‘Verkrachting als ultieme liefdesblijk’ De Morgen

You are my destiny

(Lo stupro di Lucrezia)

Angélica Liddell

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een verkrachter en zijn slachtoffer die voor elkaar bestemd zijn: de controversiële Catalaanse theatermaakster Angélica Liddell geeft bepaald een andere interpretatie aan het klassieke verhaal van Lucretia dan we gewend zijn. Bij Ovidius en Livius markeerde haar verkrachting door kroonprins Tarquinius de geboorte van de republiek; bij Shakespeare was haar zelfmoord een daad van huwelijkstrouw. Maar in Liddells universum vinden spirituele passie en vleselijke driften hun weg los van wet of moraal; haar Lucretia komt in opstand tegen zelfmoord door haar liefdesrelatie met Tarquinius voort te zetten in de hel. Haar rebellie onthult de middelmatigheid van politieke ambities en de verstikkende eis van deugdzaamheid die op vrouwen rust.

programma

ACHTERGRONDINFORMATIE

Waar ligt de zwakte van een verkrachter, kan een vrouw naar haar aanrander verlangen, hoe worden we door wet en moraal gemuilkorfd in het uitleven van onze verlangens? De Catalaanse schrijfster, regisseuse en performancekunstenares Angélica Liddell betreedt in You are my destiny (Lo stupro di Lucrezia) het ondoorgrondelijke en soms hachelijke terrein van de passie in haar verkenning van het antieke verhaal over de verkrachting van Lucrezia.

Voor You are my destiny (Lo stupro di Lucrezia) baseert Angélica Liddell zich op het antieke verhaal over Lucrezia, opgetekend door Titus Livius en Ovidius. Nadat Lucrezia, de vrouw van de Etruskische generaal Collatinus, is verkracht door Tarquinius, de zoon van de koning, pleegt ze zelfmoord om haar eer te redden. Dit ontketent in haar familie een opstand tegen de monarchie die leidt tot de stichting van de republiek Rome. De mythe inspireerde door de eeuwen heen tal van kunstenaars, van Shakespeare tot de schilders Titaan en Rembrandt en de componisten Händel en Britten. Nu treedt de niet onomstreden Angélica Liddell in hun voetsporen. Maar bij haar gaat het niet om de politieke twist (het omverwerpen van het tirannieke koningshuis), zoals bij de Romeinen, of om de zelfmoord als daad van huwelijkstrouw, zoals in Shakespeares sonnet The Rape of Lucrece. En ook ‘de underdogpositie van de vrouw ten opzichte van de ongecontroleerde lusten van de man’, zoals het verhaal recent vaak wordt geïnterpreteerd, interesseert haar niet.

Bewust kiest Liddell ervoor het verhaal te interpreteren vanuit het onbeteugelde verlangen dat Tarquinius ertoe heeft gedreven Lucrezia, een anders vrouw, te verkrachten. En ook Lucrezia lijdt in haar interpretatie onder een seksuele gulzigheid die ze niet kan beleven, bekneld als ze is in haar huwelijk en in ‘het leven zoals het hoort’. Het offer in Liddells versie – de zelfmoord – komt niet in de plaats van de liefde maar is eerder de uitdrukking ervan. Haar voorstelling zoekt niet naar een morele of wettelijke betekenis, maar benadert het verhaal vanuit het menselijke driftleven dat ten grondslag ligt aan seksuele uitspattingen als deze. Gedurfd betreedt ze het grensvlak tussen verlangen en pijn. Want de stuiptrekkingen van de ziel hebben volgens haar niets te maken met recht of onrecht; zwakheid is eigen aan de menselijke natuur en vleselijke driften en de behoefte aan liefde vinden los van elke wetgeving en moraal hun weg. In You are my destiny ontmoeten verkrachter Tarquinius en zelfmoordenaarster Lucrezia elkaar dan ook opnieuw in de hel, waar ze een liefdesrelatie aangaan en rebelleren tegen de holle en oppervlakkige eis van deugdzaamheid en politieke correctheid die op aarde heerst en die het hun onmogelijk maakt hun verlangens uit te leven.

De voorstelling wordt gespeeld door twaalf jonge mannen (7 Italianen, 4 Spanjaarden en een Nederlander), een Oekraïens zangtrio, Liddells vaste actrice Lola Jiménez en Liddell zelf. Ook 10 kinderen doen mee. Liddell ontmoette de Italiaanse en Spaanse mannen bij een Shakespeare-workshop die ze gaf tijdens de Biënnale van Venetië in 2013 en nam hen direct op in haar cast. Tijdens datzelfde bezoek aan Venetië trof ze aan de voet van de Rialtobrug de drie zingende mannen uit Oekraïne. Hun Oekraïense rituele gezang, die veelal bij een huwelijk of uitvaart gezongen worden, ondersteunt de kwellingen die Tarquinius en Lucrezia doormaken. In de voorstelling horen we ook Händels Cantata la Lucrezia, daartegenover klinkt Paul Anka’s You are my destiny. Venetië, de stad waar de kiem voor de voorstelling werd gelegd, heeft een belangrijke rol gekregen in de productie, onder andere verbeeld door een gouden dogepaleis in het decor. Kerkelijke miniaturen uit de veertiende en vijftiende eeuw symboliseren de menselijke zoektocht naar het sacrale.

Zoals van al het werk van Liddell spat ook van You are my destiny de opwinding af die haar grenzeloze engagement uitdrukt. Haar stukken, geschreven in wreed-poëtische taal, leggen de vinger op de pijnpunten van onze maatschappij, waar verboden hartstochten en politiek incorrecte haatgevoelens moeten worden weggemoffeld. Niets daarvan bij Liddell; haar toneel is een vrijplaats waar kunstenaars hun demonen kunnen loslaten en alles vrijuit kunnen bespreken, zoals nergens daarbuiten.

You are my destiny (3) breed

BIOGRAFIEËN

De Catalaanse schrijfster, regisseuse en performancekunstenares Angélica Liddell (1966, Figueras, Spanje) ontregelt met haar controversiële performancetheater vriend en vijand. Haar voorstellingen zijn krachtig, heftig en meestal duister. Ze heeft een publiek aan zich weten te binden van mensen die haar op handen dragen maar er zijn evengoed toeschouwers die haar werk te confronterend vinden. Zelf noemde ze haar werk ooit ‘pornografie van de ziel’, theater waarin ze hardop de waarheid zegt en ‘de muren van betamelijkheid opblaast’. In haar stukken legt ze een vergrootglas op kwetsbare zaken als intimiteit en pijn.

Liddell studeerde psychologie en dramatische kunst en richtte in 1993 haar eigen gezelschap Atra Bilis Teatro op (letterlijk: theater van de zwarte gal), waarmee ze jaren lang theater maakte in het underground circuit. Ze won vele prijzen voor haar werk maar hield ternauwernood het hoofd boven water, totdat ze in 2010 werd opgepikt door het Festival d’Avignon. Sindsdien bereikte ze een internationale status als theatermaakster. In haar werk legt ze vaak verbanden tussen persoonlijk lijden en de wereldpolitiek. Zo stelde ze in La Casa de la Fuerza (2009) de moordpartijen op vrouwen en kinderen in het Mexicaanse Ciudad Juarez aan de kaak en bekritiseerde ze in Ping Pang Qiu (2012) de Culturele Revolutie in China onder Mao en de (non)reactie daarop van de Amerikanen. Haar El Año de Ricardo was een bewerking van Shakespeares Richard III en een uitzinnige tirade tegen alle vormen van politiek machtsmisbruik. In Todo el cielo sobre la tierra: el sindrome de Wendy liet ze het meisje Wendy uit Peter Pan niet terechtkomen op Neverland maar op het Noorse Utøya, waar Anders Breivik in 2011 een bloedbad aanrichtte.

Haar werk levert geen kant en klare verhalen, maar overlaadt de toeschouwer met aanknopingspunten om op verder te associëren. Ze gebruikt dans, theater, performancekunst, muziek en video, put rijkelijk uit de christelijke en filosofische tradities en zoekt de uitersten op met haar acteurs en musici – vaak performers zonder traditionele opleiding. In Nederland was werk van Liddell eerder te zien in het Amsterdamse Theater Frascati en in Stadsschouwburg Amsterdam. Over haar werk zei ze in een interview: ‘Ik ben weleens bang geweest dat toeschouwers een granaat naar het podium gooien. Mensen verwachten van theater iets wat hen geruststelt, een sfeer van vertrouwen. Mijn vorm van theater staat daar haaks op: mijn werk verontrust.’

You are my destiny (1) half breed You are my destiny (2) half breed

CREDITS

tekst, regie, decor- en kostuumontwerp
Angélica Liddell
met
Joele Anastasi, Fabián Augusto, Ugo Giacomazzi, Julian Isenia, Lola Jiménez, Antonio L. Pedraza, Andrea Lanciotti, Angélica Liddell, Borja López, Emilio Marchese, Antonio Pauletta, Roberto de Sarno, Isaac Torres, Antonio Veneziano
Oekraïens koor
Free Voice (Anatolii Landar, Oleksii Ievdokimov, Mykhailo Lytvynenko)
vertaling Italiaanse tekst
Marilena de Chiara
licht
Carlos Marquerie
geluid
Antonio Navarro
kostuums
Pipa & Milagros
lichttechniek
Octavio Gómez
technische regie
Marc Bartoló
assistent regie & stage manager
Julio Provencio
productie en logistiek
Mamen Adeva
productieleiding
Gumersindo Puche
mutsen
Carolina Rivas
uitvoerend producent
Iaquinandi, S.L
partnerproducent
Prospero (Théâtre National de Bretagne – Rennes, Théâtre de Liège, Emilia Romagna Teatro Fondazione, Schaubühne am Lehniner Platz, Göteborgs Stadsteater, World Theatre Festival Zagreb, Festival of Athens and Epidaurus)
coproductie
Odéon-Théâtre de l’Europe, Festival d’Automne à Paris, deSingel Internationale Kunstcampus, Holland Festival, Le-Parvis Scène Nationale Tarbes Pyrénées, Comédie de Valence - Centre dramatique national Drôme-Ardèche
met steun van
Comunidad de Madrid and Ministerio de Educación, Cultura y Deporte – INAEM.
dankbetuiging
Hartelijke dank aan Àlex Rigola en Biënnale van Venetië voor het mogelijk maken van de ontmoeting met de acteurs. Deze productie zou nooit hebben bestaan zonder hen.

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR