Muziekgebouw aan ’t IJ voor 25 uur veranderd in utopische stad

ein tag und eine stunde in urbo kune

Klangforum Wien, Netzzeit, Forum Experimentelle Architektur

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Hoe willen we in de toekomst samenleven? Hoe moeten onze steden eruit zien, hoe zit de maatschappij in elkaar en wat voor muziek klinkt er? Deze vragen, en vele andere, worden door het ongeëvenaarde Weense ensemble voor eigentijdse muziek Klangforum Wien en een keur aan denkers en doeners behandeld in de ‘stedenbouwkundige opera’ urbo kune. Urbo Kune, Esperanto voor ‘gemeenschappelijke stad’, is de utopische hoofdstad van de Verenigde Staten van Europa. Voluit heet de voorstelling ein tag und eine stunde in urbo kune, en dat is precies wat de bezoeker geboden wordt: gedurende 25 uur vindt in het Muziekgebouw aan ’t IJ een evenement plaats waar de oprichting van Urbo Kune wordt voltrokken met een mengsel van concert, symposium, film, installatie en onderzoeks­laboratorium. Het publiek mag komen en gaan, kan eten, drinken en zelfs blijven slapen, en wordt uitgedaagd mee te denken over de stad en het Europa van de toekomst. De soundtrack van Urbo Kune bevat werk van onder meer Xenakis, Furrer en Donatoni. Componiste Rozalie Hirs schrijft voor de gelegenheid een nieuw werk. Bij de vele internationale sprekers voegt zich een aantal Nederlandse keynotes: Arnon Grunberg (met een nieuw kort verhaal), burgemeester Eberhard van der Laan en architecte Francine Houben. Bovendien is er eten uit alle hoeken van Europa. Kom dus vooral langs in Urbo Kune!

programma

PROGRAMMA

man op het dak

Entreehal 
Manifest / sound installation
Peter Böhm, Jan Tabor

12:12 - Entreehal 
Opening
Mats Gustafsson (1964)
Intervention (2015)
naar after Zaha Hadid

12:44 - Foyerdecks en Grote Zaal
(gelijktijdig)

Foyerdecks:
Peter Ablinger (*1959)
Die durchscheinende Zeit (2014/15) (ea)
zeit halbieren für akkordeon
weiß/weißlich 31e/
membrane regen für 8 glaszylinder,
wasser und verstärker
Renate Fuczik für klavier und
lautsprecher
a+o für harfe und lautsprecher
quartz für glockenspiel und lautsprecher
thinking listening (videoloop)
streichquartett nr. 2 (videoloop)

Grote Zaal Main Hall:
Edgar Honetschläger (1967)
Papiersonate (2015)

DENKEN #1 - UTOPIA

13:30 - Grote Zaal 

Eberhard van der Laan over zijn visie op
de toekomstige hoofdstad van Europa

13:55 - Grote Zaal Main Hall
Nora Scheidl
Utopia or reality of other places?
The Yanomami of Brazil

14:25 - Grote Zaal Main Hall
Rozalie Hirs (1965)
Atlantis ampersand (2015)
wereldpremière world premiere
voor 8 zangers, kamerorkest en elektronische
geluiden for eight singers, chamber
orchestra and electronic sounds
I [collected eyes]
III [immersed, dispersed]
V [passage, passing]
tekst text
Rozalie Hirs
uit from
gestamelde werken work in stuttering:
Amsterdam, Querido, 2012
Geluksbrenger Lucky Charm: Amsterdam,
Querido, 2008
vertaling door translations by
Diego Puls, Donald Gardner, Henri Deluy,
Kim Andringa, Rozalie Hirs
met steun van with support by
Fonds Podiumkunsten

14:50 - Grote Zaal Main Hall
Param Vir (1952)
Raga Fields (2014)
three spaces for sarod and ensemble
void
tranquil
vibrant

15:45 - Atrium

Gymnastiek naar Pindaros en Plato
Gymnastics according to Pindaros and
Plato
door by Fabiana Pastorini

DENKEN #2 - DE STAD THE CITY

16:15 - Grote Zaal Main Hall
Francine Houben
The Library of Birmingham,
a People’s Palace

16:40 - Grote Zaal Main Hall
Orchestre Partout
(vluchtelingenensemble
refugee ensemble)

17:10 - Grote Zaal Main Hall
Andreas Schelske
Interface im face-to-face

17:50 - Grote Zaal Main Hall
Georges Aperghis (1967)
Situations une convivialité musicale (2013)

DENKEN #3 - EUROPA EUROPE

19:30 - Grote Zaal Main Hall
Gerard Mortier
Europe’s cultural identity
door by Lucas De Man

19:50 - Grote Zaal Main Hall
Europa 1: Nachrichten aus der Hauptstadt

20:05 - Grote Zaal Main Hall
Arnon Grunberg
Deutschland über alles

20:45 - Grote Zaal Main Hall

Klangforum Wien
Combo

DENKEN #4 – HET GELUID VAN
DE ARCHITECTUUR THE SOUND
OF ARCHITECTURE

22:00 - Grote Zaal Main Hall
Kees Tazelaar
Geste électronique:
Xenakis & Philipspaviljoen

22:25 - Grote Zaal Main Hall
Torben Østergaard vertelt over het
ontwerp van Muziekgebouw aan ’t IJ
Architect Torben Østergaard of 3xNielsen
discusses the design of the Muziekgebouw
aan ’t IJ.

22:45 - door het gebouw throughout the
venue
Rondleidingen door Torben Østergaard
(architect), Maarten van Boven en
Boudewijn Berentsen (directie Muziekgebouw
aan ’t IJ), Jarko Aikens (artistiek
coördinator ten tijde van de bouw)
Guided tours by Torben Østergaard
(architect), Maarten van Boven and
Boudewijn Berentsen (directors
Muziekgebouw aan ’t IJ), Jarko Aikens
(artistic coordinator during construction)

DREAMNIGHT

23:45 - 08:45 - Grote Zaal Main Hall

23:45
Pierluigi Billone (1960)
Sgorgo Y

00:30
Morton Feldman (1926-1987)
For Philip Guston (1984)
composities voor tape
compositions for tape
Bernd Alois Zimmermann (1918-1970)
Tratto (1966)
Bruno Maderna (1920-1973)
Notturno (1956)
Luciano Berio (1925-2003)
Momenti (1960)
Bernd Alois Zimmermann (1918-1970)
Tratto II (1970)
Herbert Eimert (1897-1972)
Klangstudie II (1952)
Iannis Xenakis (1922-2001)
Orient Occident (1960)
Morton Subotnick (1933)
Silver Apples of the Moon Part 1 (1967)
Francois Bayle (1932)
Animé (1982; rev. 20112)
Pierre Henry (1927)
Premier Apprentissage (2004)
Justin Bennett (1973)
Ovipool (2003)
Michèle Bokanowski (1943)
TABOU (1983/84)
Wolfgang Mitterer (1958)
Stop Playing 02 (2011)
Bill Laswell (1955)
Transfer Complete
Francisco López (1964)
Untitled #148 (2003)
Giuseppe Ielasi
Stunt_Part 1 and 2
Peder Mannerfelt
Hook(end)
Peder Mannerfelt
Technology as Apathy
Uli Fussenegger (1966)
Lubricant PLY (remix of Sgorgo Y) (2014)

05:30 - Terras

Yoga bij zonsopgang at sunrise

07:45 - Grote Zaal Main Hall
James Tenney (1934)
Having never written a note for
Percussion (1971)

07:45 - Restaurant Zouthaven
ontbijt breakfast

08:45 - Atrium
Björn Wilker (1968)
Schlagen (2010)
percussieworkshop percussion workshop
Nachschlagen

09:45 - Foyerdecks
simultaneously gelijktijdig:
Bent Sørensen (1958)
Looking on darkness (2000)
Franco Donatoni (1927-2000)
Tema (1981)
Gerald Preinfalk, Yaron Deutsch,
Uli Fussenegger, Björn Wilker
Jazz Quartett


DENKEN #5 – DE ECONOMIE VAN DE

TOEKOMST THE ECONOMY OF THE
FUTURE

10:25 - Grote Zaal Main Hall
Christian Felber
Economy for the Common Good

10:45 - Grote Zaal Main Hall
Bankieren in de toekomst met Alphons
Kurstjens (Rabobank Amsterdam), Albert
van Zadelhoff (Triodos Bank), Joeri
Oudshoorn (Timebank.cc), Arnon
Grunberg (peer-to-peer lending)
o.l.v. Esther van Rijswijk
Future banking with Alphons Kurstjens
(Rabobank Amsterdam), Albert van
Zadelhoff (Triodos Bank), Joeri Oudshoorn
(Timebank.cc), Arnon Grunberg (peerto-
peer lending) chaired by Esther van
Rijswijk

12:00 - Grote Zaal Main Hall
Beat Furrer (1954)
Xenos-Szenen (2009/10)

12:55 - Entreehal Entrance Hall
Afscheid
Het hoofd leegmaken voor utopisch
denken
Farewell
Clearing the mind to invite utopian
thoughts

Manifest / sound installation
Jan Tabor / Peter Böhm

DOORLOPEND ONGOING


Garderobe wardrobe
Allee des Vorwissens - slide show

Foyerdeck 1
tentoonstelling Kaarten van Europa
exhibition Maps of Europe

Door het gebouw throughout the venue
Tekenaars tekenen hun ideale toekomstige
stad
Artists draw their ideal future cities.

Door het gebouw throughout the venue
Fotoboxen

Foyerdeck 1
Simultaanschaken Simultaneous chess
14:45 Hans Böhm
19:00 Jan Timman
10:30 Michael Ehn

Atrium
foto-expositie photo installation
‘making of …’
Alex Pühringer

Grote Zaal Main Hall
Gert Tschuden, Georg Eisnecker
Simultane Impressionen

RED DE FAGOT
In het kader van de campagne Red de
fagot hoort u tijdens urbo kune de fagotsolo
van:
Within the context of the campaign Save
the bassoon the following fagot solo will
be performed:
Arnoud Noordegraaf, Red de fagot
solist soloist: Thomas Dulfer

25 stunden in Urbo Kune (1) breed

ACHTERGRONDINFORMATIE

Europa heeft een hoofdstad nodig. Een verbindende en identiteitsvormende metropool die gewijd is aan wetenschap, aan vorming, aan de kunst en aan het feest, een stad die voor iedereen open en toegankelijk is. Op welke plek deze stad zal ontstaan, hoe zij zal functioneren, wie er zal wonen en wat de bewoners zullen zien wanneer ze uit het raam kijken, hoe het zal ruiken en klinken in deze stad – dat zijn vragen waarop een dag en een uur in urbo kune, met de middelen van het muziektheater, antwoorden tracht te formuleren.

een dag en een uur in urbo kune is een 25 uur durend totaalproject over Europese identiteit, stedenbouw, geschiedenis, kunst, politiek en architectuur. Met muziek, film, fotografie, beeldende kunst, sprekers en gastronomie biedt de voorstelling ons een blik op het leven in de fictieve hoofdstad van de Verenigde Staten van Europa. Dát die Verenigde Staten van Europa er moeten komen staat vast, aldus de eerste regel van het manifest dat de makers hebben opgesteld; en de realisering ervan dient te beginnen met de hoofdstad: Urbo Kune. Opdat mensen zich gaan identificeren met de ‘geestelijke ruimte’ die de Verenigde Staten van Europa vertegenwoordigen, moet de Europese gemeenschap eerst een geestelijk centrum krijgen. Urbo Kune betekent ‘gemeenschappelijke stad’ in het Esperanto, de taal die bedacht werd om alle mensen te verbinden. Die stad is een ideaal – maar in het Muziekgebouw aan ’t IJ, bij wijze van teaser voor de toekomst, wordt zij 25 uur lang werkelijkheid: een tijdreis naar 4 juli 2025.

De urbanistische opera urbo kune is een gezamenlijk project van het muziektheatergezelschap netzzeit en het forum experimentelle architektur (f.e.a.). Het project werd geïnitieerd door de Tsjechisch-Oostenrijkse architectuurtheoreticus Jan Tabor (1944), in belangrijke mate geïnspireerd door het werk van de Iraaks-Britse architecte Zaha Hadid (1950). Binnen het raamwerk van de opera vormen de ontwerpen van Hadid de basis voor improvisaties door de Zweedse free-jazzsaxofonist Mats Gustafsson (1964), in samenwerking met de musici van Klangforum Wien. Zaha Hadid stond in 2010 al eens in het Holland Festival, waarvoor ze toen een bijzonder lintvormig paviljoen voor uitvoeringen van de solowerken van Bach ontwierp. een dag en een uur in urbo kune biedt een doorlopend programma, waarbij bezoekers in en uit kunnen lopen om wat te eten of even te slapen.

De stichting van de stad Urbo Kune, die zich voltrekt in de periode van december 2013 tot mei 2015, is een muzikaal proces. Als intellectueel middelpunt van een continent wordt Urbo Kune uit uniek materiaal opgetrokken: muziek. Uit ónze muziek om precies te zijn, de muziek van onze tijd. Het stadsplan fungeert als partituur; door vermenging, samenvoeging en interpretatie zal de klank zich verdichten tot een stevige stad.

Hoe gaat dat in zijn werk? Een prachtig voorbeeld is de realisatie van urbo kune: Konstellation no. 4, op 6 september 2014 in de Wirtschaftsuniversität in Wenen. Zaha Hadid heeft een nieuw, vooralsnog ongebouwd bibliotheekgebouw voor die universiteit ontworpen. Onderdeel van het programma was een muzikale interpretatie van haar schetsen door saxofonist Mats Gustafsson samen met leden van Klangforum Wien; de musici gebruikten het grafische werk als partituur en richtten het ongebouwde werk op als muziekstuk – een wel zéér ongewone première.

In de aanloop naar de voltooide 25-uurs-opera krijgt het project gestalte in verschillende van dergelijke Konstellationen, waarin de pijlers van het plan afzonderlijk worden onderzocht. De Konstellationen zijn symposiumachtige muziektheatervoorstellingen, maar tegelijkertijd ook openbaar toegankelijke onderzoeksbijeenkomsten – de Europese hoofdstad is van ons allemaal en wij moeten haar dan ook gezamenlijk vormgeven. Sommige thema’s worden telkens weer opgepakt, andere zijn eenmalige uitstapjes naar architectuur en stadsgeschiedenis, muziektheorie, beeldende kunst en podiumkunst, stedenbouwkunde, Europa-onderzoek, natuurwetenschap, performance of literatuur. Tezamen vormen die verschillende onderzoeksvoorstellingen het grootse, 25 uur durende muziektheaterstuk. Het complete werk beleeft zijn wereldpremière in mei 2015 in Keulen en wordt op 6 en 7 juni 2015 – het evenement duurt immers langer dan één dag – in het Holland Festival gepresenteerd. Naast het in Oostenrijk en Duitsland ontwikkelde programma zijn er in Amsterdam ook bijdragen van o.a. Arnon Grunberg en Francine Houben.

Urbo Kune (19-12-2013)-1 half breed Urbo Kune (06.09.2014)-6 half breed

BIOGRAFIEËN

In 1985 richtte de componist en dirigent Beat Furrer het ensemble Société de l’Art Acoustique op, dat later werd omgedoopt tot Klangforum Wien. Het Oostenrijkse gezelschap voor hedendaagse muziek kent een vaste kern van vierentwintig musici uit tien verschillende landen, die inspraak hebben bij alle belangrijke artistieke beslissingen. Klangforum Wien heeft diverse prijzen ontvangen en treedt aan op de grote podia in Europa, Amerika en Japan, en op festivals. Door de jaren heen heeft de groep een hechte band opgebouwd met verscheidene componisten, dirigenten en solisten. Het repertoire van de spelers loopt uiteen van de klassiek-moderne stukken tot werken van jonge veelbelovende componisten, experimentele jazz en vrije improvisatie – de musici brachten zo’n vijfhonderd nieuwe composities in première. Het ensemble biedt een forum voor de authentieke uitvoeringspraktijk van moderne muziek en zet aan tot een intensieve discussie over uiteenlopende facetten van het hedendaagse componeren. Sinds 2009 is het gezelschap als ‘docent’ verbonden aan de Kunstuniversität Graz. Klangforum Wien heeft meegewerkt aan cd-opnames voor diverse labels en kan terugkijken op een discografie van zo’n zeventig albums. Sinds 1997 is Sylvain Cambreling eerste gastdirigent van Klangforum Wien.

netzzeit is een werkplaats die muziektheater in de breedste zin ontwikkelt. De organisatie realiseert in samenwerking met Oostenrijkse en internationale kunstinitiatieven hedendaags muziektheater. De projecten van netzzeit hebben een interdisciplinair karakter op het gebied van kunst, wetenschap en politiek. In 1984 werd voor de naam netzzeit gekozen vanwege de fascinatie voor mensen die in interdisciplinaire projecten alle mogelijkheden benutten van het zich snel ontwikkelende internet. Aan het hoofd van netzzeit staan de artistieke directeuren Nora en Michael Scheidl. De non-profitorganisatie wordt al 28 jaar ondersteund door het departement van culturele zaken van de stad Wenen en is toegerust met de opdracht theater te produceren dat binnen het conventionele theaterbereik niet mogelijk is, of daar om andere redenen niet plaatsvindt. Sinds 2000 slaagde netzzeit erin zijn projecten meer en meer te realiseren in samenwerking met nationale en internationale partners. In 2004 en 2005 bundelde netzzeit zijn Weense activiteiten binnen een festival voor nieuw muziektheater onder de titel Out of control, dat sinds 2005 om het jaar wordt gehouden.

Het forum experimentelle architektur (f.e.a.) is een onafhankelijk initiatief voor architecturale trends in Oostenrijk en haar buurlanden. Het scala aan activiteiten omvat publicaties, symposia, excursies naar installaties in de openbare ruimte en tentoonstellingen in gevestigde instellingen. In het bijzonder kijkt f.e.a. naar de architectuur en de beeldende kunst in de context van andere vakgebieden.

CREDITS

concept
forum experimentelle architektur
dramaturgie
Roland Quitt
dramaturgie muziek
Uli Fussenegger
toneelbeeld, regie
Nora & Michael Scheidl
geluidsontwerp
Peter Böhm
Markus Urban
licht
Norbert Joachim
dirigent
Enno Poppe
muziek
Peter Ablinger/Edgar Honetschläger
Georges Aperghis
Pierluigi Billone
Franco Donatoni
Beat Furrer
Mats Gustafsson
Rozalie Hirs
James Tenney
Param Vir
Klangforum Wien
Björn Wilker
Iannis Xenakis
viool
Soumik Datta Sarod
Sophie Schafleitner
Annette Bik
Gunde Jäch-Micko
Dimitrios Polisoidis
Ulrich Mertin
violoncello
Benedikt Leitner
Andreas Lindenbaum
Ulrich Fussenegger
Virginie Tarrete
koor
Vocalensemble NOVA Chor
sopraan
Ursula Langmayr
saxofoon
Mats Gustafsson
slagwerk
Björn Wilker
Alexander Lipowski
accordeon
Krassimir Sterev
elektrische gitaar
Yaron Deutsch
fluit
Eva Furrer
Rebecca Lenton
hobo, Engelse hoorn
Markus Deuter
klarinet, basklarinet
Olivier Vivares
klarinet
Horia Dumitrache
fagot, contraforte
Lorelei Dowling
hoorn
Christoph Walder
Anders Nyqvist
Andreas Eberle
piano, keyboard
Joonas Ahonen
piano
Florian Müller

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR