Blog

Column: The Murder of Halit Yozgat, de opera als anti- stofnest.

Door: Stephan Sanders

13.6.2020

 

Img 1221

Ook in 2006 zaten mensen vaak opgehokt, niet omdat er een virus rondwaarde, maar omdat ze een computer wilden gebruiken. Het internetcafé, de ruimte met zijn afgescheiden hokjes, waar mensen die thuis geen computer hadden – of die niet wilden gebruiken, denk porno – er tegen betaling eentje konden huren, voor een half uur of langer.

Het internetcafé is inmiddels zo goed als verdwenen. Misschien moet je zeggen: het internetcafé is geruisloos vervangen door onze hoogsteigen smartphone. Voor wie het zich nog kan herinneren: zo’n internetcafé was een steriele, onpersoonlijke ruimte, zoiets als de wachtkamer van een huisarts. Op het eerste gezicht het absolute tegendeel van een operadecor. En toch is de opera van de Australische componist en geluidskunstenaar Ben Frost hier geënsceneerd, temidden van formica bureaus, flinterdunne scheidswanden en ouderwets grote computers. Er zijn dramatischer omgevingen denkbaar.

Op 6 april 2006 werd de Turks-Duitse Halit Yozgat vermoord, (mede)eigenaar van een internetcafé in het Duitse Kassel. Hijzelf zat achter de toonbank waar de klanten konden afrekenen. Op het moment dat hij twee maal werd beschoten waren er drie of vier klanten in het café. Drie van hen bleken bij navraag een eigenaardig geluid te hebben gehoord, ook al waren ze ondergedompeld in hun eigen computerspelletje. Eén getuige hoorde of zag niets: hij bleek later een undercoveragent te zijn van de Duitse veiligheidsdienst. Zijn naam: Andreas Temme.

Zo begint deze opera steeds meer te lijken op een aflevering van ‘Opsporing verzocht.’ Er is een lijk, er zijn mensen aanwezig tijdens de moord – weliswaar in cabines en afgeschermde hoekjes – in een ruimte die in totaal niet groter is dan 77 vierkante meter. 
Dit smeekt om forensisch onderzoek en reconstructies.
Een zaak voor de politie.

Uiteindelijk blijkt het ook een zaak voor de politiek, en dus zelfs voor de opera.

Het gaat in deze ‘detective’ om drie essentiële vragen: wie van de aanwezigen in het internetcafé heeft wat gehoord, gezien of geroken? Er zijn twee schoten gelost, de kruitdamp heeft zich als een geurwolk door de ruimte verplaatst en  tenslotte is er het lijk van Halit Yozgat, dat schuin onder de toonbank lag, bij de entree. En wat aanvankelijk alleen een politiezaak leek, wordt een volwaardige opera, met zangers en orkest waar alle zintuigen worden beproefd door muziek en theater.

Ben Frost schreef programmatische muziek, die toch veel meer is dan filmmuziek bij een ‘krimi’. Complete zangpartijen, in het Duits en het Engels, gecombineerd met wat je gerust ‘geluidskunst’ mag noemen, vol elektronica.
Hoe klinken twee pistoolschoten? Is er een demper gebruikt? Lijkt het op het geluid van een ballon die wordt lek geprikt?

En dan is er ook nog de politieke achtergrond, die voor de Duitse  toeschouwers al meteen duidelijk zal zijn. De moord op Yozgat was de negende in een seriemoord van tien, bijna altijd gericht op leden van zogenaamde ‘migrantengemeenschappen’, waaronder Duitse Turken en -Grieken, allen gepleegd in een periode tussen 2000 en 2007.

Uiteindelijk, na lang onderzoek, waarbij de Duitse politie hopeloos veel steken laat vallen, blijkt er één terreurgroep achter de moorden te zitten: de NSU (Nationalsozialistischer Untergrund) een neo-nazistische groepering, die ook verantwoordelijk bleek voor bomaanslagen en roofvervallen. Bovendien werd later vastgesteld dat de groep voor een deel ‘gedekt’ werd door politie- en veiligheidsdiensten, die perse bewezen wilden zien dat het om afrekeningen ging in het (Turkse) maffiamilieu.

In dat licht krijgt de aanwezigheid van Andreas Temme in het internetcafé, de undercoveragent, een bittere nasmaak. Uit reconstructies blijkt dat de man die zei niets ‘geroken, gehoord en gezien’ te hebben, een valse getuigenis heeft afgelegd.
Zo kwam een informeel netwerk van politie- en veiligheidsagenten bloot te liggen, dat informatie achterhield en soms, direct of indirect steun betuigde aan de neo-nazistische groepering.

Het is de verdienste van componist Ben Frost en alle uitvoerenden, dat ze het operagenre hebben verrijkt met een griezelig actueel thema, waar zich geen stofnest kan ophopen.

 

'The Murder of Halit Yozgat' is op 13 juni & 15 juni om 20:30 Live te streamen


...

* Online Holland Festival is een proeftuin, we leren graag van jullie ervaringen en staan open voor ideeën en opmerkingen. Stuur je suggestie naar [email protected]

HF BLOG