Marokkaans Gnawa-ritueel in het Concertgebouw

Holland Festival Proms:
Lila

Gnawa Oulad Sidi Ensemble

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Van ‘s middags tot diep in de nacht voltrekt zich in het Concertgebouw een feestelijk en muzikaal Gnawa-ritueel. Gnawa is een van de belangrijke spirituele en muzikale stromingen uit Marokko, afkomstig van de gelijknamige bevolkingsgroep, die uit diverse Afrikaanse muziekculturen en religieuze Arabische liederen zijn eigen muziek creëerde. Tijdens de ‘Lila’, een ceremonie die vele uren duurt, proberen de deelnemers via muziek en dans in contact te komen met geesten. De ceremonie tijdens de Holland Festival Proms begint in de Grote Zaal. In een optocht trekken de muzikanten en dansers onder leiding van de Gnawa Maalem richting de Kleine Zaal, waar toeschouwers vrij kunnen in- en uitlopen.

Holland Festival Proms

Lila vindt plaats in de Kleine Zaal van het Concertgebouw tijdens de Holland Festival Proms. In de Grote Zaal staan de hele dag en avond artiesten en ensembles van wereldfaam op het programma. Van het Radio Filharmonisch Orkest tot het wereldberoemde Kronos Quartet en een Marokkaans Gnawa-ensemble. Het programma begint met een familieconcert uit Nederland en maakt een wereldreis langs allerlei genres, om te eindigen met een Malinese versie van Terry Rileys minimalistische meesterwerk In C.

Achtergrondinformatie

Lila ritueel
Tijdens de Holland Festival Proms zal een negen uur durende Lila-ceremonie plaatsvinden. Lila is een religieus ritueel uit de Marokkaanse Gnawa-cultuur, waarbij de aanwezigen door opzwepende ritmes in trance raken, boze geesten uitbannen, en goede geesten omarmen. De intensiteit van de muziek maakt een Lila-ritueel ook voor niet-soefi’s tot een overweldigende en onvergetelijke ervaring.

Gnawa duidt op de religieuze cultuur van Afrikanen uit het gebied ten zuiden van de Sahara die door slavernij in Marokko terechtkwamen. Daar vermengden hun animistische rituelen zich met soefi-tradities en de Berberse cultuur. Er zijn verschillende theorieën over de oorsprong van het woord Gnawa: het zou ‘doofstom’ betekenen, en verwijzen naar het feit dat deze immigranten geen Berbers spraken, duiden op hun donkere huidskleur in vergelijking met autochtone Marokkanen, of verwijzen naar de regio Kano in Noord-Nigeria.

In de religie van Gnawa speelt muziek een prominente rol. Net als in veel andere soefi-tradities zorgt de muziek tijdens een Lila voor een mystieke trance-ervaring. Het ritueel begint doorgaans aan het einde van de dag en duurt tot diep in de nacht. Daarom wordt het ritueel Lila genoemd, verwijzend naar het Arabische woord ‘lil’ voor nacht. Tijdens de ceremonie voltrekt zich volgens de Gnawa-religie opnieuw het eerste offer en het ontstaan van het universum. De sub-Saharische wortels van de Gnawa-cultuur komen duidelijk naar voren in de prominente rol van het slagwerk. Daarbinnen zorgt de gumbri, een lange rechthoekige basluit met drie snaren, voor de melodie. De gumbri wordt doorgaans gespeeld door de leider van het ritueel, de Maalem. Het instrument symboliseert de bezetene en dient om de geesten aan te roepen. Kenmerkend is verder het gebruik van qarqaba’s, grote ijzeren castagnetten. De muziek in een Lila-ritueel is uiterst opzwepend en in de ceremonie wordt meestal ook extatisch gedanst en gezongen. Voor een onervaren toeschouwer lijkt het ritueel zich eindeloos te herhalen, maar in werkelijkheid worden tijdens een Lila-ceremonie voortdurend andere mystieke liederen gezongen.

Het Lila-ritueel tijdens de Holland Festival Proms begint met een door de Maalem geleide optocht vanuit de Grote Zaal richting de Kleine Zaal, waar de ceremonie zich zal voltrekken. Toeschouwers kunnen in en uit lopen.

Meer

Biografie

Het Gnawa Oulad Side Ensemble is afkomstig uit de Sous regio, voornamelijk uit de steden Taroudant en Dcheira in het zuiden van Marokko, nabij de stad Agadir. De ensembleleden leven als broederschap, die niet alleen uit musici, maar ook uit psychisch therapeuten bestaat. 

    

Met hun muzikale, rituele, therapeutische en inwijdingsgerelateerde activiteiten belijden ze hun islamitische geloof en houden ze ook de cultuur van donker Afrika levend. De dansbewegingen van het ensemble zijn geïnspireerd door het slavenverleden van donkere Afrikanen in Marokko, die destijds vaak vastgebonden werden. Gnawa Oulad Sidi Ensemble onderscheidt zich van andere Gnawa-ensembles door de rigoureuze manier waarop vastgehouden wordt aan de sociale en artistieke kenmerken van deze eeuwenoude traditie.

Meer

CREDITS

dirigent
Nassouli (Gwana Oulad Sidi Ensemble)

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR