een nieuw genre: de digitale, interactieve liedcyclus

The Book of Sand

Michel van der Aa

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Met The Book of Sand vindt componist Michel van der Aa een heel nieuw genre uit: de digitale, interactieve liedcyclus. Geïnspireerd door de rol van oneindigheid, doolhoven en spiegels in de fantastische verhalen van Jorge Luis Borges, plaatst Van der Aa je in een ruimte waar alle plaatsen van de wereld gelijktijdig aanwezig zijn. Een jonge vrouw (vertolkt door de Australische popzangeres Kate Miller-Heidke) verzamelt zand dat door een geheimzinnige machine tussen de filmlagen verplaatst wordt. Drie parallel lopende filmlagen onthullen alternatieve gezichtspunten en introduceren nieuwe elementen en personages, waardoor je telkens een ander pad door het verhaal kunt kiezen. Een wonder van interactiviteit waar je steeds naar zult terugkeren.

The Book of Sand is toegankelijk als website (thebookofsand.net) en als app (iTunes).

De site werkt optimaal in Chrome, Safari en mobiele browsers.

ACHTERGRONDINFORMATIE

‘Het is waar dat ik mijn huis nooit verlaat, maar het is ook waar dat de deuren (die ontelbaar zijn) dag en nacht openstaan voor mens en dier.’ Uit Jorge Luis Borges’ Het huis van Asterion. 


Het Holland Festival en de Nederlandse componist Michel van der Aa sloegen de handen ineen voor de ontwikkeling van een interactieve digitale liederencyclus, The Book of Sand, die het publiek kan ervaren als app op de eigen smartphone of tablet en via een website. Van der Aa heeft hiermee een nieuw genre uitgevonden. Door te schakelen tussen verschillende muzikale en visuele lagen bepaalt de kijker zelf hoe hij de voorstelling ziet. Op 31 mei 2015 om 16.00 uur wordt The Book of Sand gelanceerd. Vanaf dat moment gaat de website live en is de app beschikbaar – allebei gratis.

De nieuwe artistiek directeur van het Holland Festival, Ruth Mackenzie, is van plan om digitale kunst een structurele plaats te geven in haar programmering. Michel van der Aa is een kunstenaar die in zijn werk veelvuldig verschillende media combineert en er niet voor terugdeinst om nieuwe ‘formats’, zoals 3D-filmopera, te ontwikkelen. Het festival heeft in het verleden met regelmaat belangrijk werk van Van der Aa gecoproduceerd en getoond, waaronder zijn opera’s After Life (2006) en Sunken Garden (2013).

Van der Aa zet de techniek niet in als gimmick, maar verweeft haar op een natuurlijke manier inhoudelijk en esthetisch in zijn voorstellingen. In de opera One ging een vrouw in psychische nood een virtuoze dialoog aan met haar alter ego op video. In de filmopera Sunken Garden werd een surrealistische onderwereld betreden middels driedimensionale filmbeelden. Ook was er een belangrijke rol weggelegd voor door de personages met hun smartphone gefilmde scènes: een eigentijdse manier om een deel van het verhaal te presenteren, die bovendien nieuwe narratieve mogelijkheden bood. Deze mogelijkheden zijn in The Book of Sand verder ontwikkeld.

 

Het script en de muziek van The Book of Sand zijn geïnspireerd op ideeën en thema’s rondom het begrip oneindigheid, en op spiegels en labyrinten die voorkomen in verhalen van Jorge Luis Borges als De Zahir, De Aleph, Het boek van zand, De bibliotheek van Babel en Het huis van Asterion. Het libretto is samengesteld uit fragmenten uit deze verhalen.
De hoofdpersoon is een dertig jaar oude vrouw, gespeeld door de Australische singer-songwriter Kate Miller-Heidke, met wie Van der Aa eerder samenwerkte in Sunken Garden. De vrouw verzamelt zand dat door een geheimzinnige machine tussen de filmlagen verplaatst wordt. Ze begeeft zich naar een ruimte waar alle plaatsen ter wereld, vanuit elke hoek bezien, gelijktijdig aanwezig zijn. ‘Wie daar naar binnen kijkt, kan in één blik op één moment alles in het universum zien, vanuit elk mogelijk perspectief, zonder vervorming, overlap of verwarring.’ (Jorge Luis Borges).

 

The Book of Sand wordt verteld door middel van drie verschillende lagen film en begeleidende muziek. Door te schakelen tussen de lagen kan de kijker zelf zijn route door de liederencyclus bepalen. Elk van de lagen introduceert nieuwe, andere invalshoeken. Het vocale aandeel van Kate Miller-Heidke is in iedere laag hetzelfde, de begeleiding is steeds anders. Alter ego’s van de protagonist, die Van der Aa vaker in zijn werk laat opstaan, verschijnen in de drie lagen en reageren op elkaar.

 

Muzikaal is de eerste laag intiem, abstract en elektronisch. De tweede laag is het meest popachtig, met beats, elektronica en koor. De derde laag is a capella, met alleen een twaalfstemmig koor – het Nederlands Kamerkoor – en de solopartij van de hoofdpersoon. Na een bepaalde tijd keert de film terug naar zijn begin, en kan de toeschouwer nieuwe verhaalelementen ontdekken door nu een ander traject door de cyclus af te leggen. De muziekfragmenten gaan naadloos in elkaar over wanneer de kijker van de ene laag naar de andere switcht.

 

Met The Book of Sand presenteert het Holland Festival een innovatieve voorstelling die de grenzen verkent van traditionele podiumkunsten en hedendaagse digitale innovaties.

The Book Of Sand Filmstill 02 Michel Van Der Aa Halfbreed The Book Of Sand Filmstill 05 Michel Van Der Aa Halfbreed

BIOGRAFIEËN

De Nederlandse componist en regisseur Michel van der Aa werd geboren in 1970. Hij is een rasechte multidisciplinaire kunstenaar die compositie combineert met film- en toneelregie en het schrijven van scripts. Klassieke instrumenten, stemmen, elektronische klank, acteurs, theater en video vormen evenzovele uitbreidingen van zijn vocabulaire.
Van der Aa studeerde bij Diderik Wagenaar, Gilius van Bergeijk en Louis Andriessen en stak zijn licht op aan de New York Film Academy en bij het Lincoln Center Theater Director’s Lab. Zijn muziek wordt wereldwijd uitgevoerd door de meest vooraanstaande ensembles en orkesten; als componist stond hij centraal tijdens het Perth Tura New Music Festival en het Holland Festival. Michel van der Aa sleepte diverse prijzen in de wacht. Zo won hij de Gaudeamus Prijs, de Grawemeyer Award en de Mauricio Kagel Muziekprijs. Veel lof kreeg hij voor zijn multimediawerken, waaronder de opera’s One, After Life en The Book of Disquiet, en de concertwerken Up-Close en Transit, waarvan hij zowel de gefilmde als de podiumelementen heeft geregisseerd. Sinds 2011 is hij ‘huiscomponist’ van het Koninklijk Concertgebouworkest dat eind vorig jaar zijn Vioolconcert voor Janine Jansen in première bracht. In 2013 stond Van der Aa’s filmopera Sunken Garden op het programma in het Holland Festival.

 

De Australische Kate Miller-Heidke (1981) studeerde klassieke zang aan het Queensland Conservatorium. Bij de English National Opera zong zij de rol van British dancing girl in Death of Klinghoffer. Operarollen elders waren Flora in The turn of the Screw en Baby Jane in Jerry Springer the Opera (Sydney Opera House). O vertigo! is het recentste album van Kate Miller-Heidke. Haar derde studio-album Nightflight verscheen in 2012 bij Sony en kwam binnen op de tweede plaats van de Australische hitlijsten. Haar debuutalbum Little Eve kreeg een gouden plaat en vier ARIA-nominaties; haar tweede album, Curiouser, bereikte dubbele platinaverkopen in Australië en scoorde twee platinahits: Last Day on Earth en Caught in the Crowd. In 2009 werd zij met Caught in the Crowd de eerste Australische die de ‘Grand Prize’ won in de Internationale Songwriting Competition. Kate Miller-Heidke maakte uitgebreide tournees door de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Europa, Azië en Australië. Wereldwijd gaf zij meer dan 100 shows met Ben Folds, en ze trad op tijdens de opening van het Coachella Festival in Californië. In 2013 was ze in het Holland Festival te horen in de filmopera Sunken Garden van Michel van der Aa.

 

Het Nederlands Kamerkoor is al meer dan 75 jaar een begrip en het Koor staat al decennia lang aan de wereldtop. Het Nederlands Kamerkoor is meer dan de som der delen, want door critici in binnen- en buitenland geroemd om zijn homogene klank én om de solistische kwaliteit van de individuele zangers. Het Nederlands Kamerkoor ziet het als zijn opdracht om koormuziek als kunstvorm springlevend te houden. Door te zoeken naar nieuwe vormen, door compositieopdrachten die grenzen verkennen en door prikkelende samenwerkingen. Het leidt tot concerten die niet alleen als mooi worden ervaren, maar ook als een belevenis. Educatie en participatie maakt onlosmakelijk deel uit van de missie van het Koor. Nederland kent duizenden amateurkoren en talloze jeugd- en kinderkoren. Het Nederlands Kamerkoor verzorgt coaching, workshops en ‘adopteert’ koren als voorprogramma van zijn eigen concerten. Naast de eigen concertseries gaat het Koor regelmatig samenwerkingsverbanden aan met gerenommeerde ensembles als het Koninklijk Concertgebouworkest, ASKO|Schönberg, La Fenice en Concert Lorrain. Het Koor heeft zo’n vijfenzeventig cd’s uitgebracht, waarvan verschillende zijn bekroond.

 

Sinds 2011 waakt de Est Risto Joost over het behoud van de unieke klank van het Nederlands Kamerkoor, per 1 augustus 2015 zal hij opgevolgd worden door Peter Dijkstra. Het Nederlands Kamerkoor kende in oprichter Felix de Nobel zijn eerste chef-dirigent. Uwe Gronostay, Tõnu Kaljuste en Stephen Layton waren zijn respectievelijke opvolgers. Stuk voor stuk dirigenten die de koormuziek in het algemeen en het Nederlands Kamerkoor in het bijzonder, van nieuwe, grootse impulsen voorzagen.

CREDITS

gebaseerd op korte verhalen van
Jorge Luis Borges
compositie, filmscript, regie
Michel van der Aa
mezzosopraan
Kate Miller-Heidke
uitvoering
Nederlands Kamerkoor
dirigent
MaNOj Kamps
creative production & AD (film)
Ruben van Leer
line production (film)
WeAreWill
filmproductie
TRUTH.IO
Co-commissioned and coproduced by Holland Festival and Sydney Festival, co-sponsored by Google Cultural Institute, developed in association with BBC The Space, with additional support by Performing Arts Fund NL, Grame / Biennale Musiques en Scène Lyon and Nederlands Kamerkoor.
Delen uit "La casa de Asterion", "El aleph", "El zahir" en "La biblioteca de Babel" door Jorge Luis Borges.
Copyright © 1995 by Maria Kodama, used by permission of The Wylie Agency LLC.

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR