Blog

Column: ‘Memories of my body’ – een heimwee syndroom

Door: Stephan Sanders

12.6.2020

Memoriesplusofplusmyplusbody

Er is een kort moment, dat je in de film ‘Memories of my body’ een poster zit van de leadzanger Freddy Mercury. Hij hangt op de kamer van de jongensdanser Juno, die zich toelegt op het zogenaamde ‘lengger’ dansen, een Javaanse kunstvorm waarin het mannelijke en vrouwelijke verenigd worden.

Ik moest prompt lachen toen ik Mercury voorbij zag komen. Ik weet van een kennis die geboren is in Panama, Midden Amerika dat Eddie met de borstelsnor en het getrainde lichaam daar doorging voor een ultieme macho. Ik herinner me als jonge Europese man dat ik duidelijk de homoseksuele signalen herkende. Verschillende werelden, verschillende percepties.

Het woord homoseksualiteit valt niet in de film, en geeft meteen weer dat het grootste deel van de wereld mannen die het met mannen, en vrouwen die het met vrouwen houden niet zozeer op hun seksuele gerichtheid beoordelen, maar op de mannelijke of vrouwelijke elementen die ze demonstreren.

 De Franse filosoof Michel Foucault heeft daar beeldend over geschreven, waar hij de Aziatische ‘ars erotica’ afzet tegen het Westerse idee van een seksuele wetenschap, en het is niet lastig te raden waaraan Foucault de voorkeur gaf.

‘Memories of my body’ is zo’n film die hij vast en zeker (een zeer vroege aids dode, 1984) een bewijs had gevonden voor zijn stelling: Er komt niet meer vrijheid wanneer de wetenschap, de dokter en specialisten zich buigen over seksuele praktijken: het lichamelijke spel is een vorm van verbeelding, en uiteindelijk kunst.

De jongen Juno krijgt door zijn vader aangeraden zich te bekwamen in de Lengger dans – ‘jij hebt er het lichaam voor, en de bewegingen’- en dat is een ontroerend moment. Alsof een Nederlandse vader tegen zijn 10 jaar oude zoon zegt: ‘Als jij nu eens met een man aanlegt, later, je hebt het echt in je.’  Natuurlijk klopt de vergelijking niet, want onze westerse homoseksueel, met psychologische identiteit en al, werd geboren in de 19e eeuw, en bleek trouwens later een van de meest succesvolle exportproducten in de wereld. India, Indonesië, Cambodja hebben inmiddels gay lib bewegingen.

 Filmmaker Garin Nugroho laat het verschil zien tussen onze ‘homoseksualiteit’ en het oude onderscheid tussen ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ dat veel meer bepalend was in het leven en kunst van de Javaanse bevolking. Een ‘vrouwelijke’ jongen werd zelfs, als in zoveel andere werelddelen, gezien als teken van heiligheid: zo iemand was gezegend door de goden, en werd sjamaan achtige kwaliteiten toegekend.

Het idee dat zo’n ‘lengger dans’, met al de jongens die zich zo ‘vrouwelijk’ mogelijk bewogen was ingebed in een dorpscultuur, deel uitmaakte van de gemeenschap, is hartbrekend. De jonge danser Juno is geen outcast, hij heeft deel aan het geheel. Dan is er ook nog de flirt met een echte man, een bokser, die nooit is zijn leven is omhelsd, en dat wel laat gebeuren door Juno.

Maar ik moet streng zijn, ook voor mezelf: ‘Memories of my body’ is een antropologische tearjerker, die de oer oude Javaanse cultuur vereerd, zonder daar al te veel vraagtekens bij te stellen.

Kan de westerse homoseksualiteit iets leren van andere culturen? Ja, de gerichtheid die wij hebben opgebouwd op seksuele oriëntatie, homo, hetero en alles daar tussen in, is benauwend. Er speelt zich veel meer af tussen man en vrouw, homo en hetero, dan wij begrijpen.

Maar de weemoedige blik op het Oosten, waar op dit moment homo’s zich sterk maken om te kunnen en mogen leven zoals ze willen, is een heimwee syndroom.

 

 

HF BLOG