Traditie en moderniteit in oneindige resonans

Resonating Universes

Erdem Helvacıoğlu, Şirin Pancaroğlu, Bora Uymaz

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Erdem Helvacioğlu is een van de interessantste Turkse componisten van elektronische muziek. Samen met harpiste Şirin Pancaroğlu slaat hij in Resonating Universes een brug tussen elementen uit traditionele Turkse muziek en eigentijds experiment, tussen de çeng (Ottomaanse harp) en moderne elektronica. Het concert begint met traditionele werken, uitgevoerd door Pancaroğlu en zanger/per­cussionist Bora Uymaz. Na een korte pauze volgt Helvacioğlu’s werk Resonating Universes. De elektronische component hiervan bestaat deels uit van tevoren opgenomen en digitaal bewerkte harp­partijen, door Pancaroğlu gespeeld met strijkstok, touw en zelfs messen – alles om de gewenste klanken tevoorschijn te toveren. Daarbij komt nog livebewerking van het instrumentale geluid. Zo smeedt het duo complexe, gelaagde soundscapes van verschillende werelden die eindeloos in elkaar resoneren.

programma

PROGRAMMA

Bora Uymaz & Şirin Pancaroğlu
Çengnagme (The Song of the çeng) (2013)
Traditionals from the Ottoman repertoire, for çeng

pauze

Erdem Helvacıoğlu (1975)
Resonating Universes (2010)
voor harp, çeng, elektronische harp en elektronica

ACHTERGRONDINFORMATIE

Het concert Resonating Universes van componist Erdem Helvacioğlu en harpiste Şirin Pancaroğlu maakt deel uit van de focus op Turkije en de regio in deze editie van het Holland Festival. Erdem Helvacioğlu geldt als een van de interessantste Turkse componisten van elektronische muziek en Pancaroğlu wordt gezien als de meest vooraanstaande hedendaagse harpiste van Turkije. In Resonating Universes verbindt Helvacioğlu samen met Pancaroğlu de traditionele Turkse muziek met een modern vocabulaire dat eigentijdse Turkse kunstmuziek, ambient, drone, post-rock en elektronica omvat. De elektronische component bestaat enerzijds uit van tevoren opgenomen en digitaal bewerkte partijen op verschillende soorten harpen. Tijdens het concert komt daar nog een tweede dimensie bij: live harpmuziek die ter plekke eveneens elektronisch wordt bewerkt. Zo smeedt het duo complexe, gelaagde soundscapes die eindeloos met elkaar resoneren. Resonating Universes is zeker geen solo-optreden, maar een fascinerend duet voor harp en elektronica. De live elektronica en de geluidsverdeling zijn bij het concert in handen van componist Erdem Helvacıoğlu zelf. Helvacıoğlu schreef Resonating Universes in opdracht van de Turkse Associatie van de Kunst van de Harp ter gelegenheid van Istanbul Europese Culturele Hoofdstad in 2010. Het werk bestaat uit acht delen en duurt ongeveer een uur.

De benadering die Helvacıoğlu koos voor Resonating Universes was gericht op het maximaal exploreren van de klankmogelijkheden van de harp. In de eerste fase van de totstandkoming werkte Helvacıoğlu nauw samen met Pancaroğlu. Samen maakten ze opnames van de meest uiteenlopende klanken die een harp kan voortbrengen, van losse noten tot extended techniques – en dan nog een heel arsenaal aan vreemde geluiden die ontstaan wanneer men een harp te lijf gaat met allerlei ongewone objecten, zoals strijkstokken, messen en een e-bow. Dat laatste is een apparaatje dat een snaar door middel van een elektronische prikkel doet trillen.

