Radicale kritiek op het moderne Duitsland

Der Untergang der Nibelungen

The Beauty Of Revenge

GOЯKI

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Nibelungen waren de bezitters van het Rijngoud dat hen onmetelijke kracht en rijkdom bracht. In het Middelhoogduitse Nibelungenlied wordt beschreven hoe zij in een wervelwind van tomeloze passie – liefde, haat, hebzucht en wraak – elkaar, en de schat, vernietigen. In een eigentijdse versie van de wraaktragedie die Friedrich Hebbel midden 19e eeuw op basis van het epos schreef, verplaatsen regisseur Sebastian Nübling en de acteurs van het Gorki theater (Theater van het Jaar 2014) het verhaal naar de huidige tijd. Nu wordt de wereld niet met zwaarden of tanks gedomineerd, maar met de kracht van de economie, hoogwaardige technologie en een bloeiende auto-industrie. Zo snelt Duitsland volgens dit gezelschap weer naar de volgende glorieuze catastrofe in zijn veelbewogen geschiedenis.

programma

ACHTERGRONDINFORMATIE

Het Duitse gezelschap GOЯKI staat voor het eerst op het Holland Festival met Der Untergang Der NibelungenThe Beauty of Revenge, een voorstelling geïnspireerd op het beroemde oud-Germaanse mythologische verhaal over de ondergang van de Nibelungen: het Koninklijke huis der Bourgondiërs. Met de tekst van Friedrich Hebbel (geschreven in 1861) geven regisseur Sebastian Nübling en elf spelers van GOЯKI dit eeuwenoude, oer-Duitse verhaal een hedendaagse draai. In een wervelwind van onstuimige passies – liefde en haat, hebzucht en wraak – vernietigen de Nibelungen uiteindelijk zichzelf.

De heldensage – stammend uit de oud-Germaanse verteltraditie van de vijfde en zesde eeuw, deels gebaseerd op historische feiten en mythische verzinsels – werd in de dertiende eeuw bijeengeveegd en op rijm gezet in het heldengedicht Nibelungenlied. Zowel Richard Wagner als J.R.R. Tolkien lieten zich in hun werk door dit eeuwenoude verhaal inspireren, respectievelijk voor het vierdelige magnum opus Der Ring des Nibelungen (1853-1874) en The Lord of the Rings (1937-1949).

Met de Nibelungen worden zij aangeduid die een legendarische schat in handen hebben, het vervloekte Rheingold. In de sage gaat de schat over van de koning Nibelung en zijn zonen naar de held Siegfried en komt na diens dood in handen van het koninklijk huis van de Bourgondiers.

Het epos begint met een onwaarschijnlijke overwinning en twee ongelooflijke trouwerijen. De jonge held Siegfried, gesterkt door bovennatuurlijke krachten, doodt de draak Fafnir en vergaart daarbij een legendarische gouden schat, het vervloekte Rheingold. Deze buit komt zo in beheer van de Nibelungen. Als beloning voor zijn dapperheid krijgt Siegfried Brunhilde, de laatste dochter van de oude goden, als bruid. Maar hij wijst haar af. Zijn oog is namelijk gevallen op Kriemhild, de zuster van Gunther, de Koning der Bourgondiërs en Siegfrieds strijdmakker. De twee mannen maken een noodlottige afspraak. Als Siegfried erin slaagt om voor Gunther de hand van Brunhilde te winnen, dan krijgt hij toestemming om met Kriemhild te trouwen. Maar de vrouwen weigeren hieraan mee te werken. Brunhild is niet geïnteresseerd in Gunther, en door een loslippige Kriemhild ontdekt ze het plan. Talloze geheimen, misverstanden en politiek gekonkel stapelen zich op tot een groot onbeheersbaar schandaal. Siegfried krijgt de schuld, en na een intrige wordt hij vermoord door Hagen, Gunthers vazal. Na de dood van Siegfried trouwt Kriemhild met Etzel en gaat bij hem wonen. Het drama komt tot een dramatisch hoogtepunt door de wraak van Kriemhild op Hagen én haar eigen familie. De Nibelungen weten dat ze allemaal zullen sterven.

Dit nationale heldendicht vormt de basis voor een krankzinnige wraakgeschiedenis, waarmee regisseur Nübling en de spelers van GOЯKI de recente Duitse geschiedenis belichten als een onafwendbare, waanzinnige zelfmoordaanslag. Duitsland heeft sinds de Tweede Wereldoorlog niet geleerd om anders te denken, stelt het gezelschap. Nog steeds probeert men met de industrie, economie, politieke kracht en westerse conservatieve ideologie de wereld te domineren. Voor nieuwe inzichten en manieren van leven, denken, werken is geen ruimte. Met destructieve gevolgen.

Dit idee werken ze uit op een volstrekt eigenzinnige wijze. Met sterk fysiek spel rond een ingedeukte Merdeces Benz, slapstick, sadomasochistische elementen en cartooneske overdrijving, die ook doorwerkt in de vormgeving en het kostuumontwerp van Eva-Maria Bauer. Zo krijgt de archetypische über-Duitse held Siegfried gestalte door de Turks-Duitse acteur Taner Şahintürk, gehuld in een pooieroutfit en een trainingsbroek met gouden dollartekens, en wordt Brunhilde door acteur Till Wonka belichaamd als blonde transseksueel met netkousen en een leren minirokje. In al zijn groteske vormen toont Der Untergang Der Nibelungen – The Beauty of Revenge een duik in de duistere, zeer menselijke drang om steeds weer de totale vernietiging tegemoet te willen rennen – een satirisch commentaar op de gewelddadige Duitse historie. 

Der Untergang der Nibelungen The beauty of revenge breed

BIOGRAFIEËN

De Duitse regisseur Sebastian Nübling (Lörrach, 1960) studeerde cultuurwetenschap aan de Universität Hildesheim, werd docent en richtte met geestverwante kunstenaars het Theater Mahagoni op. Vanwege zijn eigenzinnige, fysieke regiestijl is hij een veelgevraagd regisseur. In nauwe samenwerking met vormgeving en muziek zoekt Nübling naar een vorm van totaaltheater waarbij beweging, ruimte en geluid samenvallen. Vanaf 1997 produceert hij werk bij het Junges Theater in Basel, het Staatstheater Stuttgart en het Staatsschauspielhaus Hannover. Hij krijgt nationale bekendheid in 2001 met de enscenering het hooligandrama I Furiosi, naar de roman van de Italiaanse auteur Nanni Balestrini bij het Staatstheater Stuttgart. Met deze voorstelling won hij de eerste prijs op het Hamburger Festival in de categorie Politiek in Theater. Een jaar later werd hij uitgenodigd op het Berliner Theatertreffen met zijn enscenering van Henrik Ibsens John Gabriel Borkman en werd door het vakblad Theater heute uitgeroepen tot Jonge Regisseur van het Jaar. In 2006 regisseert hij zijn eerste opera, Carmen, voor de Staatsoper Stuttgart, en zijn enscenering van Händl Klaus’ Dunkel lockende Welt (2006) bij de Münchner Kammerspiele word geselecteerd voor Theatertreffen (Berlijn) en de Theatertage (Mülheim).

Hij werkt geregeld samen met de Britse toneelschrijver Simon Stephens en heeft meerdere van diens stukken in Duitse versie opgevoerd, zoals Heron en Pornography. Nüblings werk is regelmatig te zien op prestigieuze internationale theaterfestivals. In 2010 maakte hij bij Toneelgroep Amsterdam de meertalige voorstelling Ubu (2010), en vanaf het seizoen 2013/2014 is hij regisseur bij het GOЯKI. Hier maakt hij zijn debuut met Es sagt mir nichts, das sogenannte Draußen van Sibylle Berg, een voorstelling die door Theater heute werd uitgeroepen tot Theatervoorstelling van het jaar 2014. Recentelijk ontwikkelde hij met choreograaf Iwes Thuwis de dansvoorstelling FALLEN. Der Untergang der Nibelungen - The Beauty of Revenge is zijn derde voorstelling bij het GOЯKI.

Het GOЯKI is het kleinste van de vijf Berlijnse ensembletheaters. Het werd in 1952 opgericht als het Maxim Gorki Theater, vernoemd naar de beroemde Sovjetschrijver, en kreeg als stadstheater in Oost-Berlijn een reputatie als plek voor kritisch denken en dissidente meningen. In 1988 regisseerde Thomas Langhoff hier Übergangsgesellschaft van Volker Braun. Een voorstelling van profetische aard die de vreedzame revolutie en val van de Muur in 1989 voorspelde. Het prachtige gebouw werd in 1827 opgericht als de Berliner Singakademie, deels verwoest tijdens bombardementen in de Tweede Wereldoorlog, en in 1952 heropend als het Maxim Gorki Theater. Eerst domineerde het werk van Russische en Sovjetauteurs, maar al snel werden er ook stukken van Oost-Duitse schrijvers geënsceneerd. De naam werd aan het begin van het seizoen 2013-2014 ingekort tot GOЯKI, en het gezelschap richt zich onder artistieke leiding van Shermin Langhoff en Jens Hillje op producties die de omwentelingen en veranderingen in de hedendaagse samenleving belichten.

Het GOЯKI is een multicultureel stadsgezelschap geworden, net als het hedendaagse Berlijn, en staat open voor iedereen die de laatste tientallen jaren in de stad is beland. Asielzoekers, vluchtelingen en immigranten van over de hele wereld, naast de geboren en getogen Berliners. Het biedt een publieke ruimte waar via theater een debat kan ontstaan over het samenleven in diversiteit. Zowel klassiek repertoire als hedendaagse toneelschrijfkunst worden opgevoerd, en het GOЯKI biedt met Studio Я ruimte voor onderzoek en reflectie. Met Der Untergang der Nibelungen - The Beauty of Revenge maakt het GOЯKI het Holland Festival-debuut.

Der Untergang der Nibelungen The beauty of revenge half breed 1 Der Untergang der Nibelungen The beauty of revenge half breed 2

CREDITS

naar
Die Nibelungen van Friedrich Hebbel
regie
Sebastian Nübling
decor & kostuums
Eva-Maria Bauer
muziek
Lars Wittershagen
licht
Jan Langebartels
dramaturgie
Jens Hillje
productie
Maxim Gorki Theater
met
Mehmet Ateşçi (Giselher)
Nora Abdel-Maksoud (Etzel)
Cynthia Micas (Werbel)
Tim Porath (Gunther)
Taner Şahintürk (Siegfried)
Dimitrij Schaad (Hagen von Tronje)
Falilou Seck (Rüdeger)
Aram Tafreshian (Gerenot)
Sesede Terziyan (Kriemhild)
Till Wonka (Brunhild)
Sarah Böckner / Benita Haacke / Fée Mühlemann / Annika Weitzendorf (Das Kind)