Een Babylonische opera van Widmann en Sloterdijk

Het nieuwe Babylon

Jörg Widmann, Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor,
Nederlands Kamerkoor

Binnen de muren van Babylon verklaren de Israëlische balling Tammu en de priesteres Inanna elkaar de liefde. Tammu wordt geofferd. Inanna zweert haar man uit de onderwereld te gaan halen. Babylon is de tweede opera van Jörg Widmann, een leerling van Wolfgang Rihm. Filosoof Peter Sloterdijk schreef het libretto. De wereldpremière in 2012 bij de Staatsoper in München was een spektakelstuk, mede dankzij de overrompelende kwaliteiten van Widmanns muziek – nu in concertante uitvoering gebracht in de NTR ZaterdagMatinee. Het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroepkoor en het Nederlands Kamerkoor brengen onder leiding van Markus Stenz virtuoze vocale partijen en een ‘Babylonische’ polyfonie van stijlen en klanken. 

Biografieën

Jörg Widmann (1973, München) studeerde compositie bij Hans-Werner Henze, Kay Westermann, Wilfried Hiller en Wolfgang Rihm. Zijn composities zijn uitgevoerd door Pierre Boulez, Christian Thielemann, Mariss Jansons, Andris Nelsons en Simon Rattle en 

gingen onder andere in wereldpremière bij de Wiener en Berliner Philharmoniker, New York Philharmonic, Orchestre de Paris. Widmann was artist in residence bij de Cleveland Orchestra en werkte daar uitgebreid samen met de chef-dirigent Franz Welser-Möst, onder andere in de wereldpremière van Widmanns fluitconcert Flûte en suite (2011). De opera Babylon ging in première in 2012 bij de Bayerische Staatsoper.

Am Anfang (2009) van Anselm Kiefer en Jörg Widmann maakte deel uit van het 20-jarige jubileum van Opéra Bastille. In deze productie kwamen Widmanns kwaliteiten als componist, klarinettist en dirigent samen. Widmann was artist in residence bij vele orkesten en festivals, waaronder in Luzern en Heidelberg, bij de Bamberger Symphoniker, Tonhalle Zürich, Vienna’s Konzerthaus, Frankfurt’s Alte Oper, Cologne’s Philharmonie en New York’s Carnegie Hall. Hij won vele prijzen, zoals de Paul Hindemith Prize in 2001, de Arnold Schönberg Prize in 2004, de Berliner Philharmoniker Academy’s Claudio Abbado Composition Award in 2006, en de Chamber Music Society of Lincoln Center’s Elise L. Stoeger Prize in 2009. 

Markus Stenz, sinds 2012 chef-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest, is met ingang van het seizoen 2015/2016 ook eerste gastdirigent van het Baltimore Symphony Orchestra. Hij studeerde aan de Hochschule für Musik Köln en bij Leonard Bernstein en Seiji Ozawa in Tanglewood. Van 1994 tot 1998 was hij chef-dirigent van London Sinfonietta en daarna, tot 2004, artistiek leider en chef-dirigent van het Melbourne Symphony Orchestra. Vanaf het seizoen 2003/2004 was hij elf jaar lang Kapellmeister van het Gürzenich-Orchester, en tien jaar lang General­Musikdirektor van de stad Keulen. 

Als operadirigent debuteerde Markus Stenz in La Fenice in Venetië. Hij leidde vele (wereld)premières, waaronder Henze’s Das verratene Meer (Berlijn), Venus und Adonis (München) en L’Upupa (Salzburger Festspiele). Hij dirigeerde in operahuizen als La Scala (Milaan), de Koninklijke Muntschouwburg (Brussel), de Lyric Opera Chicago, San Francisco Opera, het Staatstheater Stuttgart, de Deutsche Oper Berlijn, de Bayerische Staatsoper München, de Staatsoper Hamburg, de Oper Frankfurt, bij festivals als die van Glyndebourne, Edinburgh, Bregenz en Salzburg. 

Op het concertpodium leidde hij orkesten als Het Koninklijk Concertgebouworkest, de Münchner Philharmoniker, het Gewandhausorchester Leipzig, de Berliner Philharmoniker, het Tonhalle Orchester Zürich, de Wiener Symphoniker, het Orchestre Philharmonique de Radio France en de grote Duitse radio-orkesten. In de Verenigde Staten werkte hij met orkesten als het Chicago Symphony en het Los Angeles Philharmonic Orchestra. Stenz, fellow van het Royal Nothern College of Music, dirigeert dit seizoen muziek van São Paulo tot Shanghai, waaronder de Duitse première van een Celloconcert van Pascal Dusapin. 

Het Radio Filharmonisch Orkest (RFO) bezet een prominente plaats in het Nederlandse muziekleven. Door een onuitputtelijk streven naar de hoogste artistieke kwaliteit en een uitgebalanceerde programmering groeide het momenteel honderd musici sterke orkest uit tot een van de beste orkesten van Nederland. Het orkest werd in 1945 opgericht door Albert van Raalte en nadien onder andere geleid door Bernard Haitink, Jean Fournet, Willem van Otterloo, Hans Vonk, Edo de Waart en Jaap van Zweden. In 2012 werd Markus Stenz aangesteld als chef-dirigent. 

Sinds augustus 2013 maakt het RFO deel uit van de Stichting Omroep Muziek, samen met het Groot Omroepkoor en de productieafdeling van de concert­series van Radio 4 (NTR en AVROTROS). Het RFO werkte samen met befaamde gastdirigenten als Antal Doráti, Riccardo Muti, Mariss Jansons en Valery Gergiev. De Amerikaan James Gaffigan is vaste gastdirigent sinds 2011. Het orkest speelt veel hedendaagse muziek, vaak betreft het premières - onder andere van Luciano Berio, Pierre Boulez, John Adams, Harrison Birtwistle en Richard Rijnvos - die in opdracht van de omroepseries NTR ZaterdagMatinee en AVROTROS Vrijdagconcert werden geschreven. Het RFO was te horen tijdens de BBC Proms 2011 in de Royal Albert Hall en tijdens de eerste Holland Festival Proms in 2015. 

Het RFO heeft een indrukwekkende plaat- en cd-catalogus opgebouwd. Op verschillende labels verschenen vanaf de jaren zeventig legendarische grammofoonplaten en cd’s. Met Jaap van Zweden legde het orkest een Bruckner-cyclus vast, en ook alle symfonieën en de opera Simplicius Simplicissimus van Karl Amadeus Hartmann zijn inmiddels op cd verschenen. Door de bijzondere programmakeuze en het grote publieksbereik is het Radio Filharmonisch Orkest een essentiële schakel in het Nederlandse muziekleven. In 2014 kreeg het orkest hiervoor een Edison Klassiek Oeuvreprijs toegekend.

Met zestig vocalisten is het Groot Omroepkoor het grootste professionele koor van Nederland. Sinds de oprichting in 1945 brengt het koor een breed repertoire. Het zingt koorpartijen in opera’s, oratoria en cantates, maar ook brengt het a cappella-concerten. 

Het koor is nauw verbonden met de Nederlandse Publieke Omroep. Het merendeel van de concerten vindt plaats in de omroepseries NTR ZaterdagMatinee, het AVROTROS Vrijdagconcert en het Zondagochtend Concert. Het repertoire in deze series strekt zich uit van klassiek tot hedendaags, waaronder opdrachtwerken van Nederlandse componisten zoals Wagemans, Wagenaar, Visman, Manneke en Vleggaar en premières van werk van hedendaagse buitenlandse componisten, onder wie MacMillan, Henze en Adams. Op het programma staan daarnaast inmiddels ‘klassieke’ 20e-eeuwse werken van onder andere Boulez, Stockhausen, Kagel, Ligeti en Messiaen. 

Het Groot Omroepkoor werkt voor de omroepseries vaak samen met het Radio Filharmonisch Orkest. Daarnaast wordt het koor met enige regelmaat uitgenodigd door het Koninklijk Concertgebouworkest, het Rotterdams Philharmonisch Orkest, het Orchestre Philharmonique de Radio France en de Berliner Philharmoniker. 

De eerste officiële chef-dirigent van het Groot Omroepkoor was Kenneth Montgomery. Na hem waren respectievelijk Robin Gritton, Martin Wright, Simon Halsey, Celso Antunes en Gijs Leenaars chef-dirigent. Sinds 1 maart 2015 is Klaas Stok koorleider van het Groot Omroepkoor. Michael Gläser is vaste gastdirigent sinds september 2010.Ook op diverse cd-registraties is het Groot Omroepkoor te horen in een veelzijdig repertoire: er zijn opnamen van werk van onder anderen Keuris, Diepenbrock, Mahler, Wagner, Elgar, Rihm, Poulenc, MacMillan en Rachmaninov. 

Het Nederlands Kamerkoor bestaat sinds 1937. Naast de eigen concertseries gaat het koor regelmatig samenwerkingsverbanden aan met gerenommeerde ensembles als het Koninklijk Concertgebouworkest, Asko|Schönberg, La Fenice en Concert Lorrain. Het Koor heeft meer dan vijfenzeventig cd’s uitgebracht, waarvan verschillende zijn bekroond. Sinds 2015 is Peter Dijkstra chef-dirigent. Oprichter was Felix de Nobel. Uwe Gronostay, Tõnu Kaljuste, Stephen Layton en Risto Joost waren zijn opvolgers. Educatie en participatie maken onlosmakelijk deel uit van de missie van het koor. Nederland kent duizenden amateurkoren en talloze jeugd- en kinderkoren. Het Nederlands Kamerkoor verzorgt coaching, workshops en ‘adopteert’ koren als voorprogramma van zijn eigen concerten. 

Meer

CREDITS

muziek
Jörg Widmann
libretto
Peter Sloterdijk
uitvoering
Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor, Nederlands Kamerkoor
dirigent
Markus Stenz
koordirigent Groot Ormoepkoor
Klaas Stok
koordirigent Nederlands Kamerkoor
Boudewijn Jansen
sopraan
Marisol Montalvo (Inanna), Guibee Yang (Die Seele), Gabriele Schnaut (Euphrat)
tenor
Jussi Myllys (Tammu), Steven Ebel (Priester)
bas-bariton
Robert Bork (Priesterkönig/Der Tod)
countertenor
Kai Wessel (Skorpionmensch)
spreekstem
Franz Mazura (Ezechiel)
bas
Simon Duus (Der Schreiber)
production
NTR ZaterdagMatinee

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR