een overweldigend symfonisch drama in drie delen

Holland Festival Proms:
Solar Trilogy

Poul Ruders, Radio Filharmonisch Orkest

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Voor het eerst is in Nederland de overweldigende Solar Trilogy (1997) van de Deen Poul Ruders integraal te horen. Deze compositie voor groot orkest is een symfonisch drama in drie delen. Onderwerp is het ontstaan, leven en uiteindelijk sterven van de zon, onze dichtstbijzijnde ster en bron van alle leven op aarde. De drie delen onderscheiden zich door hun ongekende impact en dramatische kracht. Het Radio Filharmonisch Orkest, onder leiding van chef-dirigent Markus Stenz, voert op volle sterkte deze trilogie van kosmische proporties uit.

Holland Festival Proms

Het Radio Filharmonisch Orkest is één van de zes topartiesten tijdens de Holland Festival Proms. Een middag en avond staan artiesten en ensembles van wereldfaam op het programma. Van de Amerikaanse singersongwriter Ben Folds met yMusic tot het Kronos Quartet en een Marokkaans Gnawa-ensemble. Het programma begint met een familieconcert uit Nederland en maakt een wereldreis langs allerlei genres, om te eindigen met een Malinese versie van Terry Rileys minimalistische meesterwerk In C.

Achtergrondinformatie

Solar Trilogy
De zon zorgt niet alleen voor het aardse leven, maar vormt ook al eeuwenlang een inspiratiebron voor componisten; van het “Und es ward Licht!” uit Haydns Schöpfung (1798) tot en met Carl Nielsens Helios-ouverture (1903). Met zijn Solar Trilogy (1992-1995) voegt de Deense componist Poul Ruders (1949) een fascinerend werk aan deze traditie toe. 

De Solar Trilogy is geschreven voor groot orkest, en omvat drie symfonische gedichten van elk ongeveer twintig minuten die verschillende aspecten van de zon belichten. Ruders’ keuze voor het symfonische gedicht is gewaagd, omdat het genre en zijn belangrijkste vertegenwoordiger, Richard Strauss, onder naoorlogse componisten niet al te goed te boek staan. Het onderstreept zijn artistieke onafhankelijkheid en stilistische veelzijdigheid. In Solar Trilogy komt Strauss af en toe om de hoek kijken, al horen we ook regelmatig atonaal expressionisme of minimalistische klanken. Ruders gebruikt dat scala aan stijlen om een rijkgeschakeerd beeld van de zon te schetsen. 

Het eerste deel, Gong, belicht hoe de zon als een gong in een zandstorm vibreert. De gong komt naar voren in de uitgebreide slagwerksectie, terwijl we de zandstorm terughoren in het onrustige ritme en de vele dissonante samenklanken. Het serene Zenith vormt met zijn romantische harmonieën een groot contrast met Gong, en fungeert als langzaam middendeel. De muziek verklankt de opkomst en ondergang van de zon, waarbij het vooral lijkt te gaan om haar effect op de mens. Corona is geïnspireerd door het beeld van een zonsverduistering, waarbij een cirkel zonnestralen een zwart silhouet omringt. De muziek wordt gekenmerkt door onheilspellende, suizende klanken, en werkt langzaam naar een climax die de doorbraak van zonlicht na afloop van de verduistering laat horen. Die climax bestaat uit een majestueus koraal in de koperblazers, waarin melodieën uit Zenith terugkeren. Toch sluit het stuk met een mysterieus mineurakkoord af. Het typeert Ruders muziek, die niet bang is om te behagen, maar tegelijkertijd nooit plat wordt.

Meer

Biografieën

Poul Ruders (1949) is zonder twijfel de meest succesvolle Deense componist van zijn generatie. Hij studeerde bij Karl Aage Rasmussen, en vond zijn eigen stem naar eigen zeggen in 1980 met de kamersymfonie Four Compositions. Kenmerkend voor Ruders muziek is het speelse gemak waarmee hij verschillende muzikale stijlen combineert, van onheilspellende atonaliteit tot lyrische laatromantische klanken, en van pulserende ritmes tot etherische klankvelden. De toonaangevende New Yorkse muziekcriticus Alex Ross omschreef hem ooit als een 'liefhebber van zoete melodieën met een heimelijk verlangen naar duistere akkoorden, een komediant met een neusje voor het apocalyptische.'

Ruders veelzijdigheid komt ook naar voren in zijn kleurrijke oeuvre. Hij schrijft muziek in vrijwel alle genres en voor zeer uiteenlopende bezettingen. Zijn grootste successen boekte hij als operacomponist. De triomf van zijn opera A Handmaid’s Tale (2000) in Kopenhagen zorgde voor Ruders’ internationale doorbraak, met opdrachten voor nieuwe composities van de Berliner Philharmoniker, The New York Philharmonic, The BBC Symphony Orchestra en The Scottish National Opera. Zijn daaropvolgende opera Kafka’s Trial ging in 2005 in première tijdens de feestelijke opening van het nieuwe operahuis van Kopenhagen. In 2010 volgde in hetzelfde theater de première van Selma Jezková, een opera die Ruders baseerde op Lars von Triers film Dancer in the Dark. De fascinatie voor het duistere en apocalyptische uit deze opera komt ook terug in veel andere werken van Ruders, zoals de orkestwerken Thus Saw Saint John (1984) en Nightshade (1987), en het door Edgar Allen Poe geïnspireerde The Bells (1993) voor sopraan en kamermuziekensemble. 

Markus Stenz, sinds 2012 chef-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest, is met ingang van het seizoen 2015/2016 ook eerste gastdirigent van het Baltimore Symphony Orchestra. Hij studeerde aan de Hochschule für Musik Köln en bij Leonard Bernstein en Seiji Ozawa in Tanglewood. Van 1994 tot 1998 was hij chef-dirigent van London Sinfonietta en daarna, tot 2004, artistiek leider en chef-dirigent van het Melbourne Symphony Orchestra. Vanaf het seizoen 2003/2004 was hij elf jaar lang Kapellmeister van het Gürzenich-Orchester, en tien jaar lang General­Musikdirektor van de stad Keulen. 

Als operadirigent debuteerde Markus Stenz in La Fenice in Venetië. Hij leidde vele (wereld)premières, waaronder Henze’s Das verratene Meer (Berlijn), Venus und Adonis (München) en L’Upupa (Salzburger Festspiele). Hij dirigeerde in operahuizen als La Scala (Milaan), de Koninklijke Muntschouwburg (Brussel), de Lyric Opera Chicago, San Francisco Opera, het Staatstheater Stuttgart, de Deutsche Oper Berlijn, de Bayerische Staatsoper München, de Staatsoper Hamburg, de Oper Frankfurt, bij festivals als die van Glyndebourne, Edinburgh, Bregenz en Salzburg.

Op het concertpodium leidde hij orkesten als Het Koninklijk Concertgebouworkest, de Münchner Philharmoniker, het Gewandhausorchester Leipzig, de Berliner Philharmoniker, het Tonhalle Orchester Zürich, de Wiener Symphoniker, het Orchestre Philharmonique de Radio France en de grote Duitse radio-orkesten. In de Verenigde Staten werkte hij met orkesten als het Chicago Symphony en het Los Angeles Philharmonic Orchestra. Stenz, fellow van het Royal Nothern College of Music, dirigeert dit seizoen muziek van São Paulo tot Shanghai, waaronder de Duitse première van een Celloconcert van Pascal Dusapin. 

Het Radio Filharmonisch Orkest (RFO) bezet een prominente plaats in het Nederlandse muziekleven. Door een onuitputtelijk streven naar de hoogste artistieke kwaliteit en een uitgebalanceerde programmering groeide het momenteel honderd musici sterke orkest uit tot een van de beste van Nederland. Het orkest werd in 1945 opgericht door Albert van Raalte en nadien onder andere geleid door Bernard Haitink, Jean Fournet, Willem van Otterloo, Hans Vonk, Edo de Waart en Jaap van Zweden. In 2012 werd Markus Stenz aangesteld als chef-dirigent. Sinds augustus 2013 maakt het RFO deel uit van de Stichting Omroep Muziek, samen met het Groot Omroepkoor en de productieafdeling van de concert­series van Radio 4 (NTR en AVROTROS). 

Het RFO werkte samen met befaamde gastdirigenten als Leopold Stokowski, Antal Doráti, Riccardo Muti, Mariss Jansons, Michael Tilson Thomas en Valery Gergiev. Het orkest levert belangrijke bijdragen aan de NTR ZaterdagMatinee, Het Zondagochtend Concert in het Amsterdamse Concertgebouw en De Vrijdag van Vredenburg te Utrecht. Het RFO excelleert in bijzonder geprogrammeerde symfonische concerten en concertante opera-uitvoeringen, waarbij het regelmatig eerste uitvoeringen in Nederland en wereldpremières betreft. Ook was het RFO te horen tijdens de BBC Proms 2011 in de Royal Albert Hall. 

Het RFO heeft een indrukwekkende plaat- en cd-catalogus opgebouwd. Zo verschenen de complete symfonieën van Mahler onder leiding van Edo de Waart op cd. Cd’s met hedendaagse werken van Jonathan Harvey, Klas Torstensson en Jan van Vlijmen werden onderscheiden met prijzen en eervolle vermeldingen, en de live-registratie van Wagners Parsifal, in de NTR ZaterdagMatinee onder leiding van Van Zweden, werd onderscheiden met de Edison Klassiek 2012 in de categorie Opera.

Meer

CREDITS

muziek
Poul Ruders
dirigent
Markus Stenz
productie
NTR, Holland Festival

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR