Blog

Het verhaal achter Mitra

Door: Jorge León

07.6.2019

HET VERTREKPUNT - 

door Jorge León

Mitra 1900X900

Mitra is voortgekomen uit een ontdekking op het internet: de publicatie van het e-mailverkeer tussen de Iraanse psychiater en psychoanalytica Mitra Kadivar en de Franse, internationaal gerenommeerde psychoanalyticus Jacques-Alain Miller, voormalig voorzitter van de World Association of Psychoanalysis, schoonzoon van vermaard psychoanalyticus Jacques Lacan en de verantwoordelijke uitgever van diens werk.

De e-mails die in 2012 heen en weer reisden tussen Parijs en Teheran kaarten in mijn ogen belangrijke maatschappelijke en ethische thema’s aan. Het gaat over het welzijn van een vrouw die verstrikt raakt in een medisch-juridisch web en er maar niet aan weet te ontsnappen. In mijn interpretatie van die uitwisselingen tracht ik de essentie te doorgronden van de sociale en politieke uitdagingen die uit het verhaal gedistilleerd kunnen worden en wil ik hun ethische en mythische aspecten belichten.

Daarvoor kwam ik op het idee om de e-mails in een operalibretto te gieten, dat ik heb geschreven met dramaturge Isabelle Dumont. Eva Reiter en George van Dam componeren de muziek.

In het licht van twee schrijfresidenties bij de Fondation Camargo de Cassis (partner in het project) konden we het Centre Hospitalier Montperrin van Aix-en-Provence bezoeken. Deze bijzondere psychiatrische instelling heeft een duidelijke link met het verhaal van Mitra. Vooral de ontmoetingen met de bewoners van het centrum waren zodanig intens dat het ondenkbaar werd de opera los te zien van het creatieproces. Vandaar dat het ook noodzakelijk was om meerdere vormen en een combinatie van benaderingen te gebruiken om daarmee zo getrouw mogelijk de huidige realiteit van psychisch lijden en internering te benaderen. Want hoe is het gesteld met de psychiatrie in het westen? Het project moet de aandacht vestigen op onze psychiatrische instellingen en we moeten in contact treden met hen die – om uiteenlopende redenen – tijdelijk of definitief het stempel ‘abnormaal’ opgedrukt krijgen en verstoten worden door een maatschappij die met moeite een gepast antwoord kan bieden op het psychisch lijden van mensen.  

HET VERHAAL

Mitra Kadivar is een Iraanse psychiater en psychoanalytica die na haar opleiding in Frankrijk een school voor psychoanalyse oprichtte in Teheran. Ook wilde ze haar eigen woning ombouwen tot opvangcentrum voor drugsverslaafden. Haar buren waren het daar niet mee eens en klaagden bij de officiële instanties. Ze lieten haar zelfs voor gek verklaaren door naar haar vreemde gedrag te verwijzen en naar haar onophoudelijke ergernis aan een volgens hen denkbeeldig kind dat een verdieping hoger lawaaierig zou rondlopen.

Mitra zou psychotisch zijn. Tijdens haar internering krijgt ze injecties met geneesmiddelen toegediend. De e-mails die ze naar Jacques-Alain Miller verstuurt, wekken de ongerustheid van de psychoanalyticus op, waarna hij Mitra vanuit Frankrijk tracht te helpen. Wanneer de Iraanse psychiaters haar de toegang tot internet ontzeggen, is ze aangewezen op haar studenten om het contact met Miller onderhouden. Zij houden hem op de hoogte van Mitra’s situatie en vertellen hem hoe ze haar onschuld wil bewijzen. Vanuit Frankrijk wordt een petitie op touw gezet om Mitra vrij te krijgen.

De vorm – een verhaal dat bestaat uit e-mails – sprak me erg aan. De 160 berichten die in twee maanden tijd werden verstuurd, zijn immers gekenmerkt door een zekere tijdsgebondenheid en een erg tastbare actie. Tegelijk geeft de virtuele dimensie van de elektronische uitwisselingen het werk een ongrijpbare vorm die zich uitstekend leent voor een muzikale vertolking. Die dimensie overstijgt de geografische ligging en afstand en houdt er een eigen, niet-ruimtelijke en rechtstreekste verhouding tot de ruimte en tijd op na, die het mogelijk maakt het waargebeurde verhaal om te buigen tot een bijzonder artistiek werk: een documentaire operafilm.

Ik wil niet enkel het verhaal van Mitra vertellen, maar ook aanschouwelijk maken hoe artiesten te werk gaan. Tijdens workshops in het Centre Montperrin wilde ik de bewoners (en hun verzorgers) in contact te brengen met het stuk over Mitra. Ik wil hun reacties op beeld vastleggen, emoties losweken wanneer ze de naar muziek vertaalde noodkreten van Mitra te horen krijgen. De deelnemers aan de workshops zijn psychologisch erg kwetsbaar. De meesten onder hen zijn psychosepatiënten en worden continu medisch ondersteund. De workshops boden hen de kans om in hun eigen emoties te duiken.

DE ENSCENERING

Twee schermen van zo'n 8 meter breed en 4,5 meter hoog vormen een hoek waartussen de toeschouwers de zaal binnenkomen. De vloer is bekleed met tapijten die de esthetiek van Perzische tapijten oproepen. Om een parallel te trekken met de uitwisseling tussen twee psychoanalisten, nemen twee componisten, een vrouw en een man, de toonzetting van het libretto op zich, steunend op het e-mailverkeer. Mijn oog viel daarvoor op Eva Reiter en George van Dam, beiden lid van Ictus en gedreven componisten. Eva Reiter schreef het deel voor de instrumentalisten en George van Dam voor het koor. Deze twee artistieke ‘stemmen’ zullen met elkaar in dialoog treden en zich verstrengelen.

Om Mitra Kadivar een operastem te geven, viel onze keuze op Claron McFadden. Deze zangeres van wereldklasse is niet alleen vertrouwd met zowel het operarepertoire als met hedendaagse muziek, maar ze staat ook open voor nieuwe vocale ervaringen. Mitra moest ook fysiek gestalte krijgen voor de toeschouwers. Daarom zal Claron op het podium verschijnen en een aria van enkele minuten ten gehore brengen. Haar korte tussenkomst moet bij de toeschouwer het effect van een hallucinatie teweegbrengen.

Mitra: 12 juni, Muziekgebouw 

HF BLOG