Helvacıoğlu trad tijdens deze opnamesessies niet alleen op als componist en producer, maar ook als medespeler, toen hij op zeker moment uit alle macht op de snaren van het instrument stond te rammen, terwijl Pancaroğlu deze met touwen aan het bewerken was. Behalve met dergelijke onorthodoxe speelwijzen poogden Helvacıoğlu en Pancaroğlu het sonische repertoire van de harp te verruimen met behulp van experimentele opnametechnieken, die vooral bekend zijn uit popmuziekstudio’s. Zo plaatsten zij zelfs een microfoon ín het instrument. Dit uitgebreide opnameproces herhaalde het duo vervolgens met de elektrische harp en met de çeng, een traditionele Turkse harp die grote populariteit genoot in de Ottomaanse tijd, tot ver in de zeventiende eeuw, maar sindsdien een kwijnend bestaan leidt. De enorme verzameling samples die deze sessies opleverden, vormden voor Helvacıoğlu vervolgens de basis van zijn compositieproces. Een recensent vergeleek Resonating Universes na de wereldpremière met de verbluffende chaos van de schepping: een explosie van creatieve energie die zijn weerga niet kent. Het werk geeft in ieder geval een complete nieuwe invulling aan het begrip ‘harpmuziek’ en zorgt voor een luisterervaring die men niet licht zal vergeten. Een opname van Resonating Universes verscheen in 2011 bij Sargasso Records op cd.

Voorafgaand aan Resonating Universes zal de çeng nog in zijn normale gedaante te horen zijn, wanneer Şirin Pancaroğlu een aantal traditionele stukken speelt samen met zanger Bora Uymaz. Er is geen enkele originele çeng bewaard gebleven uit de zeventiende eeuw, maar op basis van afbeeldingen in vele middeleeuwse en vroegmoderne Iraanse en Ottomaanse miniaturen is het mogelijk om dit eens zo populaire en prestigieuze instrument te reconstrueren. Şirin Pancaroğlu is een van de drijvende krachten die de çeng nieuw leven inblazen, door werk te maken waarin ze de unieke klank laat horen van dit 25-snarige instrument met zijn met leer overtrokken klankkast. De çeng vindt zijn oorsprong in Mesopotamië en heeft een illustere en kleurrijke geschiedenis. Het instrument werd bespeeld aan de Middeleeuwse hoven. Het stond symbool voor politieke macht en een mystieke symboliek. Ondanks zijn prestige en populariteit, kon de çeng geen gelijke tred houden met de ontwikkelingen in de muziek en raakte in onbruik. In 1660 merkte de schrijver Evliya Çelebi in één van zijn beroemd geworden reisverslagen op dat er in Istanbul nog maar één type çeng was en een handvol musici die het instrument bespeelden. Dit was de laatste keer dat de çeng werd genoemd. In 2013 bracht Şirin Pancaroğlu samen met Bora Uymaz het album Çengnagme uit. Daarop bespeelt ze een çeng die datzelfde jaar werd gebouwd door de instrumentenmaker Leven Gulec uit Izmir.

Resonating Universes - Erdem Helvaciogly breed

BIOGRAFIEËN

De Turkse componist Erdem Helvacıoğlu (1975) studeerde elektroakoestische compositie en geluidstechniek aan de Technische Universiteit van Istanbul. In 2003 debuteerde hij met het album A Walk Through The Bazaar. Sindsdien bracht hij nog veertien albums uit, solo en in samenwerking met componisten als Per Boysen, Ros Bandt en Bill Walker en musici als violist Ulrich Mertin en percussionist Stuart Gerber. In 2011 verscheen het album Resonating Universes, waarop Helvacıoğlu met harpist Şirin Pancaroğlu een eigen compositie uitvoerde voor harp en elektronica, en dat zij samen op Holland Festival 2015 uitvoeren. In zijn werk combineert Helvacıoğlu elektronica, veldopnames en invloeden uit (hedendaagse) klassieke muziek, jazz, ambient, noise en (Turkse) folk. Ook componeert hij voor theater, film en multimedia-installaties en werkte hij als producer voor verschillende Turkse pop- en rockbands. Hij schreef werk in opdracht van uiteenlopende festivals, instellingen en ensembles, zoals het Amerikaanse ensemble Bang on a Can All-Stars, het Novelum Festival in Toulouse, het Musée des Civilisations de l'Europe et de la Méditerrannée in Marseille en het wereldkampioenschap voetbal van 2006 in Duitsland. Hij maakte geluidsinstallaties voor diverse musea and galerieën, waaronder de İstanbul Bienali, Track 16 in Los Angeles, Galeri Soemardja in Bandung, Indonesië, en het Museum für Angewandte Kunst Köln. Helvacıoğlus albums en composities werden geprezen door magazines en websites als The Wire, All About Jazz, Musicworks en Signal To Noise. Zijn werk werd onderscheiden met diverse prijzen voor elektroakoestische composities, zoals de Luigi Russolo Award en de Insulae Electronicae Competition.

Şirin Pancaroğlu is de meest prominente harpiste in Turkije. Door de Washington Post werd zij onthaald als 'een groot talent van internationaal kaliber'. Pancaroğlu genoot een klassieke opleiding, maar zij is net zo goed thuis in traditionele Turkse muziek, improvisatie, elektronische muziek en tango als in het standaard harp-repertoire. In Pancaroğlu's benadering van haar muziek staat het verkennen van nieuwe muzikale vormen voor de harp centraal. Hiertoe gaat zij genre-overschrijdende samenwerkingsverbanden aan met musici en componisten van allerlei verschillende achtergronden. Pancaroğlu werd in 1968 geboren in Ankara. Ze studeerde harp in Istanbul en vervolgde haar studie aan het conservatorium van Genève en de Indiana University School of Music in de VS. Zij is een graag geziene gastsolist op grote internationale festivals in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Brazilië, Mexico en in haar eigen land Turkije. Sinds haar terugkeer naar Turkije in 2000, is Pancaroğlu op zoek naar verbanden tussen haar Turkse roots en haar opvatting van hedendaagse muziek. Daarbij speelt haar werk op de traditionele Turks-Ottomaanse harp de çeng een centrale rol. In 2013 ging zij de samenwerking aan met de zanger en componist van Turkse muziek Bora Uymaz. Samen richtten zij het Şimdi Ensemble op, dat zich toelegt op de traditie van Sufi-muziek uit Anatolië. Pancaroğlu is de grondlegger van de Turkse Associatie voor de Kunst van de Harp, een soort van 'keuken voor harpisten', zoals ze het zelf noemt. Zij is een actief ambassadeur voor de harp en in het bijzonder voor de çeng. Pancaroğlu schrijft ook regelmatig over muziek en zij is sinds 2011 lid van de commissie van het World Harp Congress.

Bora Uymaz is een Turkse zanger, componist, muzikant en muziekdocent uit Izmir, Turkije. In zijn geboorteland staat hij bekend om zijn persoonlijke, emotionele benadering van traditioneel repertoire. Uymaz volgde zijn opleiding aan het conservatorium van de Ege Universiteit in Izmir tussen 1994 en 1999. Hij studeerde bij gerenommeerde musici als Cinuçen Tanrıkorur, Akın Özkan, Vefik Ataç en Reha Şağbaş. Uymaz behaald zijn master aan de 9 Eylul Universiteit waar hij momenteel bezig is met zijn promotie-onderzoek in religieuze muziek. Uymaz treedt over de hele wereld op, zowel solo als met het Kudsi Erguner Ensemble. Hij heeft vier solo-albums op zijn naam staan, waaronder een cd met gedichten van Ahmet Ilgaz die hij op muziek heeft gezet. Als componist staat Uymaz bekend om zijn spirituele teksten. Hij heeft bijna 600 werken op zijn naam staan en heeft verschillende prijzen gewonnen voor zijn composities. Hij is ook de grondlegger van een nieuwe Turkse muziekvorm, die hij Natık-ı Elhan heeft genoemd. Sinds 2013 heeft Uymaz samen met harpiste Şirin Pancaroğlu aan verschillende projecten gewerkt. Samen vormen zij het Şimdi Ensemble, dat zich toelegt op de uitvoering van mystieke Sufi-muziek uit Turkije. Uymaz werkte ook als solist en als componist samen met Pancaroğlu bij haar projecten Cafe Tango en Elişi. Daarnaast was hij de producer van Pancaroğlu's album met stukken op de Ottomaanse harp, de çeng, dat in 2014 uitkwam. Sinds januari 2015 is Uymaz hoofdredacteur muziek van Aşk-u Muhabbet, een radioprogramma met mystieke muziek dat wekelijks wordt uitgezonden op TRT Nağme.

Resonating Universes (1) half breed Resonating Universes (2) half breed

CREDITS

muziek
Erdem Helvacıoğlu
in opdracht van
Association for the Art of the Harp door middel van een subsidie van Istanbul Culturele Hoofdstad van Europa 2010
uitvoering
Erdem Helvacıoğlu,
live electronica en geluidsdiffusie
Şirin Pancaroğlu,
çeng en (elektronische) harp
Bora Uymaz,
zang, percussie