Bram Kortekaas (Luistermutant) interview

‘Klassieke muziek is een ontdekkingstocht’

interview met componist Bram Kortekaas
door Frederike Berntsen


Bram Kortekaas_500x333De interactieve voorstelling Luistermutant van Micha Hamel zoomt in op het negentiende-eeuwse luisterideaal. Hamel benadrukt dat muziek toentertijd maatschappelijk van belang was en diende tot verheffing van de mens. Het was de hoogste kunstvorm. Componist Bram Kortekaas is door collega Micha Hamel aangetrokken om een deel van de muziek bij het project voor zijn rekening te nemen. Hij schreef een compositie van ongeveer achttien minuten.

Ontdekken
‘Oren openen, nieuwsgierigheid creëren: dat is de uitdaging die ik voel bij Luistermutant. Wij, de makers, hopen dat de deelnemers tijdens de voorstelling ontdekken hoe leuk goed luisteren is.’ 

Luisterhoudingen
‘In Luistermutant gaan we uit van drie manieren van luisteren: luisteren met je lijf, je hart en je hoofd. Tussen die luisterhoudingen pendelt mijn stuk heen en weer.’ 

‘Bij luisteren met je lijf geef je je helemaal over aan de muziek, je doet je ogen dicht en je luistert passief. Daar schrijf ik muziek bij die zich langzaam ontwikkelt. Denk aan klankvelden, flarden, klanknevels. De luisterervaring is tegelijk heel fysiek: bepaalde instrumentale effecten kunnen klinken alsof je speldenprikjes voelt of regendruppels ervaart; lijfelijke muziek. 

In de modus waarbij je met je hart luistert, moet je aan filmmuziek denken. De klanken vertellen een verhaal en zijn associatief. Deze muziek is afwisselend en enerverend. 

Voor het luisteren met je hoofd componeer ik iets dat duidelijke ritmische en melodische bouwstenen kent, die je ook als zodanig waarneemt. Voorbeeldje: Vader Jakob – dat kent iedereen – heeft een opbouw in canonvorm. Het is een verrijking als je in muziek de structuur hoort, dan krijgt een stuk in je beleving opeens richting, een kop en een staart. 

We nodigen het publiek uit om alle drie de luistermodi in te zetten. De zaalverlichting helpt ook een handje, per modus een andere kleur – de luisteraar reist aan de hand van de modi door de muziek.’ 

Nieuwe dingen waarnemen
‘Als ik naar mezelf kijk: als professioneel musicus ben ik vooral getraind om analytisch te luisteren. Die modus kan ik nauwelijks uitzetten. Met mijn ogen dicht en onbevooroordeeld iets tot me nemen - moeilijk! Tijdens het werken aan Luistermutant ben ik mij bewust geworden van de manieren van luisteren die ikzelf minder ontwikkeld heb. Zo ontdek je nieuwe dingen in de muziek, dingen die je eerder niet had waargenomen, omdat je vastzit in die ene luistermodus die je gewend bent.’ 

Onthaasten
‘Onthaasting, dat is waar we in onze maatschappij behoefte aan hebben. We verlangen naar een ervaring, weg van de dagelijkse snelheid van leven. De concertzaal is daar heel geschikt voor. Iedereen die daarbinnen is, weet: nu moet mijn telefoon uit en moet ik echt even stil op mijn stoel zitten en luisteren. Dat is toch een modern concept? Voor veel mensen is dat vooruitzicht fijn, geen afleiding.’ 

Meerdere reizen
‘Klassieke muziek leent zich goed voor het luisterexperiment dat Luistermutant is. Er valt telkens iets nieuws te ontdekken in dit genre door de enorme gelaagdheid van veel composities. Stukken van een zekere lengte en kwaliteit hebben alles zo’n beetje in zich: klankkleuren in vele soorten en maten, verscheidene thema’s, instrumentale effecten. Klassieke muziek is niet what you see is what you get, ze vormt een ontdekkingstocht die meerdere reizen vergt. Je hoort iets en je wordt nieuwsgierig: welk instrument maakt dat geluid? De keer daarop wordt je aandacht getrokken door een andere klank of door een ander stukje melodie. Eigenlijk is de ontdekkingsreis eindeloos.’ 

Symfonieorkest
‘In Luistermutant klinkt niet alleen mijn muziek, maar ook die van de negentiende-eeuwse componist Felix Mendelssohn. Wat ik schrijf heeft niets met Mendelssohn te maken, behalve dat ik met dezelfde middelen als hij componeer: het symfonieorkest. Alleen zit er tweehonderd jaar tussen en voeg ik wat slagwerk en een bastrombone toe. Met een orkest kun je alle kanten op, ik kan net als Mendelssohn een spectrum aan emoties oproepen, maar dan op mijn manier, doordat ik de instrumenten anders inzet. Voorop staat dat de muziek die ik voor deze performance heb geschreven, speels is.’

Luistermutant 2021
20 juni, Muziekgebouw
info & tickets