Vincent Mentzel kiest favoriete foto's uit het festivalarchief

portret Vincent Mentzel_250x250‘Kies jouw favorieten uit de vele foto’s die theaterfotografe Maria Austria voor het Holland Festival maakte in de periode dat jij bij haar werkte.’ 

Dat was de vraag die het Holland Festival mij stelde. Vervolgens gingen er zoveel foto’s van ‘Marietje’, zoals acteurs haar liefdevol noemden, door mijn handen, dat ik prompt in gewetensnood kwam. Keuzes maken is niet mijn sterkste kant. Geëmotioneerd bleef ik kijken naar al die foto’s uit de tweede helft van jaren zestig van de vorige eeuw. Herinneringen borrelden naar boven. 

Wat een heftige emoties legde ze vast. Ik ontdekte weer wat een geweldige fotografe Maria Austria was. Hoe zij in allerlei opzichten haar tijd ver vooruit was. Wat zij deed: ze leefde zich tijdens de voorstellingen die ze vastlegde helemaal in en probeerde, voor zover dat kon, mee te spelen met de acteurs. Maria kende de componisten, acteurs en regisseurs persoonlijk. In de donkere kamer werden hun namen met eerbied uitgesproken. Zonder te pochen was ze altijd uitstekend op de hoogte van de kwaliteiten van al deze beroemdheden. 

Ik ging bij Maria Austria aan de slag als assistent op voorspraak van acteur en regisseur Robert de Vries, destijds directeur van het Nieuw Rotterdams Toneel. Ik kende zijn dochter van de Academie van Beeldende Kunsten. Maria fotografeerde ook de voorstellingen van het Nieuw Rotterdams Toneel en was bevriend met de familie De Vries. Zo herinner ik mij nog levendig een fotosessie bij hen thuis in Rotterdam, waar Maria de familie met liefde en zachte dwang in het gelid dirigeerde. Maria had een assistent nodig en Robert de Vries duwde mij met stevige hand naar haar toe in Amsterdam. 

Het Holland Festival was een belangrijke jaarlijkse gebeurtenis voor fotograaf Maria Austria. Veel stress: ‘s avonds moest ze voorstellingen fotograferen, direct daarna de films ontwikkelen en afdrukken maken in haar huis aan de Willemsparkweg 120 in Amsterdam. De afgedrukte foto’s werden in een envelop dezelfde nacht nog afgeleverd bij de vele ochtendkranten in Amsterdam en per nachttreinpost meegestuurd naar Den Haag en Rotterdam. 

Hoe vaak schalde niet de naam van Jo Elsendoorn, de toenmalige perschef en muziekprogrammeur van het festival, door de kamer. Er moest weer eens overlegd worden over van alles en nog wat. Jo was een bijna heilige naam. Hij was Maria’s grote steun en toeverlaat. Er was wederzijds vertrouwen. Soms stuurde hij Maria naar buitenland om daar een voorstelling te gaan zien en advies erover uit te brengen. 

Mijn keuze
Dit is mijn keuze uit Maria’s waanzinnige aanbod van prachtige foto’s uit het Holland Festival. Ik heb niet alleen scènefoto’s gekozen, maar ook een aantal weergaloos mooie portretten van dirigenten, componisten en regisseurs die het festival in die tijd naar Nederland haalde. 

Antigone (1966) van het Nieuw Rotterdams Toneel is een van mijn favorieten, alleen al omdat de man die ik zo bewonder, Robert de Vries, erin speelt, omringt door onder anderen Annet Nieuwenhuijzen en Eric Schneider.
Antigone_1966_600x460

Ook Thyestes (1967) van Hugo Claus mag niet ontbreken. Daar zie je hoe Maria als geen ander een ‘kreet’ kon vastleggen. 
Thyestes_1967_600x460

Dansfoto’s waren een andere specialiteit van haar, zoals haar foto’s van Toccata (1968) van het American Dance Theatre bewijzen.
Toccata_1968_600x460

Romantisch en rauw zijn haar beelden van Little Malcolm and his struggle against the Eunuchs (1968) door het London Group Theatre. 
Little Maolcolm..._1968_460x600

Het bijzondere aan werken voor en met het Holland Festival was de serieuze en warme aandacht die alle betrokkenen met het medium fotografie hadden. Iedereen wist hoe belangrijk een recensie in de krant was, maar zo mogelijk nog belangrijker was het beeld dat daarbij geplaatst werd. Die duistere theaterfoto’s in kranten of tijdschriften trokken vaak de aandacht en zodoende bezoekers over de streep om een voorstelling te bezoeken. 

Een foto van Maria Austria was nooit zomaar een plaatje bij een praatje. 
Mede dankzij haar fotografie voor het Holland Festival is Maria Austria een lichtend voorbeeld voor de theaterfotografie. 

Vincent Mentzel
Rotterdam, december 2017

Vincent Mentzel is fotojournalist bij o.a. NRC Handelsblad.
© portret Vincent Mentzel: Victorine Mentzel