Mystieke Marokkaanse muziek met opzwepende ritmes

Safar Nord-Sud

Gnawa Oulad Sidi Ensemble & Amsterdams Andalusisch Orkest

In Marokko is muziek een essentieel onderdeel van allerlei spirituele tradities – van de Gnawa-ritmes uit Afrika tot de muziek van de Jebala in het Noord-Westen. In Safar Nord-Sud komen twee spirituele genres samen. Violist Abderrahim Semlali uit Fes speelt verfijnde Arabo-Andalusische-muziek met het jonge Amsterdams Andalusisch Orkest. Uit de Souss-regio komt het Gnawa Oulad Sidi Ensemble om het Gnawa-repertoire te spelen: mystieke muziek met opzwepende ritmes. Dit ensemble voert tijdens de Holland Festival Proms een Lila-ritueel uit. Voor dit concert in de Meervaart zoekt het juist de samenwerking op met Amsterdamse muzikanten. Gezamenlijk spelen ze Malhoun: gezongen poëzie die in beide tradities een rol speelt. Omdat het Ramadan is, wordt na zonsondergang een feestelijke iftarmaaltijd geserveerd voor musici en publiek.

Programma

programma

21:15
Gnawa Oulad Sidi Ensemble

22:10 zonsondergang
iftarmaaltijd

22:45
Amsterdams Andalusisch Orkest
Fusion Malhoun stijl met Gnawa door Gnawa Oulad Sidi Ensemble en Amsterdams Andalusisch Orkest

Achtergrondinformatie

Marokko is eeuwenlang een smeltkroes van culturen geweest en dat horen we terug in de rijke muzikale tradities van het land. In dit concert komen twee bijzondere muziekstijlen samen. De Andalusisch-Arabische klanken van de Jebala uit het Noord-Westen van Marokko worden gekoppeld aan die van de Gnawa: Afrikanen die door de slavernij in Marokko terechtkwamen. 

Twee gezelschappen bundelen hun krachten: Het Amsterdams Andalusisch Orkest samen met de beroemde violist Abderrahim Semlali, en het Gnawa Oulad Sidi Ensemble onder leiding van Nassouli. Beide ensembles zullen malhoun ten gehore brengen, gezongen poëzie die in zowel de Jebala- als de Gnawa-cultuur een belangrijke rol speelt. 

Jebala betekent bergbewoners, en is de verzamelnaam van Arabieren uit de Westelijke Rif in Noord-Marokko. Kenmerkend voor hun cultuur zijn de nauwe banden met het nabijgelegen Spanje. Hoogtepunt van de Spaans-Arabische mengcultuur was de periode tussen de achtste en vijftiende eeuw, toen Zuid-Spanje in Arabische handen was en onderdeel uitmaakte van het imperium Al-Andalus, dat ook grote delen van Noord-Afrika omvatte. Aan het einde van de vijftiende eeuw begon de Spaanse inquisitie. Niet-katholieke bewoners van Zuid-Spanje weken uit naar Noord-Marokko, waar de Arabisch-Andalusische cultuur een grote invloed heeft uitgeoefend op de lokale gastronomie, muziek, mode en wetenschap. Een overblijfsel hiervan is de Andalusische muziek, die enerzijds Arabisch, anderzijds Zuid-Spaans, flamenco-achtig klinkt. Dat laatste komt vooral doordat flamenco beïnvloed is door Arabo-Andalusische muziek. Deze Spaanse muziekstijl kwam immers pas eeuwen later op. Een Arabo-Andalusisch ensemble bestaat traditioneel uit strijkers, Arabisch slagwerk en luitachtige snaarinstrumenten, zoals de oed. Arabo-Andalusische muziek is vooral in de twee Marokkaans-Andalusische steden Fes en Tetuan bekend. De sufi andalusi is de spirituele vorm die in de heilige graftombes van meester op leerling wordt overgedragen met ruimte voor improvisaties in de zang en muziek.

Gnawa duidt op de religieuze cultuur van Afrikanen uit het gebied ten zuiden van de Sahara die door slavernij in Marokko terechtkwamen. Daar vermengden hun animistische rituelen zich met soefi-tradities en de Berberse cultuur. De sub-Saharische wortels van de Gnawa-cultuur komen duidelijk naar voren in de prominente rol van het slagwerk. Hoewel Gnawa een religieuze en etnische subcultuur binnen Marokko vormt, geniet de muziek binnen heel het land grote populariteit. In de laatste decennia ontstonden verschillende wereldlijke muziekstijlen waarin Gnawa een grote invloed heeft. 

