Louis Andriessens magische reis door ruimte en tijd

Theatre of the World

A Grotesque Stagework in 9 scenes

Louis Andriessen, De Nationale Opera

Theatre of the World is een magische reis door ruimte en tijd. Louis Andriessens langverwachte nieuwe opera wordt geregisseerd door Pierre Audi, die samenwerkt met de Quay Brothers, twee Amerikaanse videokunstenaars. Ze toveren Theater Carré om tot de droomwereld van Athanasius Kircher, de laatste universele renaissancemens. Na een leven lang wetenschappelijk onderzoek toont Kircher zijn bevindingen in een ‘theater van de wereld’. Reinbert de Leeuw dirigeert het ensemble Asko|Schönberg, Leigh Melrose zingt de hoofdrol en Cristina Zavalloni is zijn geliefde. Ook de Nederlandse Nora Fischer staat op het podium. Dit is een scènische wereldpremière die men niet mag missen en die door de hele wereld zal worden opgemerkt.

Achtergrondinformatie

'Andriessen's score is a holiday of inventiveness and the distillation of a lifetime's creativity.'
(The Sunday Times over La Commedia, 2008)

Louis Andriessen vertelt het verhaal van een kleurrijk personage in zijn nieuwe opera Theatre of the World, waarin ook Reinbert de Leeuw met zijn ensemble Asko|Schönberg terugkeert bij De Nationale Opera. De vormgeving is in handen van de Amerikaanse gebroeders Quay en Pierre Audi doet de regie. Alle ingrediënten voor een bijzondere opera, die in première gaat in het Holland Festival. Theatre of the World is geïnspireerd door de jezuïet Athanasius Kircher (1601-1680). Hij wordt gezien als de laatste Renaissanceman, een geleerde die op alle gebieden thuis is. Kircher was onder meer egyptoloog, sinoloog, wis- en natuurkundige, vulkanoloog, muziektheoreticus en componist. Veel jezuïeten waren actief in het wetenschappelijk onderwijs. Een van hun taken was het zoeken van Gods aanwezigheid in alles. Vervolgens werd het resultaat als een 'theater van de wereld' op beeldende wijze duidelijk gemaakt. In de opera maakt Kircher een reis door tijd en ruimte, vergezeld door een twaalfjarige knaap. Is dat zijn leerling, hijzelf op jonge leeftijd of de duivel? 

Kircher steekt de doodsrivier over, ziet de toren van Babel en komt aan in China. Het doel van de reis is dat hij zich alles kan herinneren wat hij heeft beleefd. Als Kircher uiteindelijk dezelfde kan blijven die hij is, zal hij dat dan in de hemel of in de hel zijn? De oude en zwakke man wil vrede sluiten met God. Aan zijn graf prijst zijn geliefde Juana de glans van de wereld. 

De componist Louis Andriessen heeft zowel nationaal als internationaal een zeer indrukwekkende carrière opgebouwd, ook als docent. Bij De Nationale Opera waren van hem te zien: Reconstructie (1969), De Materie (1989), ROSA, a Horse Drama (1994), Writing to Vermeer (1999) en als laatste La Commedia (2008). Een aantal daarvan ging op het Holland Festival in première. Het libretto voor Theatre of the World is van Helmut Krausser, schrijver, dichter en toneelschrijver. Hij wordt internationaal geroemd als een van de beste auteurs van de jonge Duitse generatie. In De Groene Amsterdammer werd hij 'een Duitse Umberto Eco' genoemd, vanwege zijn complexe verhalen, die vaak een sterk historische basis hebben. Krausser brak eind vorige eeuw door met de roman Melodieën.

Dirigent Reinbert de Leeuw keert, met het in hedendaagse muziek gespecialiseerde Asko|Schönberg terug bij De Nationale Opera, waar hij onder meer diverse opera's van Andriessen leidde. Pierre Audi voert de regie. De vrouwelijke hoofdrol, Sor Juana Inés de la Cruz, wordt gezongen door de muze van Louis Andriessen, Cristina Zavalloni. Andriessen: 'Ik hoorde haar voor het eerst in Den Haag [...] en viel van mijn stoel.' 

Een bijzondere rol ten slotte is weggelegd voor de Amerikaanse gebroeders Quay, die het spectaculaire decor en de videobeelden verzorgen. In 2014 was in EYE een grote tentoonstelling over het bijzondere werk van de gebroeders Quay te zien. De eeneiige tweeling bouwt al jaren aan een raadselachtig en duister oeuvre. Filmregisseur Christopher Nolan is een fan. Berucht zijn hun eigenzinnige animatiefilms, waarvoor zij de decors maken, de personages verzinnen, de figuren maken, het licht en het camerawerk doen en de montage. 

Meer

Biografieën

Louis Andriessen (Utrecht, 1939) studeerde piano, muziektheorie en compositie bij onder anderen Kees van Baaren aan het Koninklijk Conservatorium, waar hij in 1975 zelf docent compositie werd. Hij vervolgde zijn studie bij Luciano Berio. Aanvankelijk waren Berio en Cage Andriessens grote voorbeelden.

 In de loop van de jaren zestig ontwikkelde hij opvattingen over stijl en muzikaal materiaal die dichter bij die van Stravinsky en de Group des Six lagen. Vanaf de jaren zeventig kreeg ook de Amerikaanse minimal music een hoorbare invloed op zijn werk. 

In 1969 maakte Andriessen samen met De Leeuw, Mengelberg, Schat, Van Vlijmen, Hugo Claus en Harry Mulisch de geruchtmakende opera Reconstructie, waarin zij felle kritiek uitten op het kapitalisme en de oorlog in Vietnam. Een jaar later was hij tevens betrokken bij de Notenkrakersactie, een protest tegen het behoudende beleid van het Koninklijk Concertgebouworkest. Sindsdien is Andriessens houding ten opzichte van de gevestigde muziekpraktijk steeds kritischer geworden en de politiek is in zijn werk nooit ver weg. In de jaren zeventig richtte hij ensembles als Hoketus en De Volharding op, die met een politiek getinte programmering een nieuw publiek probeerden te bereiken en zo aan de wieg stonden van de Nederlandse ensemblecultuur. Met werken als De Staat (1976), Mausoleum (1979) en De Materie (1989) boekte hij internationale successen en maakte hij naam als grondlegger van de Haagse School. In 2013 speelde het Koninklijk Concertgebouworkest de wereldpremière van zijn Mysteriën

In 1994 werkte Andriessen voor het eerst samen met filmmaker Peter Greenaway in de muziektheaterproductie Rosa, a Horse Drama. Eind jaren negentig werken zij opnieuw samen aan de opera Writing to Vermeer. Sinds 1969 is de muziek van Andriessen geregeld te horen geweest op het Holland Festival. Tijdens de editie van 2008 ging zijn filmopera La Commedia in première. 

De Amerikaanse tweelingbroers Stephen en Timothy Quay (1946), beter bekend als de Quay Brothers, studeerden illustratie en film aan het Philadelphia College of Art. Het oeuvre van de gebroeders Quay bestaat uit animatiefilms, grafische designs en bühneontwerpen. Hun werk verraadt de invloed van verschillende Midden- en Oost-Europese schrijvers en kunstenaars uit het begin van de twintigste eeuw. Zo baseerden zij hun bekendste film, Street of Crocodiles, op de gelijknamige novelle van de Poolse schrijver Bruno Schulz. Ook Franz Kafka en Robert Wals waren belangrijke inspiratiebronnen, evenals het werk van de Poolse animatiekunstenaar Walerian Borowczyk en de Russische poppenspeler en filmmaker Wladyslaw Starewicz. Karakteristiek voor het werk van de gebroeders Quay is de raadselachtige sfeer, het ontbreken van gesproken tekst en het gebruik van gedemonteerde poppen, marionetten, allerhande gebruikte voorwerpen en (an)organische materialen. Naast animatiefilms ontwierpen de Quay Brothers decors voor opera en (muziek)theater. Zo maakten zij voor regisseur Richard Jones het toneelbeeld bij Prokofjevs De liefde voor de driesinaasappels en Tsjaikovsky's Mazeppa. Ook maakte het duo voor de BBC de film In absentia bij Zwei Paare van Karlheinz Stockhausen. In 2012 organiseerde het MoMA te New York een retrospectief, getiteld Quay Brothers: On Deciphering the Pharmacist's Prescription for Lip-Reading Puppets. In 2013 en 2014 wijdde EYE Film Instituut Nederland eveneens een tentoonstelling aan het werk van de gebroeders Quay. 

Asko|Schönberg, toonaangevend ensemble voor nieuwe muziek, voert in verschillende bezettingen muziek van de 20e en 21eeuw uit. Deze muziek is niet alleen van grote, gevestigde namen als Andriessen, Goebaidoelina, Kagel, Kurtág, Ligeti, Rihm en Stockhausen, maar ook van jongere componisten als Van der Aa en Roukens, en van de jongste generatie, van wier muziek de inkt nog nat is. Ook de grondleggers van de 20e-eeuwse muziek komen ruimschoots aan bod: van Weill tot Schönberg en van Stravinsky tot Messiaen. Speciale aandacht is er voor langjarige relaties en samenwerking met grote, betekenisvolle componisten, voor onbekend en gloednieuw werk van hoge kwaliteit. Het ensemble heeft een groot aantal samenwerkingsverbanden met (muziek)theatergezelschappen en operahuizen om juist de veelzijdigheid van het hedendaagse muziekpalet over het voetlicht te kunnen brengen. Concerten vinden plaats in de Donderdagavondserie in Muziekgebouw aan 't IJ, in gastoptredens in de NTR ZaterdagMatinee, het Holland Festival, De Nationale Opera en in coproducties met onder andere het Nederlands Kamerkoor, de Veenfabriek, Silbersee en het Vlaamse productiehuis LOD. Het ensemble treedt op in een keur aan concertzalen in binnen- en buitenland en speelt regelmatig op festivals in o.a. Keulen, Krakau en Parijs. De afgelopen seizoenen waren er optredens in Melbourne, Londen, Parijs, Los Angeles, New York en Jakarta. Ook het jongere publiek wordt niet vergeten. Er zijn educatieve projecten voor leerlingen van het basisonderwijs, compositieprojecten voor middelbare scholieren en samenwerking met de compositieafdelingen van conservatoria. Naast dirigent Reinbert de Leeuw en vaste gastdirigent Etienne Siebens werkt Asko|Schönberg geregeld met Oliver Knussen, Clark Rundell, Bas Wiegers en Emilio Pomárico. Dit alles met veelzijdige musici en solisten uit binnen- en buitenland. Asko|Schönberg is ensemble in residence bij Muziekgebouw aan ’t IJ.

De Nationale Opera (DNO) staat bekend om haar diverse programmering van zowel klassieke als moderne opera’s en het constant hoge niveau van haar voorstellingen. Met vernieuwende producties, speciaal voor De Nationale Opera gecomponeerde werken en een frisse blik op bekend repertoire wordt deze prachtige kunstvorm levendig gehouden en een plek in de toekomst gegeven. Met Pierre Audi eerst als artistiek directeur en nu, na de fusie als directeur De Nationale Opera, heeft De Nationale Opera een enorme bekendheid verworven in de internationale operawereld en wordt er met grote belangstelling gekeken naar alle nieuwe producties. In 2013 won DNO de internationale Opera Award voor de beste productie van het jaar. Het gezelschap werd vlak na de Tweede Wereldoorlog opgericht en maakte een ontwikkeling door van repertoiregezelschap naar stagionegezelschap. Dat betekent dat De Nationale Opera geen vast ensemble heeft en dat er gemiddeld één opera per maand te zien is. Hiervoor worden gastsolisten en afzonderlijke artistieke teams aangetrokken. 


De Nationale Opera heeft wel een eigen koor, het Koor van De Nationale Opera, bestaand uit 56 leden. Het Koor wordt gerekend tot de beste van Europa en werd in 2013 genomineerd voor de beste koorprestatie van het jaar. Voor het merendeel van de producties werkt DNO samen met het Nederlands Philharmonisch Orkest|Nederlands Kamerorkest. Chef-dirigent is Marc Albrecht. De meeste producties van DNO zijn te zien in Nationale Opera & Ballet maar er zijn ook voorstellingen in de Stadsschouwburg Amsterdam, Koninklijk Theater Carré, de Westergasfabriek of het Muziekgebouw aan ’t IJ. Steeds meer worden de met veel internationale interesse bekeken opera’s van DNO uitgenodigd naar belangrijke buitenlandse operahuizen en festivals. Geregeld komen coproducties tot stand met gerenommeerde gezelschappen als de Metropolitan Opera in New York, de Opéra in Parijs of het Teatro alla Scala in Milaan. 

Meer

CREDITS

muziek
Louis Andriessen
libretto
Helmut Krausser
muzikale leding
Reinbert de Leeuw
regie
Pierre Audi
decor en video
Quay Brothers
kostuums
Florence von Gerkan
licht
Jean Kalman
dramaturgie
Klaus Bertisch
ensemble
Asko|Schönberg
cast
Leigh Melrose, Athanasius Kircher,
Lindsay Kesselman, a boy,
Marcel Beekman, Pope Innozenzo XI,
Cristina Zavalloni, Sor Juana Ínes de la Cruz,
Mattijs van de Woerd, the cornifex,
Nora Fischer, Martijn Cornet, a couple of secret lovers (He and She), ,
Steven Van Watermeulen, Janssonius ,
Jeroen de Vaal, Pascal Pittie, Michael Wilmering, Tomeu Bibiloni, Die Nachwelt (in person van Voltaire, Descartes, Goethe en Leibnitz),
Steven Van Watermeulen, Raffaele Fabretti,
Charlotte Houberg, Sophie Fetokaki, Ingeborg Bröcheler – talent, Three witches
met steun van
Stichting Ammodo
coproductie
De Nationale Opera, Holland Festival

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR