‘Roosen stelt indringende, poëtische vragen’
de Volkskrant

Niet Meer Zonder Jou

Adelheid Roosen | Female Economy & Zina

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

‘Je vader en ik hebben besloten, als je niet doet wat wij zeggen, plegen we zelfmoord.’ “De zin sloeg me in mijn rug en voor het eerst in mijn 18 jaren sloeg hij me glashelder. Ik draaide me om en zag mijn plek te midden van mijn gemeenschap, onbewoond door mij. Want anders. Dus onwaardig. Een plek om voorgoed te verlaten. Ik keek mijn moeder bloot in haar ogen. Maar het is mijn plek, mijn geboorterecht. Ik laat van mij geen vreemde maken. Ik zal niet doen wat je zegt. Ik zal mijn eigen pad volgen, en terwijl ik dat doe, kun je me niet verstoten want ik zál anders zijn, maar niet meer zonder jou.” Nazmiye Oral ontwikkelde het concept voor Niet Meer Zonder Jou op grond van haar eigen ervaring. Niet Meer Zonder Jou toont een fractie van een leven in een vertoning, is gebaseerd op het wonderbaarlijke moment van de tere toenadering, en wordt gespeeld op locatie. In de voorstelling vertellen acteurs samen met hun dierbaren hoe ze hun eigen weg zijn gegaan terwijl ze tegelijk weigerden zich te vervreemden van hun gemeenschap. Onlosmakelijk verbonden met de live ontmoeting is een serie portretfoto’s, op groot formaat te zien in de openbare ruimte.

Praktische informatie

Deze voorstelling vindt plaats op de 1e etage van De Vlugt.
Er is GEEN lift aanwezig.

ACHTERGRONDINFORMATIE

Nazmiye Oral over Niet Meer Zonder Jou

‘Opgroeien in een islamitische wij-cultuur betekende een botsing van de “ik” die zich in mij vormde tegen de bestaande structuren. Er was geen ruimte om het autonome “ik”, met zijn eigen regels, uit te leven en toch in mijn cultuur te blijven. Deze twee structuren leken enkel naast elkaar te kunnen bestaan. Het kiezen voor het éne betekende het opgeven van het andere. Niet Meer Zonder Jou is ontstaan uit de behoefte deze structuren te doorbreken, ontstaan uit de behoefte mezelf te kunnen zijn zonder het moeten opgeven van mijn plek, zodat er een vloeibare, vrije ruimte ontstaat waarin een enkele regel geldt: liefde.
Dit kan alleen als beide partijen het experiment aangaan van Niet Meer Zonder Jou en zich overgeven aan radicale intimiteit. Zichzelf intimiteit aandoen.
Intimiteit is een gegeven dat mij tot een amoebe maakt, een onhandige plas water, en juist daarom wil ik haast met geweld mijzelf intimiteit aandoen. Het niet leven ervan maakt mij razend, gewelddadig. Ik kan het niet velen als het absent is in mijn dagelijkse gang door de trein en tram, als ik op straat loop, als ik bij mijn moeder op de bank zit, als het absent is in mijzelf, met mijzelf. Ik moest dit experiment, de confrontatie, aangaan, met mijn Moeder, onomstotelijk. Onze ouders zijn onze grootste leermeesters omdat zij ons het best gevangen kunnen houden. Onze meest beperkende structuren doen we in contact met hen op, zijn het diepst ingesleten, liggen het dichtst onder onze oppervlakte en zorgen ervoor dat we in het dagelijkse leven uit het nu-moment raken. Een gevangenis ooit ontstaan uit liefde.’

Wat houdt dat gegeven in, als je besluit: ik weet waar de sleutel ligt, ik stap uit die gevangenis, ik ga mezelf zijn, maar ‘Niet Meer Zonder Jou’ en als je daar alles mee bedoelt? Alles wat ik ben, wat jij bent? Daarvoor heeft maker Nazmiye Oral haar moeder overgehaald om met haar wekenlang in een gecreëerde ruimte te leven waarin alles inbegrepen wordt. De afstand, het afwijzen, de woorden, het geweld, de liefde.
Niet Meer Zonder Jou wordt niet alleen aangegaan door acteurs en muzikanten, maar ook door een groep leden van de wij-gemeenschap: zij gaan deze kwetsbare daad voor het oog van de fotocamera aan met een lid van hun familie, waarmee ze deze intimiteit voorheen niet konden delen. Deze foto’s zullen in abri’s door de stad verspreid, op de route naar de speellocatie, het publiek in de beweging meenemen.
Diezelfde gemeenschap zal in de aanloop naar de voorstelling in de vorm van workshops van tijd tot tijd op bezoek komen in die ruimte van moeder en dochter, zijn eigen bestaande structuren en dynamiek meebrengen en het alles wat er is beïnvloeden.
Het publiek, allen met hun eigen structuren van het “ik” en “wij”, is een levend, ademend onderdeel van Niet Meer Zonder Jou op de avond dat ze de locatie betreden. In staat om de ruimte, de inhoud, de energie en de geschiedenis van de avond te beïnvloeden. Elkaar te beïnvloeden.
Hoe kun je liefde van de hand wijzen om tot echte liefde te komen? Hoe kun je die liefde pareren, je hand dwars door de borst van de ander boren, het hart in je hand, en zacht zeggen: Dit is wie ik ben, en ik doe het ‘Niet Meer Zonder Jou’?

BIOGRAFIEËN

Twee jaar geleden werd de wens van theatermaker Adelheid Roosen (1958) om de schouwburgen als buurthuis te laten bevolken door wijkbewoners zeer urgent. Na jarenlang werken in de wijken, waarbij ze centrumbewoners verleidde om over de drempel van stadsgrenzen te stappen, was het tijd om de omgekeerde weg te bewandelen. Van de wijk naar het centrum, het hart van de theaters in. Zij pakte de telefoon om Johan Simons te bellen en vroeg hem of zij met 100 wijkbewoners door zijn voorstelling de schouwburg binnen mocht lopen, om aan het slot, met alle 100 op het podium te slapen: de schouwburg als buurthuis! Simons zei: ‘ja!’ En zo geschiedde dat in elke stad waar Dantons dood (Toneelgroep Amsterdam 2014) speelde, steeds 100 lokale wijkbewoners hun schouwburg bewoonden.

De inspirerende botsing van de levensscenario’s van professionele spelers en wijkbewoners tekent het recente werk van Roosen. Vanaf 2010 ontwikkelde zij haar adoptiemethode voor o.a. WijkSafari’s in de wijken van de steden Amsterdam (2012), Utrecht (2013) en Mexico City (2015). Toneelspelers gaan letterlijk in adoptie bij wijkbewoners. De scènes die hieruit ontstaan en de huizen van de wijkbewoners worden de pijlers van de voorstelling. 
Roosen schreef en regisseerde ook het succesvolle drieluik over moslimmigranten: Vijf op je Ogen (1998), De Gesluierde Monologen (2003) en Is.Man (2006), over eerwraak. 
In 2009 maakte Roosen de veel geprezen documentaire Mam over haar moeder met Alzheimer en in 2014 initieerde en speelde zij mee in de autobiografische film Brozer, die gedurende twee jaar het leven volgt van de stervende actrice Leonoor Pauw.
Roosens werk is geen poging het vreemde te begrijpen. Zij kantelt het perspectief en probeert daarmee te tonen dat er feitelijk geen vreemde is.
Zij ontving de Amsterdamprijs voor haar grensoverschrijdende bijdrage aan de kunsten in Amsterdam (2009) en de Prosceniumprijs voor haar recente oeuvre (2012).
In 2010 en 2011 was zij ambassadeur huiselijk geweld.

 

Nazmiye Oral (Hengelo, 1969) stond aan de wieg van Zina en ziet zichzelf, geboren uit Turkse ouders in de Nederlandse aarde, als de eerste generatie van een gemuteerde soort. Haar DNA is opgebouwd uit twee culturen, van elkaar verschillend als dag en nacht. Haar werk is ontstaan uit de behoefte om deze afstand te vernietigen. 

Voor de opiniepagina van De Volkskrant schreef Oral van 2003 tot 2012 columns over haar moeder, broertjes en zusje, omdat voor haar de oorsprong van opinie in het leven zelf zit. Toen haar zwager Ugur (‘Geluk’) als importbruidegom in Nederland aankwam, ging zij een week later met hem het onderzoek aan naar wat het betekent om ergens aan te komen. Samen leefden zij in de volkstuintjes, locatie van de voorstelling #Moes (2011) van Zina, Adelheid|Female Economy & de Veenfabriek. Zij speelden uiteindelijk hun scène in de voorstelling. 
Om haar gevoelens bij de opkomst van Wilders te onderzoeken, ging Oral voor de voorstelling Zina neemt de Wijk (2010) in adoptie bij Ricky, PVV stemmer. Bij de Bezige Bij schreef ze in 2011 haar eerste roman Zehra en inmiddels is ze aan haar tweede roman, Anatomie van een Migrant, bezig. Vanuit de behoefte om zichzelf intimiteit aan te doen in relatie tot haar moeder, familie, het leven en haarzelf is Oral begonnen aan het project Niet Meer Zonder Jou.

 

Melih Gençboyaci (1977) is 37 jaar oud en is in die tijd drie keer van land en drie keer van taal veranderd. Zijn nomadisch bestaan wordt gekenmerkt door zijn Turkse roots, vermengd met ‘Deutsches Pünktlichkeit’.

Gençboyaci begon aan een studie economie in de Turkse stad Bursa, maar stapte over naar de acteursopleiding in Izmir. Na het behalen van zijn diploma was hij een jaar als acteur verbonden aan het Nationaal Toneel in Turkije.
Toen hij in 2004 met een Turkse productie door Nederland toerde, werd zijn nieuwsgierigheid getrokken door de mime-opleiding van de Theaterschool in Amsterdam. Tussen alle speelbeurten door deed hij auditie en werd prompt aangenomen. Gençboyaci keerde terug naar huis, pakte zijn koffer en rukte op naar Nederland, zijn dromen achterna. Sindsdien pakt hij zijn koffer in en uit, zet voet op vele vliegvelden en werkt als choreograaf, theatermaker en performer aan talloze producties, bij diverse gezelschappen en festivals.
Met zijn afstudeerklas van de mime-opleiding richtte hij het collectief Schwalbe op. Met hun vierde voorstelling, Schwalbe zoekt massa, wonnen zij in 2014 de BNG Nieuwe Theatermakers prijs. Gençboyaci is eveneens mede-oprichter en maker van collectief Copycats, dat dit seizoen Copycats#2 brengt in Nederland, Turkije en Engeland. 
Tijdens zijn eerste kennismaking met Adelheid Roosen in 2012 pakte hij schaamteloos haar hand en liet deze niet meer los. Sindsdien is hij verbonden aan Zina en heeft hij meegewerkt aan WijkSafari Slotermeer (2012), WijkSafari Utrecht (2013), De Oversteek (2014) en dit jaar Niet Meer Zonder Jou.
Als je Gençboyaci nu zou vragen ‘Wat is je droom?’, zou hij antwoorden: ‘Ik zit in mijn droom!’

CREDITS

concept
Nazmiye Oral
regie
Adelheid Roosen
fotografie
Cigdem Yuksel
muziek
Meral Polat
saz
Seval Okyay
spel
Meral Polat
Melih Gencboyaci
Nazmiye Oral
Wassi Soma
Niet meer zonder ... Havva Oral, Malika Hamdaoui, Aliihsan Polat
productie
Adelheid|Female Economy, alliantie Toneelgroep Amsterdam
coproductie
Zina
met dank aan
DMO, Fonds Podiumkunsten, Prins Bernhard Cultuurfonds

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR