Syrische verhalen van fataal verzet tegen Assads regime

Gardens Speak

Tania El Khoury

Onder de aarde liggen de verhalen begraven van tien gewone Syriërs. De Libanees-Britse kunstenaar Tania El Khoury zet in deze interactieve geluidsinstallatie haar toeschouwers aan het graven, zodat ze deze verhalen in het oor gefluisterd kunnen krijgen. Ze reconstrueert aan de hand van mondelinge overleveringen gevonden geluidsopnames de verhalen van tien mensen die hun verzet tegen het onderdrukkende regime van Assad met de dood moesten bekopen. Nu liggen ze begraven in ongemarkeerde graven in Syrische tuinen. Gardens Speak is een aangrijpend verslag over hun leven, en de manier waarop ze stierven – een geraffineerd commentaar op leven en dood, dat de persoonlijke verhalen achter het immense dodental blootlegt.

Programma

Achtergrondinformatie

De Libanese kunstenaar Tania El Khoury maakt haar debuut op het Holland Festival met de interactieve geluidsinstallatie Gardens Speak. Een eerbetoon aan de slachtoffers van de eerste dagen van de volksopstand in Syrië. De installatie is gebaseerd op tien verhalen van alledaagse mensen die vermoord werden door het regime van Bashar al-Assad, en hun laatste rustplaats kregen in diverse openbare en privétuinen, verspreid over Syrië. 

Per keer krijgen tien bezoekers toegang tot de installatie. Een donkere ruimte met vier ton aarde en tien grafstenen. De bezoekers moeten de schoenen en sokken uittrekken en iedereen ontvangt een zaklamp en een plastic jas. Onder iedere grafsteen ligt een kleine luidspreker begraven die één van de verhalen van de tien Syriërs fluistert. De bezoekers worden uitgenodigd om in de aarde te graven, om zo dichter bij het geluid te kunnen komen. Elk levensverhaal bestaat uit fragmenten mondelinge overlevering, zorgvuldig samengesteld met behulp van familieleden en vrienden van de slachtoffers. De verhalen zijn geschreven in de eerste persoon enkelvoud, zodat ze te horen zijn op de manier waarop de slachtoffers het zelf zouden hebben verteld. Al deze intieme en persoonlijke verhalen worden verweven met authentieke audiofragmenten, passages uit videodagboeken en YouTubefilmpjes uit het leven van de slachtoffers. Soms zelfs van het moment van hun overlijden of van hun de begrafenis. 

Door heel Syrië liggen talloze mensen in tuinen begraven in plaats van officiële begraafplaatsen. Dit is vaak uit noodzaak. Niet alleen omdat officiële begraafplaatsen af en toe worden bestookt met artillerievuur, maar ook omdat het regime soms voorafgaand aan de begrafenisplechtigheid de families kan dwingen om een verklaring te ondertekenen, waarmee het regime van alle schuld wordt ontheven. Deze gehaaste tuinbegrafenissen tonen een constante verbintenis en samenwerking tussen de levenden en de doden, stelt El Khoury. De doden beschermen de levenden tegen verdere agressie van de staat, en de levenden beschermen de doden door hen dichtbij te bewaren en koesteren in eigen grond. Hun identiteiten worden in persoonlijke verhalen levend gehouden. Tevens voorkomen de nabestaanden hiermee dat herinneringen aan hun dierbaren door het regime worden uitgewist en vergeten. 

Bij grote historische gebeurtenissen verdwijnen de verhalen van ‘gewone’ mensen vaak naar de achtergrond. Meestal blijft in de verslaggeving door de media alleen de brede geopolitieke geschiedschrijving overeind. Het Syrische conflict heeft momenteel al ruim vier miljoen vluchtelingen en een geschat aantal van 500.000 doden veroorzaakt. Met Gardens Speak brengt El Khoury deze verschrikking terug tot de menselijke maat. Tegelijkertijd slaagt ze er ook in om al deze verhalen los te zingen van hun oorspronkelijke context. Liggend in de aarde wordt het publiek geconfronteerd met de eigen sterfelijkheid. Zo krijgt de installatie een universeel herkenbare dimensie. 

Tania El Khoury noemt zichzelf een ‘live artist’ en richt zich in haar werk op interactieve en uitdagende performances, waarbij het publiek een participerende rol speelt. Soms zondert ze zich daarbij af met slechts één bezoeker (Maybe if you choreograph me you will feel better, 2011), maar altijd staat de intieme relatie tussen de kunstenaar en het publiek centraal. Gardens Speak ging in mei 2014 in première op het Next Wave Festival in Melbourne, Australië, na een voorbeschouwing bij Artsadmin in Londen (maart 2014).

Meer

Biografie

Kunstenaar Tania El Khoury werkt en woont in Londen en Beirut. Ze legt zich toe op interactieve en uitdagende installaties en performances waarbij het publiek een belangrijke actieve rol speelt. El Khoury is geïnteresseerd in het politieke, het publieke, en de dunne scheidslijn tussen realiteit en performance, tussen activisme en kunst. 

Met haar werk was El Khoury in verscheidene ruimtes in binnen- en buitenland te zien. Van de grote zaal van het British Museum, via een bootje in de Middellandse Zee (This Sea is Mine, 2012) en een kabelbaan in Beirut (Bit Téléférique, 2010), tot een zeecontainer (Stories of Refuge, 2013). Ze werd uitgenodigd om werk te tonen op diverse internationale festivals, zoals het Next Wave Festival, Fierce Festival, City of Women, Spielart Festival, Fusebox en LIFT Festival. Tevens was haar werk te zien bij Battersea Arts Centre, ICA, Bluecoat, Watermill Art Centre en Tanzquartier Wien. El Khoury werd onder andere bekroond met de Total Theatre Innovation Award, de Artsadmin Bursary en de Arches Brick Award. In 2009 richtte ze samen met stedenbouwkundige en architect Abir Saksouk de Dictaphone Group op. Dit kunst- en onderzoekscollectief heeft als doel de openbare ruimte te heroveren en brede politieke discussies in de stad los te maken. Sindsdien werkt de Dictaphone Group samen met diverse kunstenaars, zoals performancekunstenaar Petra Serhal. Het collectief maakt plaatsgebonden performances, die de relatie tussen mensen en de stad verkennen, en de openbare ruimte bevragen en herdefiniëren. Tot het recente werk behoort de lezing-performance Nothing to Declare (2013), over grenzen in de Arabische wereld. Daarnaast is El Khoury lid van de Britse kunstenaarsgemeenschap Forest Fringe. Met Gardens Speak maakt ze haar debuut op het Holland Festival. 

Meer

CREDITS

regie
Tania El Khoury
kalligrafie, ontwerp grafstenen
Dia Batal
toneelbeeld
Abir Saksouk
productieleiding
Jessica Harrington
researchassistent en tekst (Arabisch)
Keenana Issa
geluidsopname, ontwerp
Khairy Eibesh (Stronghold Sound)
in opdracht van
Fierce, Next Wave en Live at LICA
oOntwikkeld met Artsadmin Artists’ Bursary Scheme
met steun van
Arts Council of England, British Council
Gardens Speak werd geproduceerd voor Next Wave Festival 2014