Waar Arabo-Andalusische muziek bovenal een klassiek hofgenre is en Gnawa vooral een mystiek-religieuze functie heeft, is malhoun meer muziek van de straat. Het is bij uitstek een gezongen genre, met teksten in een vaak ietwat onduidelijk gearticuleerd en daardoor dubbelzinnig Arabisch dialect. De gedichten gaan meestal over liefde en hebben af en toe een religieuze lading, maar dikwijls ook niet. Sommige malhoun heeft een muzikale structuur die te vergelijken is met de Arabo-Andalusische muziek, terwijl in het Zuiden meer Gnawa-achtige varianten voorkomen met een stevige percussiebegeleiding. 

Daarmee vormt malhoun een mooi genre om de rijkdom van de Marokkaanse muziek te etaleren. Bijzonder aan dit concert, dat tijdens de Ramadan plaatsvindt, is bovendien dat na zonsondergang een gezamenlijke iftarmaaltijd wordt geserveerd voor publiek en musici.

Meer

Biografieën

Het Amsterdams Andalusisch Orkest werd in 2011 opgericht en zet zich in voor het muzikale erfgoed van Andalusië. Andalusië duidt niet alleen op de huidige Spaanse regio, maar bovenal op het grotere Arabische imperium Al-Andalus, dat van de achtste tot de vijftiende eeuw een smeltkroes vormde van Europese en Arabische cultuur waarin kunst, wetenschap en muziek hoogtij vierden. 

Een overblijfsel hiervan is de Andalusische muziek, die enerzijds Arabisch, anderzijds ook Zuid-Spaans, flamenco-achtig klinkt, omdat flamenco door deze stijl beïnvloed is. Het Amsterdams Andalusisch Orkest heeft de ambitie om deze muziek in Nederland te verspreiden, en daarmee ook een bijdrage te leveren aan interculturele samenwerking en de interculturele dialoog. 

Een grote inspiratiebron voor het orkest is het ensemble van de legendarische Abdesadaq Chekara (1933-1998) uit Tetuan, Marokko. De erfenis van Chekara wordt mede bewaakt door zijn kleinzoon Idriss Emrane Chekara, die aan het Amsterdams Andalusisch Orkest verbonden is. Het orkest treedt zowel in Nederland als in Marokko op en streeft ernaar om klassieke Arabische genres, zoals het chaabi andalusi en de sufi andalusi, op eigentijdse wijze te presenteren. Ook gaat het graag crossover-projecten aan. Voorbeelden hiervan zijn Malhoun Jazz, het flamenco-project Tiempos Nuevos en de muziektheatervoorstelling De Thuiskomst van Odysseus, waarin Arabische en Andalusische klassieke muziek en Monteverdi’s Il Ritorno d’Ulisse in Patria met elkaar versmelten.

Het Gnawa Oulad Side Ensemble is afkomstig uit de Souss-Massa-Daraâ-regio, voornamelijk uit de steden Taroudant en Dcheira in het zuiden van Marokko, nabij de stad Agadir. De ensembleleden leven als broederschap, die niet alleen uit musici, maar ook uit psychisch therapeuten bestaat. Met hun muzikale, rituele, therapeutische en inwijdingsgerelateerde activiteiten belijden ze hun islamitische geloof en houden ze ook de cultuur van de sub-Sahara levend. De dansbewegingen van het ensemble komen voort uit het slavenverleden van de Afrikanen in Marokko, waarvan destijds vaak de nek aan de polsen en enkels werd vastgebonden. Gnawa Oulad Sidi Ensemble onderscheidt zich van andere Gnawa-ensembles door de rigoureuze manier waarop vastgehouden wordt aan de sociale en artistieke kenmerken van deze eeuwenoude traditie.

Meer

CREDITS

dirigent
Nassouli (Gnawa Oulad Sidi Ensemble)
productie
Amsterdams Andalusisch Orkest, Gnawa Oulad Sidi Ensemble

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR