‘The horror which death inspires is brilliantly expressed...’ L’atelier critique

Un Jour

Massimo Furlan

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

In een surrealistisch universum vallen zes spelers als fantoomlichamen van de ene verwarrende zijnstoestand in de andere. Zijn zij mens of geest, acteur of personage, levend of dood? Na het intrigerende You can speak, you are an animal over de spanning tussen mens en dier in het Holland Festival van 2011, is de Zwitserse theatermaker Massimo Furlan terug met deze ontroerende voorstelling waarin contact wordt gezocht met geesten. In een associatieve aaneenschakeling van zorgvuldig gestileerde, theatrale tableaus verkent Furlan de poreuze scheiding tussen deze twee werelden. Schakelend van burlesk naar tragedie, cabaret en performance gaat hij op zoek naar de magische momenten en heftige emoties waar ze elkaar raken.

programma

ACHTERGRONDINFORMATIE

De Zwitserse theatermaker Massimo Furlan keert terug op het Holland Festival met de voorstelling Un Jour. Een voorstelling over doodgaan, het verdwijnen van het lichaam, en het terugkeren als geest. Met deze voorstelling behandelt Furlan (bijgestaan door zijn vaste dramaturg en huisschrijver Claire de Ribaupierre) het geloof in het onzichtbare, de mogelijke interactie tussen de wereld van de doden en die van de levenden, en de heftige emoties die deze werelden kunnen overbruggen. Un Jour speelt in op de dubbelzinnigheid van het menselijke bestaan: soms blijven de doden een intense rol spelen in het alledaagse leven van hun familie. En er zijn ook mensen die tijdens hun leven al een volstrekt ongezien, spookachtig bestaan lijden. In de voorstelling komen herkenbare, iconische beelden van spoken en geesten voorbij, als skelet, mysterieuze schaduw, of cartoonesk wit laken met ooggaten.

Als kunstenaar en regisseur werd Furlan bekend door prachtig beeldend theater met minimale bewegingen; een aaneenschakeling van stillevens waarbij statische scènes elkaar als associaties opvolgen. De toeschouwer krijgt zo de tijd om elk beeld op zich te laten inwerken en erover te fantaseren. Met deze theaterstijl van ‘lange beelden’ – zoals hij het noemt – onderzoekt Furlan aan de hand van onmiddellijk herkenbare iconen uit onze hedendaagse cultuur de manier waarop mensen betekenis geven aan hun leven. Het prille idee voor Un Jour werd geboren in 2010, tijdens een ontmoeting tussen Furlan en de Britse actrice en zangeres Jane Birkin op het Festival van Avignon. De twee spraken elkaar uitvoerig over ziekte, afscheid, rouw en de dood. In brieven, tekeningen, foto's, liedjes, films en objecten kunnen overledenen tóch doorbestaan, als herinneringen die ons blijven achtervolgen. Un Jour is een uitwerking van dit idee.

De voorstelling kreeg ook inhoudelijk vorm door gesprekken met diverse onderzoekers, antropologen, historici en filosofen over de rol en functie van sjamanistische rituelen, waarin contact wordt gelegd met de doden. Tevens werd er gesproken over de manier waarop in allerlei culturen naar de dood wordt toegeleefd, en de wijze waarop doden invloed blijven houden op het alledaagse leven. De dood betekent niet alleen een afscheiding van het subject met het leven van de gemeenschap, maar ook een herstel van dit contact in een geheel nieuwe vorm, bijvoorbeeld als voorouderverering. Op basis van deze inzichten komen in Un Jour vier thematische lijnen voorbij: de relatie met de ander (levend of dood), de angst voor het onbekende, de tranen van rouw en de verinnerlijking van deze pijn in het hart, en tenslotte de dromen en geestverschijningen.

Zonder chronologie of causaal verband bewegen de personages in Un Jour zich van de ene verwarrende zijnstoestand naar de andere, dwars door diverse tijden en culturen. Bezeten, als in een trance. Zes spelers (waaronder Furlan zelf) worstelen als fantoomlichamen met de gruwelijke transparantie van de realiteit. Het zijn roepende stemmen, die zelf niet weten wie er aan het woord is. Mens of geest? De identiteiten blijven doorzichtig. Het zijn afwisselend levende doden, dode levenden, acteurs en personages. Samen met het spel vormen de groteske maskers en kostuums, een ontregelend en veelkleurig lichtontwerp, projecties op de achterwand, de soundscape, zwevende stoelen, en een enorm wit laken een verstilde beeldtaal. Naast invloeden van tragische burlesk, macaber cabaret en performancekunst, typerend voor Furlans eigenzinnige theatervorm. In 2011 stond Furlan op het Holland Festival met You can speak, you are an animal. Een nachtmerrieachtige beeldenstroom over de relatie tussen mens en dier, natuur en beschaving, op de post-punkklanken van de band Killing Joke. Aan de hand van twee paradoxale, iconische figuren: de beer (angstaanjagend en aaibaar) en de idioot (kinderlijk en wreed). Un Jour, Furlans meest recente theatervoorstelling, ging in 2014 in première in het Théâtre de Vidy, Lausanne.

Un Jour (2) breed

BIOGRAFIE

De Zwitserse kunstenaar en regisseur Massimo Furlan (1965) is bekend vanwege zijn verstilde, beeldende theaterstijl. In zijn werk behandelt hij de manier waarop de mens betekenis geeft aan de wereld, en maakt daarbij vaak gebruik van iconen uit de hedendaagse cultuur. Furlan werd geboren in Lausanne uit Italiaanse ouders. Na een studie aan de École cantonale d'art de Lausanne begint hij aan een serie producties rond de thema’s herinnering en vergeten. Vanaf 1987 exposeert hij regelmatig als beeldend kunstenaar en werkt samen met verschillende dans- en theatergezelschappen. In 2003 roept Furlan zijn productiemaatschappij Numéro 23 Prod. in het leven om zijn performance- en installatiekunst verder te ontwikkelen. Daarbij wordt hij ondersteund door zijn partner, dramaturg en schrijver Claire de Ribeaupierre. Furlans projecten komen grotendeels voort uit simpele herinneringen en kinderfantasieën, zoals dromen over een carrière als professionele voetballer (Furlan/Numero 23, 2002), avonturen als superheld ((Love story) Superman, 2005) of motorcrosskampioen (Giacomo, 2013), de roem van de popzanger (1973, 2010) of onbeholpen tienerverliefdheid (Les filles et les garçons, 2007). Furlans voorstellingen bestaan voornamelijk uit, zoals hij het zelf noemt, images longues (‘lange beelden’). Een stroom van theatrale stillevens met een groot gevoel voor detail en beeldende kracht, die langzaam, met minimale bewegingen in elkaar overgaan. Door de vertraging geven deze poëtische beeldstroom de toeschouwer de tijd om zélf actief te worden, het getoonde voor zichzelf te reconstrueren, en zo een eigen verhaal te maken. In 2011 stond Furlan voor het eerst op het Holland Festival met het verplettende You can speak, you are an animal, een voorstelling over de spanning tussen mens en dier.

Un Jour (1) half breed Un Jour (5) half breed

CREDITS

regie, scenografie
Massimo Furlan
met
Anne Delahaye, Diane Decker, Pierre-Olivier Dittmar, Massimo Furlan, Sun-Hye Hur, Gianfranco Poddighe, Stéphane Vecchione
dramaturgie
Claire de Ribaupierre
assistent scenografie
Laurent Gachoud
licht en technische regie
Antoine Friderici
muziek
Stéphane Vecchione
geluid en videomanager
Philippe de Rham
stage manager
Hervé Jabveneau
video
Bastien Genoux
kostuums
Severine Besson
make-up
Julie Monot
management
Claudine Geneletti
touring
Aurélie Martin
productie
Numero23Prod.
sponsors
Ville de Lausanne, Pro-Helvetia - Swiss Arts Council, State of Vaud, Loterie Romande, Ernst Goehner foundation
coproductie
Théâtre de Vidy, Lausanne (CH); Les Théâtres de la Ville de Luxembourg (L)
met speciale dank aan
Marc Augé, Jane Birkin, Vinciane Despret, Daniel Fabre, Serge Margel