‘Nelken has lost none of its power’ – The Guardian

Nelken

Tanztheater Wuppertal Pina Bausch

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een van haar mooiste werken wordt het genoemd. In 1982 maakte Pina Bausch Nelken en sindsdien is het nooit meer van het repertoire verdwenen. Na vijf jaar is het Tanztheater Wuppertal van Bausch, die in 2009 overleed, terug in Nederland met deze tijdloze klassieker uit haar oeuvre. Nelken is een universum op zichzelf. Befaamd is het prachtige toneelbeeld van Bausch’ vaste scenograaf Peter Pabst: duizenden anjers die uit het toneel omhoog lijken te groeien. Wie het ooit zag, is het beeld nooit meer vergeten. Daartussendoor banen de dansers zich een weg over het podium: Bausch’ eeuwige slagveld van de liefde.

Programma

Achtergrondinformatie

Het gezelschap Tanztheater Wuppertal, opgericht door dansvernieuwer Pina Bausch (1940 - 2009), keert terug naar het Holland Festival met een reprise van Nelken (1982). Het stuk belichaamt Bausch’ interpretatie van het land Arcadië uit de klassieke oudheid: een mythologisch paradijs van vóór het begin van de menselijke geschiedschrijving, waar altijd bloemen bloeien en de zon schijnt. Een droomland, dat ook onherroepelijk verloren is gegaan.

 Het ensemble van drieëntwintig dansers en vier stuntmannen neemt de toeschouwer mee in een beeldenstroom van diverse vormen van onschuld en onderdrukking. In een collage van ritueel, dans, tekst (gesproken, geschreeuwd, gezongen en in gebarentaal), muziek en beeldend theater toont Nelken de ontmanteling van een utopie. Deels komisch, teder en ontwapenend, maar ook zwartgallig en duister. 

Bausch’ vaste scenograaf Peter Pabst ontwierp voor Nelken een speelvloer met duizenden kniehoge wit-roze kunstanjers, waarmee de dansers in al hun bewegingen rekening moeten houden. In deze idyllische bloemenzee belichamen de spelers hun eigen fantasieën, dromen en angsten op de klanken van onder andere Franz Schubert, George Gershwin, Franz Lehár, Louis Armstrong, Sophie Tucker, Quincy Jones en Richard Tauber. Tegelijkertijd is er een ondertoon van woede, repressie en achtervolgingswaan voelbaar. Schijnbaar onschuldige kinderspelletjes ontaarden in machtsmisbruik. Aan het eind van de voorstelling zijn de duizenden bloemen vertrapt en is het publiek geconfronteerd met net zoveel vragen. Het stuk stamt uit 1982, toen de Berlijnse Muur nog overeind stond en de wereld er totaal anders uit zag. Maar Nelken heeft in de tussenliggende jaren niets aan beeldende kracht verloren. 

In Nelken zorgt de lichaamsbeheersing en het spelplezier van de dansers voor een contrast met de beklemmende thematiek. Het toont de tijdloze kwaliteit van de choreografieën van Bausch: herkenbare situaties worden uit de specifieke beperkingen van tijd en ruimte getild, en maken iets duidelijk over de universele essentie van de menselijke aard. In het universum van Bausch is dans zowel een zoektocht naar liefde én een slagveld. 

Pina Bausch kreeg wereldfaam als innovator van de hedendaagse dans. Als choreograaf en dansgoeroe combineerde ze diverse kunstdisciplines en werd bekend door de rauwe emotionele en fysieke intensiteit van haar werk. Bausch legde zich toe op het uitbeelden van de verlangens, waanbeelden en het gevoel van vervreemding in het moderne leven. Daarbij nam ze vaak de persoonlijke ervaringen en inbreng van haar spelersgroep als uitgangspunt. Met deze intieme, bijna familiaire manier van samenwerken schiep Bausch een bijzonder hecht ensemble, dat ook na haar dood in 2009 bij elkaar is gebleven. Dit wordt de vijftiende keer dat het Tanztheater Wuppertal een bijdrage levert aan het Hollland Festival. Nelken was in 1995 ook te zien op het Holland Festival. 

Meer

Biografie

In haar leven en carrière kreeg choreografe en danser Philippine Bausch (1940-2009), beter bekend onder haar bijnaam Pina, een legendarische status als radicale dansvernieuwer. Vanaf 1973 tot aan haar dood zwaaide ze de scepter bij het Tanztheater Wuppertal, en ontwikkelde daar een unieke toonaangevende stijl. 

Ze schoof klassieke vormen van dans steeds meer opzij om ruimte te maken voor pure, menselijke beweging en een multidisciplinaire aanpak, waarbij de persoonlijke ervaringen en emoties van de spelers als uitgangspunt werden gebruikt. Onder andere dankzij het gebruik van hypnotische, uitputtende (en soms pijnlijke) herhalingen kreeg haar werk een hallucinerende, bijna transcendentale kracht. Op veertienjarige leeftijd ging Bausch in de leer bij Kurt Jooss’ Folkwang School in Essen en studeerde later aan de Juilliard School of Music in New York – het Mekka van de moderne dans. Na twee jaar New York keerde ze terug naar de hernoemde Folkwang Tanzstudio en maakte haar eerste choreografieën, zoals Im Wind der Zeit, waarvoor ze in 1969 bekroond werd met de eerste prijs van de International Choreographic Workshop in Keulen. 

Ruim veertig producties en talloze prestigieuze prijzen zouden volgen, waaronder in 2007 een Gouden Leeuw van de Biënnale van Venetië én de Kyoto Prize. Als leider van het Tanztheater Wuppertal slaagde ze erin om een zeer hechte groep performers aan zich te verbinden, prachtig geportretteerd in Wim Wenders’ documentaire Pina (2011). Ook na haar overlijden bleef het Tanztheater Wuppertal bij elkaar. Onder artistieke leiding van Lutz Förster houdt het gezelschap haar rijke oeuvre in ere; danstheater dat op feilloze manier de harde realiteit onder ogen brengt, en tegelijkertijd ook de toeschouwer de moed geeft om de eigen diepe verlangens en dromen trouw te blijven. Per mei 2016 is de in Roemenië geboren Adolphe Binder benoemd tot intendant van het gezelschap. Veertien keer eerder was het werk van Bausch te zien op het Holland Festival. De reprise van Nelken wordt de eerste keer dat het gezelschap zonder haar terugkeert.

Meer

CREDITS

een werk van
Pina Bausch
regie, choreografie
Pina Bausch
toneelbeeld
Peter Pabst
kostuums
Marion Cito
drama-advies
Raimund Hoghe
samenwerking
Matthias Burkert, Hans Pop
artistiek leider
Lutz Förster
repetitor
Barbara Kaufmann, Dominique Mercy
zakelijk leider
Dirk Hesse
met
Regina Advento, Pablo Aran Gimeno, Emma Barrowman, Andrey Berezin, Michael Carter, Çağdaş Ermis, Jonathan Fredrickson, , Scott Jennings, Nayoung Kim, Eddie Martinez, Blanca Noguerol Ramirez, Breanna O’Mara, Julie Shanahan, Julie Anne Stanzak, Michael Strecker, Fernando Suels Mendoza, Tsai-Wei Tien, Anna Wehsarg, Paul White, Tsai-Chin Yu
muziek
Franz Schubert, George Gershwin, Franz Lehár, Louis Armstrong, Sophie Tucker, Quincy Jones, Richard Tauber, en anderen
uitvoeringsrechten
Verlag der Autoren, Frankfurt a.M. representing Pina Bausch Foundation, Wuppertal
stunts
Moritz Fischer Bodo Haack, Jürgen Klein, Hendrik Mohr
lichtregie
Fernando Jacon
lichtassistentie
Jo Verlei
geluid
Andreas Eisenschneider
kleding
Harald Boll,
Silvia Franco,
Andreas Maier
balletmeester
Ed Kortlandt
productie
Tanztheater Wuppertal Pina Bausch

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR