Betoverende muzikale etno-chaos bij filmklassieker

Zemlja

Alexandr Dovzjenko, DakhaBrakha

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Het Oekraïense ‘etno-chaos’-kwartet DakhaBrakha speelt een betoverende soundtrack bij de legendarische, zwijgende film Zemlja (Aarde) van Aleksandr Dovzjenko. Deze klassieker uit 1930 is een ode aan het leven op het platteland van de Sovjet-Unie. Tegelijk is het een kritische blik op de collectivisatie en misère van de landbouw in die tijd, door een van de belangrijkste filmmakers uit de vroege periode van de Sovjet-Unie. DakhaBrakha, momenteel een van de favoriete acts in het popfestivalcircuit, speelt folk onder hoogspanning: donkere nummers die haast ongemerkt opbouwen naar een adembenemende climax. Deze nieuwe soundtrack maakt de film volgens zanger Marko Halanevych nog Oekraïenser. 

Programma

Achtergrondinformatie

De Oekraïense band DakhaBrakha schreef een nieuwe soundtrack bij de stille film Zemlja (1930), van de legendarische Sovjetregisseur Alekandr Dovzjenko(1894–1956). De ‘etno-chaos’ van DakhaBrakha (zoals het gezelschap hun eclectische volksmuziek zelf noemt) schept een extra betoverende dimensie bij Dovzjenko’s grimmig realistische en tegelijkertijd gepassioneerde ode aan het harde leven op het Russische platteland.

Dovzjenko won tweemaal de Stalin Prijs. Al bij leven werd hij beschouwd als een van de grootste Sovjetregisseurs. Toch biedt hij met Zemlja een kritische blik op het geweld waarmee de landbouwcollectivisatie in de Sovjet-Unie werd afgedwongen en hij toont het menselijke leed dat daarmee ontstond. Zemlja is het laatste deel in Dovzjenko’s Oekraïense trilogie. Dit drieluik werd goed ontvangen in het Westen en in de USSR. Zemlja staat bekend als een van de beste films uit de Sovjetperiode. Desondanks waren Dovzjenko’s Sovjetcritici niet erg te spreken over de poëtische beelden en ambigue thematiek, die in hun ogen een contrarevolutionaire werking zouden hebben.

In tegenstelling tot de eerste twee delen van de trilogie, Zvenyhora en Arsenal, richtte Dovzjenko zich met Zemlja op de actualiteit: de ingrijpende hervormingen en onteigeningen, die onder de naam van de communistische revolutie in de Oekraïense landbouw en samenleving werden doorgevoerd. De film begint met het sterven van grootvader Semyon, een oude boer die in het bijzijn van familie en vrienden onder het genot van een sappige peer het leven laat. Met hem sterft ook de landbouw van de oude stempel. De jongere generatie van Semyons kleinzoon Vasyl moet een nieuwe weg inslaan en radicaal breken met het verleden, geheeld in lijn met de Sovjetideologie: mechanisch, collectief en atheïstisch. Met tragische gevolgen.

In combinatie met de donkere, sfeervolle nummers van DakhaBrakha leiden de prachtige verstilde beelden van Dovzjenko langzaam naar een adembenemende climax. De soundtrack werd in 2012 speciaal gemaakt in opdracht van het National Oleksandr Dovzhenko Centre voor een geheel nieuwe restauratie van de film, gebaseerd op de originele versie uit 1930. Door de toevoeging van de bijzondere muziek wordt Zemlja, volgens DakhaBrakha-zanger Marko Halanevych ‘nog meer authentiek Oekraïens.’

DakhaBrakha betekent ‘geven/nemen’ in het oud-Oekraïens. Het kwartet werd in 2004 opgericht door kunstpaus en theaterregisseur Vladyslav Troitskyi van het DAKH Kiev Centre of Contemporary Arts. Sindsdien reist het gezelschap de wereld over. De basis van het DakhaBraka-geluid is de Oekraïense volksmuziek, die door de leden Marko Halanevych, Iryna Kovalenko, Olena Tsibulska, Nina Garenetska op veldexcursies langs plattelandsdorpjes wordt verzameld. Deze traditionele klanken worden aangevuld met ritmes en instrumenten uit de omringende landen, culturen en continenten. Zo spelen de leden darbuka, didgeridoo, accordion, djembe, basdrum, bugay, zhaleyka, diverse percussie-instrumenten en cello. Hun ritualistische, trance-achtige composities gaan samen met heftige, bijna gillende zang en bouwen op tot orkaansterkte. Hoewel DakhaBrakha nog steeds een cultstatus heeft in Oekraïne – en fungeert als huisband van het Dakh Theater – is het gezelschap op talloze internationale theater-, kunst- en popfestivals te zien geweest. Met Zemlja debuteert DakhaBrakha op het Holland Festival. 

Meer

Festivalfocus: Edges of Europe

De eerste helft van dit jaar is Nederland voorzitter van de Europese Unie. Maar wat is er eigenlijk nog over van de Europese droom van eenheid? Een aantal kunstenaars in het Holland Festival onderzoekt actuele Europese kwesties in een reeks voorstellingen over het veranderende continent.

De openingsvoorstelling van het festival, Die Stunde da wir nichts voneinander wußten van het Estse regie-duo Ene-Liis Semper en Tiit Ojasoo, toont onder meer de diversiteit van en spanningen in het Europa van nu. In hun film As en Geld richten zij zich op politiek populisme. Regisseurs Milo Rau (The Dark Ages), Joël Pommerat (Ça ira (1) Fin de Louis), Wael Shawky (Cabaret Crusades: The Secrets of Karbala) en de Oekraïense band DakhaBrakha duiken in het verleden en traceren de lijnen van de soms duistere geschiedenis van het continent. Uit het hart van Europa komt het collectief God’s Entertainment met een chauvinismecheck. Het Nederlandse Wunderbaum reageert in hun project The New Forest ook op actuele Europese problemen. Gedenkwaardig wordt de reünie van een groot Syrisch orkest voor Arabische muziek in Africa Express Presents… The Orchestra of Syrian Musicians with Damon Albarn and Guests. Kunstenaars kunnen de wereld misschien niet veranderen, maar wel de manier waarop we naar die wereld kijken en erover denken.

Meer

Biografieën

Alexandr Petrovich Dovzjenko (1894-1956) was een gevierd scenarioschrijver, filmproducent en regisseur uit de Sovjet-Unie. Hij was generatiegenoot van collega-filmgiganten Sergei Eisenstein en Vsevolod Pudovkin, en wordt gezien als een van de pioniers van de Sovjet Montage Theorie. Hij groeide op in een boerenfamilie als zevende kind in een gezin met veertien kinderen. 

Zijn ouders verloren bijna al hun kinderen, alleen Alexander en zijn zus Polina bleven over. Op zijn negentiende werd hij schoolleraar. Hij vocht aan Oekraïense zijde mee in de oorlog met de Sovjet-Unie, werd krijgsgevangen genomen en belandde in 1919 in een concentratiekamp. Na zijn vrijlating diende hij als assistent van de ambassadeur in Warschau en Berlijn. In 1923 keerde hij terug naar de Sovjet-Unie en ging werken als illustrator en cartoonist. In 1926 verhuisde hij naar Odessa en richtte zich op de filmkunst. Hier produceerde en co-regisseerde hij zijn tweede scenario, Vasya de Hervormer. Met Zvenyhora (1928), het eerste deel van zijn Oekraïne-trilogie, brak Dovzjenko definitief door en vestigde zijn naam als groot filmmaker. De films Arsenal en Zemlja maakten het drieluik compleet. Dovzjenko won tweemaal de Stalin Prijs voor zijn films Shchors (1941) en Michurin (1949). In de Tweede Wereldoorlog reisde Dovzjenko mee als journalist voor het Rode Leger, en na de oorlog werkte hij jarenlang voor Mosfilm Studios in Moskou. In zijn twintigjarige carrière regisseerde hij slechts zeven films. Na zijn dood in 1956 werden de Dovzjenko Film Studio’s in Kiev naar hem vernoemd.

De Oekraïense band DakhaBrakha werd in 2004 opgericht door de avantgarde-theaterregisseur Vladyslav Troitskyi van het DAKH Kiev Centre of Contemporary Arts. Het gezelschap bestaat uit Marko Halanevych, Iryna Kovalenko, Olena Tsibulska, Nina Garenetska en kunstmanager Iryna Gorban. DakhaBrakha is een oud Oekraïns woord voor ‘geven/nemen’. De groep noemt zichzelf een ‘ethno-chaos’-band en heeft zich toegelegd op een excentrieke vorm van bijzonder soulvolle wereldmuziek met een theatrale dimensie. Als uitgangspunt neemt het gezelschap Oekraïnse volksmelodieën, aangevuld met ritmische elementen uit de omliggende landen en culturen. De karakteristieke klankkleuren van Indiase, Arabische, Afrikaanse, Russische en Australische traditionele instrumenten gaan samen met de opvallend krachtige zangstemmen van het kwartet. Het resultaat is een transnationaal geluid, op het snijvlak van folklore en hedendaags theater, geworteld in de Oekraïense cultuur. Daarnaast fungeert DakhaBrakha als huisband van het Dakh Theater. De groep heeft een grote internationale reikwijdte. Zo speelde het gezelschap al meer dan vijfhonderd keer op talloze podia en festivals in Europa (van Frankrijk tot Noorwegen), maar ook in Australië, de Verenigde Staten, Canada en Colombia. DakhaBrakha produceerde vier studio-albums, leverde een muzikale bijdrage aan tien films en won in 2010 de Sergey Kuryokhin Modern Art Award. In 2015 stond DakhaBrakha op het Lowlands Festival, dit jaar maakt de groep zijn debuut op het Holland Festival.

Meer

CREDITS

regie Zemlja
Alexander Dovzjenko
coproductie
Holland Festival, EYE
muziek
DakhaBrakha:
Marko Halanevych, zang, darbuka, didgeridoo, accordeon
Iryna Kovalenko, zang, djembé, bass drum, accordeon, percussie, bugay, zhaleyka
Olena Tsibulska, zang, bass floortom, percussie
Nina Garenetska, zang, cello, bass drum

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR