Concert met live video en humor door vernieuwend Belgisch ensemble

Kloing!

Nadar Ensemble, Marino Formenti

De durfals van het jonge, Belgische Nadar Ensemble hebben internationaal naam gemaakt als muzikanten in de voorhoede. In dit concert werken ze samen met componisten die live video- en klankmanipulaties als integraal onderdeel zien van hun muziek. Stefan Prins schreef Mirror Box Extensions speciaal voor zeven musici van het ensemble en hun virtuele evenbeelden op video. Bluff van Michael Beil/Thierry Bruehl is een compositie met humor, melodie en een intrigerende video-choreografie. Daarnaast staat Kloing! op het programma, van focuscomponist Olga Neuwirth. Dit tragi­komische duel tussen pianist Marino Formenti en een computer­gestuurde Bösendorfer concertvleugel completeert dit concert op de grens van wat echt is en wat echt lijkt.

Programma

Programmaboek Olga Neuwirth

 

'Je bent zelden zeker van wat je ziet en hoort. (...) Verrassend grappig.' - NRC Handelsblad 

NB: als onderdeel van de voorstelling worden ook video-opnamen van het publiek gemaakt. Deze opnamen worden direct na afloop van de voorstelling vernietigd.

 

Programma

Stefan Prins (1979)
Mirror Box Extensions (2014/15)
ensemble, live-video en live electronics
Nederlandse première

pauze

Olga Neuwirth (1968)
Kloing! (2008)
Nederlandse première

pauze

Michael Beil (1963)/Thierry Bruehl (1968)
Bluff (2014/15)
scènische compositie voor ensemble met live video en audio
Nederlandse première

Festivalfocus: Olga Neuwirth

In Nederland wordt haar muziek zelden gespeeld, maar internationaal geldt Olga Neuwirth als een van de meest vooraanstaande en interessante hedendaagse componisten. Haar eclectische werk, waarin ze invloeden uit hoge en lage cultuur laat doordringen, toont een componist die midden in de wereld van nu staat. Ze verwijst veelvuldig naar uiteenlopende bronnen uit de literatuur, architectuur, popmuziek en cartoons. In een speciaal programma presenteert het Holland Festival haar opvallende werk. 


Neuwirth componeert vaak luisterervaringen. Het veelgeprezen Le Encantadas, haar recentste grote werk dat in de Gashouder wordt gespeeld, is daarvan een goed voorbeeld. Het ontleent zijn impact aan de bijzondere, ruimtelijke opstelling van de musici. In Kloing! reageren een computergestuurde Bösendorfervleugel, een pianist en videobeelden op elkaar. Het stuk toont Neuwirths veelzijdigheid en multimediale benadering. Daarnaast speelt fagotvirtuoos Pascal Gallois het speciaal door Neuwirth voor hem geschreven Torsion en geven compositiestudenten van het Koninklijk Conservatorium een interpretatie van haar werk tijdens een lunchconcert. Zelf zal Neuwirth ook aanwezig zijn bij een avond getiteld De kunst van het luisteren, waar ze spreekt over hoe wij luisteren naar muziek en de wereld om ons heen. Dit is de kans om een van de spannendste componisten van nu beter te leren kennen.

Meer

Achtergrondinformatie

Kloing! is een duel voor piano en een op een scherm geprojecteerde pianola van de Oostenrijkse componiste Olga Neuwirth. Kloing! wordt in dit concert geflankeerd door composities van Stefan Prins en Michael Beil, uitgevoerd door het gevierde Nadar Ensemble. In alle drie de composities gaan de musici de confrontatie aan met hun alter ego op videoschermen. Daarbij gaat het om de wrijving tussen wat live gebeurt en wat op het scherm te zien valt: echt vs. virtueel, mens vs. machine. Daarmee werpt het concert vragen op over de rol die technologie inneemt in de huidige samenleving.


De titel Kloing! (2008), verwijzend naar een muzikale mokerslag, vat Olga Neuwirths muziek goed samen: stevig, overrompelend, en nooit saai. Kloing! toont bovendien Neuwirths voorliefde voor de combinatie van live muziek met beeld en opgenomen geluiden. Daarbij creëert Neuwirth graag een confrontatie tussen oude en nieuwe, avant-gardistische klanken. De basis van Kloing! vormt een virtuoze pianopartij, uitgevoerd door Marino Formenti. De Bösendorfer waarop Formenti speelt, is computergestuurd, en gaat regelmatig zijn eigen gang. Op het scherm ziet en hoort het publiek opnamen van een bijzondere Welte-Mignon-pianola, maar ook van beroemde pianovirtuozen uit het verleden, en zelfs een Tom en Jerry-cartoon. Af en toe wordt Formenti’s spel ook geprojecteerd. In Kloing! verbindt Neuwirth het negentiende-eeuwse pianovirtuozendom met avant-gardistische, hedendaagse virtuositeit. De partituur is een muzikale omzetting van de vibraties van de tsunami uit 2004. Bij deze omzetting en het programmeren van de Bösendorfer werd Neuwirth bijgestaan door Peter Plessas en Gerhard Eckel van het Institut für Elektronische Musik Graz. 

Vóór Kloing! wordt Mirror Box Extensions van Stefan Prins uitgevoerd door het Nadar Ensemble. De titel verwijst naar een kuur voor mensen met amputaties die aan fantoompijn lijden. Door het plaatsen van spiegels lijkt de patiënt wel degelijk nog over zijn/haar verloren ledemaat te beschikken. Prins gebruikt deze metafoor om het schemergebied tussen een fysieke en een virtuele werkelijkheid te belichten. In Mirror Box Extensions laat Prins een visioen zien, waarin iedereen meerdere gedaantes heeft en niemand nog weet wat echt, opgenomen, origineel of gemanipuleerd is. De tastbare realiteit en haar virtuele spiegelbeeld raken verstrikt in een steeds groter labyrint waaruit zelfs het publiek niet kan ontsnappen. De musici op het toneel worden op meerdere doeken geprojecteerd, waardoor een veelheid aan visuele lagen en perspectieven ontstaat. 

Het concert sluit af met Bluff, een werk van componist Michael Beil en regisseur Thierry Bruehl. In Bluff presenteren Beil en Bruehl een theater van het dagelijks (zelf)bedrog. De handelingen van de muzikanten suggereren onuitgesproken verwachtingen, spanningen, verwarring en (zelf)twijfel. Opnieuw spelen projecties en opgenomen geluiden een belangrijke rol. 

Kloing!, Mirror Box Extensions en Bluff bieden een fascinerende verkenning van de grenzen tussen muziek en theater, geluid en beeld, schijn en zijn.


Meer

Biografieën

De Oostenrijkse componiste Olga Neuwirth (1968) geldt als avant-gardistisch enfant terrible in eigen land. Tussen 1985 en 1993 studeerde ze in San Francisco (compositie, film en schilderkunst), aan de Hochschule für Musik Wien en bij het Parijse elektronische muziekinstituut IRCAM. Neuwirths muziek wordt gekenmerkt door een fascinatie voor klank, die voortvloeit uit de spectrale muziek van haar leermeester Tristan Murail en de late werken van Luigi Nono. 

In haar muzikale universum worden avant-gardistische klanken regelmatig afgewisseld met elementen uit populaire muziekcultuur en hoorspelachtige gesproken passages. Daarnaast legt Neuwirth steevast verbindingen met film, literatuur en architectuur. Neuwirths internationale doorbraak volgt in 1991 tijdens de Wiener Festwochen met enkele mini-opera’s op teksten van Nobelprijswinnares voor Literatuur Elfriede Jelinek. Met Jelinek ontwikkelt ze ook Lost Highway (2003), een totaaltheaterervaring met opgenomen beelden, gebaseerd op David Lynch’ gelijknamige film uit 1997. De twee werkten opnieuw samen in American Lulu (2011) een bewerking van Alban Bergs opera Lulu, waarvoor Neuwirth een uitgesproken jazzy partituur schreef. Naast muziektheaterwerken schrijft Neuwirth ook graag kamermuzikale- of solostukken, waarbij de live uitvoering steevast wordt gecombineerd met opgenomen beelden of geluiden. Een voorbeeld hiervan is Torsion (2003) voor fagot en tape. Neuwirth won talrijke muziekprijzen. In 2010 won zij als eerste vrouw de Grote Oostenrijkse Staatsprijs. 

De Italiaanse pianist en dirigent Marino Formenti (1965) werd door de LA Times ‘de Glenn Gould van de 21e eeuw’ genoemd. ‘Een visionair voor wie technische beperkingen of genregrenzen niet lijken te bestaan.’ Formenti is als pianist een befaamd uitvoerder van hedendaagse klassieke muziek en werkte samen met grootheden als Helmut Lachenmann, György Kurtág en Salvatore Sciarrino. Daarnaast heeft hij een voorliefde voor bijzondere settings en voor de combinatie van oude en nieuwe muziek. Voorbeelden hiervan zijn het programma Kurtág’s Ghosts en zijn recent verschenen cd Liszt Inspections, waarop Formenti raakvlakken tussen Liszt en de twintigste-eeuwse avant-garde hoorbaar maakt. Een ander kenmerkend project is Nowhere, een meerdaagse - 24 uur per dag gefilmde - pianomarathon, waarin de grenzen tussen kunst en dagelijks leven vervagen. Het project vond onder andere plaats tijdens de Steirischer HerbstGraz en het Performatik-Festival Brussel. Sinds 2010 is Formenti eveneens als dirigent actief. Formenti speelt regelmatig op internationale festivals zoals Salzburg en Luzern, en in de grootste concertzalen ter wereld, waaronder Berlijn, Wenen, Rome, New York en Tokio. Als solist werkte hij met het New York Philharmonic, het Gustav Mahler kamerorkest en de belangrijkste Europese radio-orkesten. In 2009 won Formenti de Belmont-prijs voor hedendaagse muziek van de Forberg-Schneider Foundation. 

Het Belgische Nadar Ensemble werd in 2006 opgericht door enkele jonge muzikanten, gedreven door een gemeenschappelijke passie voor hedendaagse muziek. De naam ‘Nadar’ verwijst naar de multidisciplinaire en avontuurlijke geest van de echte Nadar, een pseudoniem voor karikaturist, spion en kunstcriticus Gaspard-Félix Tournachon (1820-1910). Nadar Ensemble was te gast bij verschillende vooraanstaande festivals en concerthuizen in binnen- en buitenland, zoals Muziekcentrum De Bijloke Gent, TRANSIT Festival voor Nieuwe Muziek in Leuven, de Internationale Ferienkurse für neue Musik Darmstadt (2010, 2012, 2014), de Donaueschinger Musiktage van de SWR (2012, 2015) en het Forum Neue Musik Deutschlandradio. Nadar speelt overwegend werk van levende componisten, dikwijls stukken die speciaal voor het ensemble geschreven worden. In uitvoeringen van het Nadar Ensemble is de muziek doorgaans innig verbonden met theater en visuele kunst. Recente successen zijn de uitvoering van Recht (2015), een muziektheatervoorstelling van Hannes Seidl en Daniël Kötter in Frankfurt, Gent, Berlijn, Zagreb en Mannheim, en Dead Serious (2014, Darmstadt), een samenwerking met de Amerikaans-Iraakse mediakunstenaar Wafaa Bilal. Van het Nadar Ensemble verschenen opnamen op de labels NEOS, Migrorecords, Sub Rosa en Wergo. In 2016 zal een exclusieve jubileum-lp verschijnen.

Meer

CREDITS

Mirror Box Extensions
------------------------------
muziek
Stefan Prins
uitvoering
Nadar ensemble
scenografie
Marieke Berendsen, Stefan Prins
video
Kobe Wens
licht
Marieke Berendsen
productie
SWR Donaueschinger Musiktage, Muziekcentrum De Bijloke Gent
Kloing!
----------
muziek
Olga Neuwirth
piano
Marino Formenti
klankregie
Peter Plessas
sonificatieadvies
Gerhard Eckel (IEM Graz)
met steun van
FiEMA en IEM Graz
met dank aan
neoScores
Bluff
-------
muziek, live video
Michael Beil
dramaturgie, podiumregie
Thierry Bruehl
uitvoering
Nadar ensemble
productie
SWR Donaueschinger Musiktage, Muziekcentrum De Bijloke Gent
Nadar Ensemble
----------------------
viool
Marieke Berendsen
video software
Culture Crew (Vincent Jacobs)
zakelijk leiding
Rebecca Diependaele
fluit
Katrien Gaelens
percussie
Yves Goemaere
geluid, electronics
Wannes Gonnissen
cello, artistieke leiding
Pieter Matthynssens
piano
Elisa Medinila
trombone, stage manager, productie
Thomas Moore
stage manager
Johannes Vochten
artistieke leiding
Stefan Prins
saxofoon
Bertel Schollaert
klarinet
Dries Tack
e-gitaar
Kobe Van Cauwenberghe