De kunst van het luisteren

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een pure luisterervaring, zo wordt Le Encantadas, het nieuwe werk van de Oostenrijkse componiste Olga Neuwirth, wel genoemd. Ook The Encounter van Simon McBurney is een voorstelling die de verbeelding in geluid weet te vangen. Maar wat is dat eigenlijk, zo’n luisterervaring? Hoe kan een concert of muzikale theatervoorstelling de verbeelding zo prikkelen, dat het een fysieke ervaring wordt? Tijdens deze avond in het festivalcentrum, mede georganiseerd door de Universiteit van Amsterdam, gaan makers en academici hierop in. Neuwirth zelf legt uit hoe zij werkt. 

programma

  • Michel Khalifa in gesprek met Olga Neuwirth

  • Jutta Toelle (Max Planck Instituut voor Empirische Esthetiek, Afdeling Muziek): Listening to the Listener

  • Maarten Beirens (Universiteit van Amsterdam): Happy New Ears: a brief history of listening and contemporary music

  • Rondetafelgesprek met Olga Neuwirth, Henkjan Honing, Jutta Toelle, Maarten Beirens en Julia Kursell, gemodereerd door Michel Khalifa

biografieën

De Oostenrijkse componiste Olga Neuwirth (1968) geldt als avant-gardistisch enfant terrible in eigen land. Tussen 1985 en 1993 studeerde ze in San Francisco (compositie, film en schilderkunst), aan de Hochschule für Musik Wien en bij het Parijse elektronische muziekinstituut IRCAM. Neuwirths muziek wordt gekenmerkt door een fascinatie voor klank, die voortvloeit uit de spectrale muziek van haar leermeester Tristan Murail en de late werken van Luigi Nono. 

In haar muzikale universum worden avant-gardistische klanken regelmatig afgewisseld met elementen uit populaire muziekcultuur en hoorspelachtige gesproken passages. Daarnaast legt Neuwirth steevast verbindingen met film, literatuur en architectuur. Neuwirths internationale doorbraak volgt in 1991 tijdens de Wiener Festwochen met enkele mini-opera’s op teksten van Nobelprijswinnares voor Literatuur Elfriede Jelinek. Met Jelinek ontwikkelt ze ook Lost Highway (2003), een totaaltheaterervaring met opgenomen beelden, gebaseerd op David Lynch’ gelijknamige film uit 1997. De twee werkten opnieuw samen in American Lulu (2011) een bewerking van Alban Bergs opera Lulu, waarvoor Neuwirth een uitgesproken jazzy partituur schreef. Naast muziektheaterwerken schrijft Neuwirth ook graag kamermuzikale- of solostukken, waarbij de live uitvoering steevast wordt gecombineerd met opgenomen beelden of geluiden. Een voorbeeld hiervan is Torsion (2003) voor fagot en tape. Neuwirth won talrijke muziekprijzen. In 2010 won zij als eerste vrouw de Grote Oostenrijkse Staatsprijs. 

Jutta Toelle (Max Planck Instituut voor Empirische Esthetiek) onderzoekt verschillende sociologische, historische, antropologische en esthetische vragen in het muziekveld. Al jaren is ze geïnteresseerd in de ruimte tussen muziek en economie, en tussen muziek, globalisatie en de koloniale ontmoeting. Haar huidige onderzoek, 'Muziek en missie in het vroege moderne Latijns Amerika', gaat over dergelijke kracht van muziek en hoe we communiceren via muziek en geluiden. 

Henkjan Honing (1959) is als hoogleraar muziekcognitie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Honing is de vijfde winnaar van de Distinguished Lorentz Fellowship, een prijs die onderzoek stimuleert dat de kloof tussen alfa-, gamma- en bètawetenschappen overbrugt. Het Netherlands Institute for Advanced Study for Humanities and Social Sciences (NIAS) en het Lorentz Center Leiden hebben de prijs ingesteld. In 2009 verscheen zijn publieksboek, Iedereen is muzikaal: wat we weten over het luisteren naar muziek, dat is vertaald in het Engels als Musical Cognition: A Science of Listening.

Julia Kursell is hoogleraar Muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Daarvoor werkte ze aan de Bauhaus Universiteit in Weimar (Duitsland), en als research fellow aan het Max Planck Institute for the History of Science in Berlijn. Tot haar onderzoeksinteresses behoren de geschiedenis van de fysiologie en psychologie van het gehoor, alsook de relatie tussen muziek, media en technologie in westerse composities na 1945. Over deze thema’s publiceerde Kursell vele artikelen in vaktijdschriften zoals ConfigurationsgreyroomOASE. Onlangs is het nummer Music, Sound, and the Laboratory met mederedacteuren A. Hui en M.W. Jackson uitgebracht door Chicago University Press.

Michel Khalifa, geboren en getogen in Parijs, studeerde muziekwetenschap aan de Universiteit Utrecht. Hij doceert muziekgeschiedenis en muziek-esthetiek aan het Conservatorium van Amsterdam, verzorgt concert-inleidingen voor onder meer het Holland Festival en het Rotterdams Philharmonisch Orkest en begeleidt muziekreizen. Van 2004 tot 2008 schreef hij recensies en interviews voor Het Parool. Hij was van 2010 tot 2012 hoofdredacteur van het jubileumboek van Het Concertgebouw en het Koninklijk Concertgebouworkest, Bravo! Michel Khalifa zong zelf in Kamerkoor Vocoza van 1997-2005, waarvan hij ook enkele jaren voorzitter was.

Meer

CREDITS

sprekers
Olga Neuwirth
Michel Khalifa
Jutta Toelle
Maarten Beirens
Henkjan Honing
Julia Kursell
moderator
Michel Khalifa
mede georganiseerd door
Universiteit van Amsterdam

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR