‘Yesterday’ evolueert naar ‘Tomorrow’ in computergestuurde voorstelling
WERELDPREMIÈRE

Yesterday Tomorrow

Annie Dorsen

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Van Yesterday van The Beatles tot Tomorrow uit de musical Annie: de voorstelling Yesterday Tomorrow van Annie Dorsen neemt ons mee op een spannende, onvoorspelbare muzikale reis door tijd en ruimte. Dorsen maakt internationaal naam als maker van ‘algoritmisch theater’, waarin ze bekende teksten, en nu dus ook muziek, ontleedt en door de computer weer in elkaar laat zetten. In samenwerking met Pierre Godard en Greg Beller (IRCAM) heeft zij een algoritme ontworpen dat ervoor zorgt dat het traject dat Yesterday Tomorrow aflegt door het gebruik van ‘evolutionaire computatie’ steeds verschillend is – het vertrekpunt (Yesterday) en het evolutionaire doel (Tomorrow) zijn bekend, maar niemand weet hoe de weg daartussen precies zal verlopen. Als Yesterday steeds verder uit het gehoor verdwijnt en Tomorrow steeds herkenbaarder klinkt, ervaart het publiek hoe de tijd verstrijkt en het verlies van het verleden wordt ingelost door de belofte van een nieuwe toekomst.

bekijk de video

programma

 

ACHTERGRONDINFORMATIE

Yesterday Tomorrow van Annie Dorsen is een musical – maar dan wel van het onconventionele soort. Zelf noemt Dorsen haar voorstelling een ‘evolutionaire algoritmische musical’: het is een unieke samenwerking tussen menselijke performers én gesynthetiseerde stemmen, die live worden berekend door evolutionaire algoritmes. Dorsen voert de toehoorders mee op een spannende, onvoorspelbare muzikale reis door tijd en ruimte, van de Beatles-klassieker Yesterday naar het even klassieke liedje Tomorrow uit de musical Annie. Ze zet de creativiteit van de computer in om ter plekke transformaties van het muzikale materiaal te realiseren, zodat elke uitvoering anders zal zijn. Op deze manier ontstaat een concertformule die een bijzondere versmelting is van mens en machine, van lied en gebaar, van licht en ruimte. Herkenning en vervreemding blijken soms vlak bij elkaar te liggen.

Annie Dorsen heeft internationaal naam gemaakt als maker van ‘algoritmisch theater’, waarin ze bekende teksten, en nu dus ook muziek, ontleedt en door de computer weer in elkaar laat zetten. In samenwerking met Pierre Godard en Greg Beller van IRCAM, het gerenommeerde Parijse instituut voor sonisch onderzoek, heeft Dorsen een algoritme ontworpen dat ervoor zorgt dat het afgelegde traject in Yesterday Tomorrow steeds verschillend is – het vertrekpunt (Yesterday) en het doel (Tomorrow) van het evolutieproces zijn bekend, maar niemand weet hoe de weg daartussen precies zal verlopen. Die twee stukken zijn uiteraard niet toevallig gekozen; naarmate Yesterday steeds verder uit het gehoor verdwijnt en Tomorrow steeds herkenbaarder klinkt, ervaart het publiek hoe de tijd verstrijkt en het verlies van het verleden wordt ingelost door de belofte van een nieuwe toekomst.

Een algoritme is een specifiek soort procedure om de stappen naar de oplossing van een probleem te beschrijven. Evolutionaire algoritmes werken zoals alle algoritmes naar een vastgesteld doel toe, maar dan op een onvoorspelbare manier. De gebruikte mechanismen zijn geïnspireerd op processen uit de biologische evolutie, zoals reproductie, mutatie en selectie. Het algoritme bepaalt telkens opnieuw zijn route naar het doel. Een belangrijk onderscheid is dat biologische evolutie géén vaststaand doel kent.

In Yesterday Tomorrow betekent dit dat elke zanger voor iedere gegenereerde sequentie informatie ontvangt die variaties bevat in toonhoogte, ritme, dynamiek, liedtekst et cetera. Zij volgen deze auditieve én visuele partituur, ongewis van het traject dat door de evolutionaire algoritmes geproduceerd wordt. De variaties die de computer genereert raken steeds verder verwijderd van het uitgangspunt, Yesterday van de Beatles. Variaties die ver verwijderd zijn van de eigenschappen van Tomorrow worden door het algoritme geëlimineerd; variaties die dichterbij liggen produceren op hun beurt nieuwe mutaties, net zo lang tot de laatste variatie exact gelijk is aan Tomorrow. Bij elke uitvoering zal de afgelegde route anders zijn: niemand, noch de zangers, noch de makers, noch het publiek, weet van tevoren hoe de reis zal verlopen.

De zangers volgen bovendien een door algoritmes bepaalde bewegingspartituur van eenvoudige passen en gestes, waardoor de verzameling mensen in de zaal – uitvoerders en publiek – continu in beweging is. De belichting werkt eveneens volgens een speciaal ontworpen evolutionaire programmatuur, gericht op het markeren van het verstrijken van de tijd. De algoritmes zijn dus alomtegenwoordig: ze treden de lichamen van de zangers binnen en sturen hun gedrag, hun performance; maar ze vormen óók de ruimte waarin musici en publiek zich bevinden. Grenzen vervagen, het niet-menselijke gaat op in het menselijke en andersom. De verschillen zijn permanent in flux. Wat blijft is een wervelend duet tussen mens en machine.

Yesterday Tomorrow is een onderdompeling in een uitgesponnen lied over tijd, verandering en evolutie. Het is een werk dat gaat over vooruitgang en terugval, over het verlies van de ene wereld en het optimistisch scheppen van een andere.

BIOGRAFIE

De New Yorkse schrijver en regisseur Annie Dorsen is actief in een grote verscheidenheid aan disciplines, waaronder theater, film, dans en theatrale performances gebaseerd op wiskundige formules en programmeertalen voor computers. Een recent voorbeeld van dat laatste is haar werk A Piece of Work, waarin de tekst van Shakespeares Hamlet live door een computer werd bewerkt, en dat onder meer te zien was in theater On the Boards in Seattle, de Brooklyn Academy of Music en Parc de la Villette in Parijs. In 2012 maakte ze Spokaoke, een karaokeproject dat gebruik maakte van politieke en historische toespraken in plaats van popliedjes. Haar eerste project waarin ze gebruik maakte van computers was Hello Hi There, waarin twee computers die menselijke spraak imiteerden met elkaar een ter plekke geïmproviseerde dialoog voerden. Het ging in première in 2010 tijdens het Oostenrijkse festival steirischer herbst en was sindsdien te zien in vele theaters en festivals in de Verenigde Staten en Europa en als installatie in de bitforms gallery in New York. Dorsen werkte samen met choreografen Anne Juren en DD Dorvillier en met muzikanten als drummer/producer ?uestlove van hiphopgroep The Roots, componist Laura Karpman en strijkkwartet ETHEL. Ze was de co-creator en regisseur van de Broadway-musical Passing Strange, die verfilmd werd door regisseur Spike Lee en bekroond met de Tony Award voor het beste libretto en de OBIE Award. In 2014 won Dorsen de Herb Alpert Award in the Arts voor haar voortdurende zoektocht naar nieuwe vormen van theater. Haar nieuwste werk Yesterday Tomorrow gaat op het Holland Festival 2015 in wereldpremière.

CREDITS

concept, regie
Annie Dorsen
muzikale leiding
Joanna Bailie
algoritme ontwerp
Pierre Godard
muziekprogrammeur
Greg Beller
videosysteemprogrammeur
Ryan Holsopple
lichtontwerp en technische productie
Bruno Pocheron, Ruth Waldeyer
producent
Alexandra Rosenberg
performer
Allison Chinn
performer
Jeffrey Gavett
performer
Natalie Raybould
co-producent
Holland Festival, Black Box Teater, Performance Space 122, La Villette – Résidences d’Artistes 2015, L'Hippodrome, scène nationale de Douai, Théâtre de Gennevilliers with Festival d'automne à Paris, Le Maillon-Wacken - Scene européenne – Strasbourg, théâtre Garonne - Scène européenne – Toulouse
met bijdrage van
Mount Tremper Arts, Abrons Arts Center, New York State Council on the Arts, The MAP Fund