‘Snel, grappig, poëtisch, soms verontrustend’ – Bild

Die Stunde da wir nichts voneinander wussten

opening Holland Festival 2016

Peter Handke, Thalia Theater

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Europa verandert en blijft veranderen. Wat is er nog over van de Europese droom van eenheid? Het Estse regie-duo Ene-Liis Semper en Tiit Ojasoo, geroemd om zijn ge­ëngageerde werk, maakte bij het Hamburgse Thalia Theater een geheel tekstloze voorstelling over Europa anno nu. Het werk dat ze gebruiken is van de Oostenrijker Peter Handke en bestaat enkel uit regieaanwijzingen. Van de auteur kregen de makers toestemming om nieuwe scènes toe te voegen, waarin ze verwijzen naar de meest actuele Europese kwesties. Tientallen acteurs, dansers en een koor tonen in een biologerende reeks soms ultrakorte scènes het continent in al zijn diversiteit.

Programmaboek

Festivalfocus: Edges of Europe

De eerste helft van dit jaar is Nederland voorzitter van de Europese Unie. Maar wat is er eigenlijk nog over van de Europese droom van eenheid? Een aantal kunstenaars in het Holland Festival onderzoekt actuele Europese kwesties in een reeks voorstellingen over het veranderende continent. 

De openingsvoorstelling van het festival, Die Stunde da wir nichts voneinander wußten van het Estse regie-duo Ene-Liis Semper en Tiit Ojasoo, toont onder meer de diversiteit van en spanningen in het Europa van nu. In hun film As en Geld richten zij zich op politiek populisme. Regisseurs Milo Rau (The Dark Ages), Joël Pommerat (Ça ira (1) Fin de Louis), Wael Shawky (Cabaret Crusades: The Secrets of Karbala) en de Oekraïense band DakhaBrakha duiken in het verleden en traceren de lijnen van de soms duistere geschiedenis van het continent. Uit het hart van Europa komt het collectief God’s Entertainment met een chauvinismecheck. Het Nederlandse Wunderbaum reageert in hun project The New Forest ook op actuele Europese problemen. Gedenkwaardig wordt de reünie van een groot Syrisch orkest voor Arabische muziek in Africa Express Presents… The Orchestra of Syrian Musicians with Damon Albarn and Guests. Kunstenaars kunnen de wereld misschien niet veranderen, maar wel de manier waarop we naar die wereld kijken en erover denken.

Meer

Achtergrondinformatie

Het Holland Festival 2016 opent met Peter Handkes Die Stunde da wir nichts voneinander wußten, geregisseerd door het Estse regisseursduo Tiit Ojasoo en Ene-Liis Semper bij het Hamburgse Thalia Theater. Hun enscenering van het stuk speelt zich af op een plein in het hart van Europa. 

Peter Handkes stuk uit 1992 is gesitueerd op een niet nader bepaalde plek, een plein in een onbenoemd land. Het script bevat zestig pagina’s, maar geen van de personages spreekt met een ander. Handke geeft alleen regieaanwijzingen. We zien een plein dat bevolkt wordt door willekeurige passanten, honderden individuen die komen en gaan, allen met hun eigen verhalen, die allemaal hun eigen kleur geven aan de omgeving en zo hun sporen nalaten. 

Het Estse regisseursduo Ene-Liis Semper en Tiit Ojasoo regisseerden Handkes stuk bij het Hamburgse Thalia Theater als momentopname van een plein in het hart van het nieuwe Europa. In de laatste twintig jaar zijn Europa en zijn bevolking sterk veranderd. Het openen van nationale grenzen binnen de Europese Unie en de digitale ontsluiting van de wereld brachten ons ook dichter bij de grenzen van aangrenzende continenten. Na de Wereldoorlogen kreeg Europa te maken met migranten en vluchtelingen, nieuwe politieke en religieuze conflicten binnen en buiten Europa, milieuproblematiek en, met dat alles samenhangend, de prangende vraag naar de eigen en de Europese identiteit. Deze veranderende wereldorde bracht Semper en Ojasoo ertoe Handkes stuk op het toneel te brengen. Dat doen ze met twintig acteurs van het Thalia Theater, aangevuld met een koor. 

De passanten die komen en gaan schrijven samen het verhaal van Europa. Ieder draagt zijn eigen details bij aan het grotere plaatje. Mensen ontmoeten elkaar en rennen langs elkaar heen, iemand valt op de grond, de straat wordt gereinigd, iemand is verliefd, een ander wordt de doorgang versperd, weer een ander loopt met zijn hoofd in de wolken of bidt tot een klaagmuur – het is een groot stadsplein waar mensen ieder met hun eigen motief toevallig samenkomen. De tijd gaat voorbij, het beeld verandert frame na frame. Toeschouwers zijn getuigen van een poëtische Europese utopie, die net zo absurd-komisch als destructief is. ‘Verklap niet wat je hebt gezien, blijf bij het beeld’, schreef Peter Handke zelf in zijn regieaanwijzingen. Zo kan iedere toeschouwer zelf uit de razend-korte scènes en de vele mensbeelden in het stuk zijn eigen essentie van het bestaan pikken. 

Ojasoo en Semper, die sinds 2005 de artistieke leiding vormen van het Teater NO99 in Tallin (Estland), staan bekend om hun grootschalige politiek-theatrale werk. Hun theatervoorstellingen analyseren vaak de recente geschiedenis van hun vaderland en onze hedendaagse wereldvisie. Al snel nadat ze als duo gingen samenwerken, werd hun werk ook buiten Estland opgemerkt en werden ze uitgenodigd op internationale festivals. In 2011 werkten ze voor het eerst bij het Thalia Theater tijdens het festival ‘Um alles in der Welt – Lessingtage’. Na de zeer politieke voorstellingen Fuck your ego! en Hanumans Reise nach Lolland, beide voor de kleine zaal-dependance van het Thalia Theater, maakten ze voor het grote Thalia-podium Die Stunde da wir nichts voneinander wußten

‘Dit is toneelspelen in zijn puurste vorm, gedanst, gehijgd, gelachen, gehuild, alleen zonder woorden’, schreef Spiegel Online. En Die Weltoordeelde: ‘Het regieduo Tiit Ojaso en Ene-Liis Semper uit Estland ontketenen op het toneel van het Thalia Theater een ware beeldenstorm. (…) Het twintigkoppige, energieke en virtuoze ensemble gaf alles en snakte na tweeënhalf uur naar adem. Ook het publiek kampte aan het eind met ademnood, maar dan van verbluffing.’ 

Meer

Biografieën

Peter Handke (6 december 1942, Griffen, Oostenrijk) is een avantgardistische Oostenrijkse toneelschrijver, romanauteur, dichter en essayist. Hij wordt door velen gezien als een van de eigenzinnigste schrijvers in het Duitse taalgebied in de tweede helft van de twintigste eeuw. 

Handke studeerde van 1961 tot 1965 rechten aan de universiteit van Graz en schreef zijn eerste stukken in het avantgardistische literaire tijdschrift manuskripte. Hij brak zijn studie af toen zijn eerste roman verscheen, Hornissen en leeft sindsdien van het schrijven. Bij het grotere publiek viel hij voor het eerst op met zijn anti-conventionele toneelstuk Publikumsbeschimpfung uit 1966, waarin vier acteurs een uur lang de aard van het theater analyseren en afwisselend het publiek beledigen en prijzen voor diens spel, met wisselende reacties als gevolg. Er volgden verschillende andere stukken waarin Handke een traditioneel plot, dialoog en karakters achterwege liet. Met zijn eerste avondvullende toneelstuk Kaspar (1968) trok hij opnieuw veel aandacht; hierin schetst hij de vondeling Kaspar Hauser als half stomme, onschuldige jongen, die wordt verpest door de pogingen van de maatschappij om hem haar taal en rationele waarden op te dringen. Een ander bekend stuk van Handke is Der Ritt über den Bodensee (1971). 

Handkes romans zijn grotendeels zeer objectieve, emotieloze vertellingen over karakters in extreme gemoedstoestanden. Zijn bekendste roman Die Angst des Tormanns beim Elfmeter (1970) is een fantasievolle thriller over een voormalige voetballer die een onzinnige moord begaat en wacht tot de politie hem komt arresteren. Die linkshändige Frau (1976) is een passieloze beschrijving van een jonge moeder die moet omgaan met de desoriëntatie die ze voelt nadat ze is gescheiden van haar man. Zijn herinneringen aan zijn moeder, die zelfmoord pleegde, verwerkte Handke in Wunschloses Unglück (1972). 

Handke schreef ook korte verhalen, essays, radiodrama’s en autobiografisch werk. In 1973 won hij de Georg Büchner Preis, in 1987 werd hem de Grote Oostenrijkse Staatsprijs toegekend. Het dominante thema in zijn schrijven is dat de alledaagse taal en werkelijkheid, met hun bijbehorende rationele regels, een beperkend en dodelijk effect hebben op de mens. 

Ene-Liis Semper (1969) studeerde scenografie aan de kunstacademie van Estland. Sinds haar afstuderen in 1995 werkt ze veelvuldig in het theater en de opera en viel ze al dikwijls in de prijzen met haar decorontwerpen. In 2005 richtte ze samen met Tiit Ojasoo Theatre NO99 op, waar ze naast Ojasoo artistiek leider is. Samen met Ojasoo regisseerde ze verschillende producties in NO99 en in andere theaters. 

In haar werk vermengt ze vele disciplines, van theater en opera tot beeldende kunst, videokunst, film en installatiekunst. Behalve in Theatre NO99 werkte ze ook bij de Münchner Kammerspiele met Sebastian Nübling en Kristian Smeds en bij de Malmö Opera met Dmitry Bertman. Behalve als regisseur en scenograaf is Semper ook werkzaam als video- en performancekunstenares. In die hoedanigheid deed ze onder andere twee keer mee aan de Biënnale van Venetië. 

Tiit Ojasoo (1977, Estland) studeerde in 2000 af als regisseur aan de Estse Academie voor Muziek en Theater. Hierna werkte hij als regisseur bij het Estse Draama Teater. In 2004 werd hij gekozen tot de nieuwe artistiek directeur van de Old Town’s Studio, een jaar later herdoopt tot Theatre NO99. Het artistiek leiderschap deelt hij daar sindsdien met scenografe en regisseuse Ene-Liis Semper. 

Ojasoo bracht al meer dan twintig producties op het toneel in verschillende theaters in Estland (NO99, Von Krahl, Draama Teater, Vanemuine, Endla). Hij regisseerde werk van onder anderen Shakespeare, Bernard-Marie Koltes, Akira Kurosawa, Martin McDonagh en Alfred Jarry. In veel van zijn producties gebruikte hij teksten van Yukio Mishima en Sarah Kane. Ook schreef hij zelf teksten, bijvoorbeeld voor zijn producties Oil! en GEP. Naast zijn werk voor het toneel regisseerde hij ook musicals (Blood BrothersEvita) en een rockopera (Ruja). Ojasoo werkt nauw samen met decorontwerper en co-regisseur Ene-Liis Semper. 

In de Baltische staten won Ojasoo verschillende theaterprijzen, zoals die voor beste producent van het jaar op het Estse Draama Teater Festival. Zijn werk was te zien op verschillende internationale festivals, zoals HAU2 in Berlijn, de Wiener Festwochen in Wenen, Politik im Freien Theater in Keulen, Novaja Drama in Moskou en Kontakt in Torun. Die Stunde da wir nichts voneinander wußten is het derde stuk dat hij samen met Ene-Liis Semper maakte bij het Thalia Theater. 

Het Thalia Theater is een theater met een eigen gezelschap in de Duitse stad Hamburg. Het is gevestigd in een neoclassicistisch gebouw uit 1912 en is met zo’n duizend stoelen een van de grotere toneelpodia in Duitsland. In de wijk Hamburg-Altona heeft het theater ook nog een dependance met tweehonderd stoelen, Thalia in der Gaußstraße, dat geldt als belangrijke plek voor eigentijds theater. 

In de negentiende eeuw was het Thalia Theater het belangrijkste toneelpodium in Hamburg. In 1937 werd het Thalia Theater genationaliseerd en volgde het theater een nationaalsocialistische koers. In 1945 werd het gebouw grotendeels door bombardementen verwoest. Het heropende een jaar later, en werd in 1950 helemaal gerestaureerd. In de jaren zeventig gold het Thalia Theater onder leiding van Boy Gobert als belangrijk eigentijds regietheater, met bekende regisseurs als Peter Zadek en Jürgen Flimm. Onder leiding van deze laatste bereikte het theater tussen 1985 en 2000 een groot publiek. Sinds 2009 wordt het theater geleid door intendant Joachim Lux. 

Het ensemble van het Thalia Theater is een van de populairste van Duitsland en werd in 2003 en 2007 gekozen tot theater van het jaar door het tijdschrift Theater Heute. Vele grote regisseurs werkten de laatste jaren met het ensemble, zoals Martin Kusej, Peter Sellars, Robert Wilson, Luk Perceval, Nicolas Stemann en Dimiter Gotscheff. Het gezelschap speelt klassieke stukken en eigentijds werk, zoals van Peter Handke, Elfriede Jelinek en Jon Fosse. Tot de plaatsen waar het ensemble werd uitgenodigd om te komen spelen, behoren New York, Bogotá, Rio de Janeiro, Hongkong, Sjanghai en Peking. Het gezelschap stond ook op vele internationale festivals, zoals de Wiener Festwochen, het Theatertreffen van Berlijn, het theaterfestival van Boedapest en het Theaterfestival van Avignon. Op het Holland Festival was van het Thalia Theater in 2014 Die Schutzbefohlenen te zien, een stuk van Elfriede Jelinek over de steeds schrijnender vluchtelingenproblematiek in Europa, geregisseerd door Nicolas Stemann. 

Meer

CREDITS

oorspronkelijk werk
Peter Handke
regie en toneelbeeld
Tiit Ojasoo, Ene-Liis Semper
muziek
Lars Wittershagen
choreografie
Jüri Nael
koorleiding
Uschi Krosch
dramaturgie
Sandra Küpper
productie
Thalia Theater
coproductie
Haus der Kulturen der Welt als onderdeel van het project 100 Jahre Gegenwart met Thalia Theater Hamburg en Ruhrfestspielen Recklinghausen
koor
Uwe Behrmann,
Benjamin Boresch,
Andreas Bracht,
Leonard Dziwisch,
Erik Eschweiler,
Jonas Graaf,
Tobias Hechler,
Thomas Hirsch-Hüffell,
Norbert Kijak,
Günter Kochan,
Harald Lieber,
Martin Mutschler,
Stefan Puchta,
Frank Tiedemann,
Jürgen Weiler
spelers
Alicia Aumüller,
Christoph Finger,
Marina Galic,
Julian Greis,
Franziska Hartmann,
Pascal Houdus,
Felicia Jackson (dans),
Matthias Leja,
Peter Maertens,
Dominik Maringer,
Björn Meyer,
Issiaka Moussa (dans),
Karin Neuhäuser,
Jaak Prints,
Sebastian Rudolph,
Sven Schelker,
Birte Schnöink,
Joazi da Silva (dans),
Rafael Stachowiak,
Oda Thormeyer en Shiyue Chen,
Ngai Fung Elvis Cheung,
Jie Huo,
Sohyun Jungm,
Jasmin Luu,
Duc-Nghia Ta,
Xiuyong Lin,
Rafael Warnke,
Fusako Yamamori,
Yencheng Ye
Licht
Jan Haas

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR