en de eerste integrale Nederlanse uitvoering van Cornelius Cardews zeven uur durende The Great Learning in 2006. Bij Composer’s Voice en het Zwitserse label hatHut Records bracht het Ives Ensemble de afgelopen jaren tientallen cd’s uit, reikend van werk van John Cage en Morton Feldman tot Clarence Barlow en Karlheinz Stockhausen.

 

Rosa Arnold, Jeanita Vriens, Annemijn Bergkotte en Rebecca Wise vormen samen het Ragazze Quartet. Het viertal speelt klassieke en moderne strijkkwartetten in innovatieve programma’s, waarin het de samenwerking aangaat met oorspronkelijke stemmen in theater en dans. In 2012 tekende het kwartet een contract bij het label Channel Classics. Hun eerste cd, Vivere (2013), werd door de (inter)nationale pers lovend ontvangen. Hun derde cd FourFourThree kwam uit in mei 2016 en kreeg de ‘Editor’s Choice’ Award in Gramophone. In oktober 2013 won het Ragazze Quartet de Kersjes Prijs die jaarlijks wordt uitgereikt aan een uitzonderlijk talent in de Nederlandse kamermuziek. Ze werken bovendien veelvuldig samen met jonge musici en theatermakers, evenals met toonaangevende organisaties als Nederlands Dans Theater en het Kronos Quartet. Vorig jaar speelde het Ragazze Quartet met het Kronos Quartet op het Holland Festival. Ook volgde het een masterclass bij de Amerikanen.

 

Sopraan Claron McFadden is afkomstig uit Amerika waar zij studeerde aan de Eastman School of Music in Rochester, New York. Zij maakte haar operadebuut tijdens het Holland Festival van 1985 in een productie van Hasse’s L’Eroe Cinese, was in 1990 voor het eerst te zien op het Festival d’Aix en Provence in een spraakmakende productie van Rameau’s Les Indes galantes onder William Christie, en heeft sindsdien een indrukwekkende carrière opgebouwd. McFadden zingt een breed repertoire, van barok en hedendaagse muziek tot jazz- en cross-overprojecten. Zij werkte met vooraanstaande dirigenten als Kurt Masur, John Eliot Gardiner, Marc Minkowski, Neeme Järvi, Ton Koopman en Frans Brüggen, en met grote orkesten en gezelschappen als het Nederlands Philharmonisch Orkest, The King’s Consort, het BBC Symphony Orchestra, het Arditti Quartet en het Nash Ensemble. McFadden is een veelgevraagd operazangeres en werkte mee aan producties van het Théâtre du Chatelet, het Glyndebourne Festival, de Salzburger Festspiele, de Bayerische Staatsoper en De Nationale Opera. Zo was zij te zien in Claude Viviers Rèves d’un Marco Polo in een regie van Pierre Audi. Tijdens het Holland Festival van 2013 werkte zij mee aan de 3D-opera Sunken Garden van Michel van der Aa. Vorig jaar zong ze op het festival met Son Lux in Het Concertgebouw. McFadden heeft diverse opnames gemaakt voor onder meer EMI en trad op in vele radio- en televisieproducties. In 2006 ontving zij de Amsterdamprijs voor de Kunst.

 

Christine Chapman studeerde aan de Universiteit van Michigan en aan Indiana University. Sinds haar zeventiende is zij werkzaam als professioneel hoorniste. In 1990 vestigde zij zich in Duitsland. Sindsdien werkte zij als solohoorniste met verschillende orkesten in Europa. Haar eerste ervaringen met een ensemble voor nieuwe muziek deed zij op in 2001, tijdens een concert met Ensemble Musikfabrik. Sinds 2004 is Chapman als vast lid verbonden aan het Keulse gezelschap. Twee aspecten fascineren haar in het bijzonder aan het vertolken van hedendaags repertoire: de nauwe samenwerking met componisten en de voortdurende ontwikkeling van speeltechnieken en instrumentarium. Zo ontwikkelde zij met instrumentbouwer Gottfired Büchel een ‘dubbelhoorn’, een instrument met twee afzonderlijk bespeelbare klankbekers. Als lid van Ensemble Musikfabrik heeft Chapman samengewerkt met diverse gerenommeerde componisten, zoals Karlheinz Stockhausen, Wolfgang Rihm, Peter Eötvös, Rebecca Saunders en Georg Friedrich Haas. Ook heeft zij werk uitgevoerd van  Harry Partch, Sun Ra, Mouse on Mars en La Monte Young. In zowel 2014 als 2016 was Chapman tijdens de Darmstadter Ferienkurse te gast bij de door trompettist Marco Blaauw geleide Brass Academy. Christine Chapman is ambassadeur van de door het Holland Festival gelanceerde campagne Red de Hoorn.

Meer

Focus: George Crumb

De Amerikaanse componist George Crumb (1929) geldt als één van de belangrijkste muziekvernieuwers van onze tijd. In ieder werk schept hij weer een heel eigen klanklandschap, mede door het gebruik van nieuwe speeltechnieken en muzieknotaties, maar ook 

door niet-westerse elementen in zijn muziek te integreren. Zijn muziek klinkt sfeervol, mysterieus en soms beklemmend, maar is door de beeldende kwaliteiten ervan vaak heel direct toegankelijk. Hij staat midden in de Amerikaanse experimentele traditie, maar noemt net zo goed Bartók, Debussy en Mahler als grote voorbeelden. 

Dit festival krijgt Crumb bijzondere aandacht. In een aantal concerten komen verschillende facetten van zijn werk voorbij: van zijn bekendste compositie, het spectaculaire ‘elektrisch strijkkwartet’ Black Angels (1970) met zijn indringende thematiek, tot de recente en magistrale American Songbook-bewerkingen, waarin bekende melodieën in vervreemdende klanklandschappen worden geplaatst. Van het caleidoscopische orkestwerk A Haunted Landscape (1984) tot de gloednieuwe piano­cyclus Metamorphoses (2017). 

Crumb laat horen dat hij nog altijd één van de eigenzinnigste stemmen in het hedendaagse muzikale landschap is.

Meer

CREDITS

muziek
George Crumb
sopraan
Claron McFadden
hoorn
Christine Chapman
visuals
platform 33 1/3: Douwe Dijkstra, Coen Huisman (Black Angels)
uitvoering
Ragazze Quartet, Slagwerk Den Haag, Ives Ensemble
viool
Rosa Arnold
viool
Emi Ohi Resnick
altviool
Annemijn Bergkotte
cello
Rebecca Wise

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR