‘The making of’ van een fictieve politieke campagne

As en Geld

Ene-Liis Semper, Tiit Ojasoo

As en Geld is ‘the making of’ van het grootste sociale experiment in de Estse geschiedenis. De documentaire is van de Estse regisseurs Ene-Liis Semper en Tiit Ojasoo – ook op het festival met Die Stunde da wir nichts voneinander wußten – en gaat over hun meest spraakmakende project tot nu toe. De makers en acteurs worden gevolgd terwijl ze het klaarspelen om heel Estland in de ban te krijgen van hun fictieve politieke beweging, waarvan velen geloofden dat ze echt was. Vierenveertig dagen duurde de ‘voorstelling’, waarin de fictieve partij Verenigd Estland met interviews, persberichten, opvallende postercampagnes en geënsceneerde schandalen continu in het nieuws was. Het project eindigde met de oprichtingsbijeenkomst, waar 7.500 mensen op afkwamen. De film vertoont volgens de makers een geval van hyperpopulisme, bedoeld om het ware populisme onschadelijk te maken.

Programma

Festivalfocus: Edges of Europe

De eerste helft van dit jaar is Nederland voorzitter van de Europese Unie. Maar wat is er eigenlijk nog over van de Europese droom van eenheid? Een aantal kunstenaars in het Holland Festival onderzoekt actuele Europese kwesties in een reeks voorstellingen over het veranderende continent. 

De openingsvoorstelling van het festival, Die Stunde da wir nichts voneinander wußten van het Estse regie-duo Ene-Liis Semper en Tiit Ojasoo, toont onder meer de diversiteit van en spanningen in het Europa van nu. In hun film As en Geld richten zij zich op politiek populisme. Regisseurs Milo Rau (The Dark Ages), Joël Pommerat (Ça ira (1) Fin de Louis), Wael Shawky (Cabaret Crusades: The Secrets of Karbala) en de Oekraïense band DakhaBrakha duiken in het verleden en traceren de lijnen van de soms duistere geschiedenis van het continent. Uit het hart van Europa komt het collectief God’s Entertainment met een chauvinismecheck. Het Nederlandse Wunderbaum reageert in hun project The New Forest ook op actuele Europese problemen. Gedenkwaardig wordt de reünie van een groot Syrisch orkest voor Arabische muziek in Africa Express Presents… The Orchestra of Syrian Musicians with Damon Albarn and Guests. Kunstenaars kunnen de wereld misschien niet veranderen, maar wel de manier waarop we naar die wereld kijken en erover denken.

Meer

Achtergrondinformatie

Tallinn, maart 2010. Met veel mediabombast kondigen de leden van het Estse theatergezelschap NO99 aan dat ze een nieuwe politieke beweging willen oprichten, Ühtne Eesti (Verenigd Estland). Het doel: de vastgeroeste politieke orde helemaal openbreken en afrekenen met het verdorven politieke milieu.

NO99, vooral bekend en berucht in Estland als ongrijpbaar en provocerend kunstenaarscollectief van tien acteurs en twee artistiek leiders, gaat de politiek in. Als opmaat naar het eerste partijcongres is Ühtne Eesti continu in het nieuws, dankzij slimme propagandatrucs, nationalistisch tromgeroffel, opruiende persberichten en interviews, gelikte postercampagnes, pakkende liedjes en filmpjes, mediastunts en allerlei geënsceneerde schandalen.

Zowel de partij als de beweging zijn echter fictief; ze vormen een scherpe parodie op het populisme. Toch krijgt Ühtne Eesti onverwacht veel sympathisanten (waarvan zeker niet iedereen doorheeft dat de partij fictief is) en de partij stijgt razendsnel in de peilingen. Grote paniek breekt uit bij de gevestigde politieke partijen. Want wat wil Ühtne Eesti nou eigenlijk? Is het een grap of vormt het als demagogische volksbeweging een serieuze bedreiging voor de zittende macht? Na vierenveertig dagen verschijnen er maar liefst 7500 mensen op het eerste partijcongres. Zij zijn getuige van het slotstuk (en de onthulling) van dit immense politieke performancekunstwerk. Het blijkt een van de grootste sociale experimenten in de Estse geschiedenis te zijn.

As en Geld (2013) is een fascinerende ‘making of’- documentaire, over hoe een fictieve politieke beweging het land vierenveertig dagen lang in de greep kon houden. Volgens regisseurs Ene-Liis Sempe en Tiit Ojasoo van NO99 – die ook verantwoordelijk zijn voor de openingsvoorstelling van het Holland Festival: Die Stunde da wir nichts voneinander wußten – toont de film de gevaren van het ware populisme en de dubieuze rol van de media. Met dit immense project, officieel getiteld NO75 ühtne eesti suurkogu (Verenigd Estland Vergadering), theatraliseerde NO99 de hele samenleving van Estland. Met als doel de donkere kanten van het populisme te tonen en ontkrachten. Als hyperpopulistisch experiment laat de film zien hoe gemakkelijk cynische burgers, zonder enig vertrouwen in de politiek, gemanipuleerd en opgeruid kunnen worden. Zoals een van de personages in de film zegt: ‘Het feit dat de politiek je niet interesseert, betekent niet dat de politiek geen interesse in jou heeft.’

De filmploeg van het gezelschap legde het hele traject genadeloos en gedetailleerd vast. Niet alleen worden de makers achter het initiatief geïnterviewd, maar ook de invloedrijke politieke spelers uit de Estse politiek die gedurende de performance aan de macht waren en nerveus de razende opmars van Ühtne Eesti gadesloegen. Daarnaast geeft de film inzicht in de ambitieuze poging van NO99 om het grootste performancekunstwerk in de recente Europese geschiedenis van de grond te krijgen, met alle bijbehorende emoties en dramatische ontwikkelingen achter de schermen. As en Geld is het eerste filmproject van NO99. De film was eerder te zien op het International Film Festival Rotterdam (2015) en op festivals in Canada en de Oekraïne. Dit jaar debuteert het gezelschap op het Holland Festival.

 

Meer

Biografieën

Ene-Liis Semper (1969) studeerde scenografie aan de kunstacademie van Estland. Sinds haar afstuderen in 1995 werkt ze veelvuldig in het theater en de opera en viel ze al dikwijls in de prijzen met haar decorontwerpen. In 2005 richtte ze samen met Tiit Ojasoo Theatre NO99 op, waar ze naast Ojasoo artistiek leider is. 

Samen met Ojasoo regisseerde ze verschillende producties in NO99 en in andere theaters. 

In haar werk vermengt ze vele disciplines, van theater en opera tot beeldende kunst, videokunst, film en installatiekunst. Behalve in Theatre NO99 werkte ze ook bij de Münchner Kammerspiele met Sebastian Nübling en Kristian Smeds en bij de Malmö Opera met Dmitry Bertman. Behalve als regisseur en scenograaf is Semper ook werkzaam als video- en performancekunstenares. In die hoedanigheid deed ze onder andere twee keer mee aan de Biënnale van Venetië. 

Tiit Ojasoo (1977, Estland) studeerde in 2000 af als regisseur aan de Estse Academie voor Muziek en Theater. Hierna werkte hij als regisseur bij het Estse Draama Teater. In 2004 werd hij gekozen tot de nieuwe artistiek directeur van de Old Town’s Studio, een jaar later herdoopt tot Theatre NO99. Het artistiek leiderschap deelt hij daar sindsdien met scenografe en regisseuse Ene-Liis Semper. 

Ojasoo bracht al meer dan twintig producties op het toneel in verschillende theaters in Estland (NO99, Von Krahl, Draama Teater, Vanemuine, Endla). Hij regisseerde werk van onder anderen Shakespeare, Bernard-Marie Koltes, Akira Kurosawa, Martin McDonagh en Alfred Jarry. In veel van zijn producties gebruikte hij teksten van Yukio Mishima en Sarah Kane. Ook schreef hij zelf teksten, bijvoorbeeld voor zijn producties Oil! en GEP. Naast zijn werk voor het toneel regisseerde hij ook musicals (Blood BrothersEvita) en een rockopera (Ruja). Ojasoo werkt nauw samen met decorontwerper en co-regisseur Ene-Liis Semper. 

In de Baltische staten won Ojasoo verschillende theaterprijzen, zoals die voor beste producent van het jaar op het Estse Draama Teater Festival. Zijn werk was te zien op verschillende internationale festivals, zoals HAU2 in Berlijn, de Wiener Festwochen in Wenen, Politik im Freien Theater in Keulen, Novaja Drama in Moskou en Kontakt in Torun. Die Stunde da wir nichts voneinander wußten is het derde stuk dat hij samen met Ene-Liis Semper maakte bij het Thalia Theater. 

Meer

CREDITS

regie
Ene-Liis Semper, Tiit Ojasoo
camera
Rein Kotov
geluid
Harmo Kallaste
montage
Rein Kotov, Ene-Liis Semper
producenten
Piret Tibbo-Hudgins, Rein Kotov
productie
Allfilm en NO99