Als een archeoloog van de ziel haalt Stone onze diepste, oeroude driften boven.

Thyestes

Nederlandse première

Simon Stone, Belvoir, Sydney

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Het verhaal van de onttroonde koning die tijdens een feestmaal het vlees van zijn gedode kinderen krijgt voorgezet met dank aan zijn eigen broer. De verschillende sagen rond Thyestes en de gelijknamige tragedie van Seneca vormen de basis van dit stuk. Regisseur Simon Stone, die vorig jaar met The Wild Duck dé hit van het festival leverde, heeft er met zijn drie acteurs een radicale bewerking van gemaakt. Een eigentijds verhaal waarin liefde, seks en destructie de leidende motieven zijn en pervers geweld de gewoonste zaak van de wereld lijkt.
Naamloos 15   Programma Icoon

Een voortreffelijk horrorkabinet, van een intensiteit die je zelden ziet in het theater.

de Volkskrant

‘Thyestes is rock’n’roll theatre: confronting, transgressive, uncomfortably hilarious, obscene, horrifying and beautiful.’

The Herald Sun

Achtergrondinformatie

De Australische regisseur Simon Stone baseerde zijn Thyestes op de klassieke tragedie van de Romeinse schrijver Seneca de Jongere (ongeveer 4 v. Chr. – 65 n. Chr.). Stone is bij de bewerking van het stuk teruggegaan naar de essentie van het originele materiaal. Seneca’s Thyestes wordt tot zijn skelet gestript en weer opnieuw opgebouwd met compleet nieuwe dialogen die in een langdurig repetitieproces samen met de acteurs zijn bedacht. Een soortgelijk procedé leverde Stones The Wild Duck vorig jaar een regelrechte hit in het festival op, dit jaar verwachten we niet anders. Het is in dit geval overigens maar gelukkig dat de acteurs van Stone het stuk van Seneca niet traditiegetrouw spelen; het zou een behoorlijk statisch en saai schouwspel met hier en daar een dialoog en een minimum aan karakterisering zijn geworden, in plaats van het confronterende rock ‘n’ roll theaterstuk vol geweld, ongemakkelijke hilariteit, obsceniteiten maar ook humor, en schoonheid dat het nu is.

Seneca’s stuk is zijn enige toneeltekst die hij niet rechtstreeks heeft gebaseerd op de teksten van oud-Griekse voorgangers als Sophocles en Aeschlyus. Thyestes is gebaseerd op het ruwe materiaal van de mythe van de de Tantaliden (ook wel de Atriden) en door Seneca tot een eigen verhaal gesmeed.

De mythe is een bloedig relaas, doordrenkt van geweld, incest, verkrachting, moord (kindermoord, broedermoord, oudermoord), en ondraaglijke kwellingen. Het is een geschiedenis die begint met Tantalus die zijn eigen zoon Pelops aan de goden als maal voorzet en hiervoor niet alleen gestraft wordt met een eeuwig durende kwelling, maar ook een vloek afroept over zijn afstammelingen. Allen moeten ze eraan geloven, van Pelops en Niobe tot Atreus, Agamemnon, Paris, Helena, Menelaos. Electra, Iphigeneia en uiteindelijk Orestes, die de vloek opheft. Maar het verhaal rond Thyestes spant de kroon - met als hoogtepunt het moment dat zijn broer Atreus, die hem heeft laten geloven dat hij zich met Thyestes wilde verzoenen, de eetzaal binnenkomt met de twee afgehakte hoofden van Thyestes’ zoons op een schaal. Waarop die zich plots realiseert dat hij door zijn broer bedrogen is en door een list zijn eigen zoons verorberd heeft.

Stone breidt het stuk van Seneca uit naar eerdere en latere plotpunten in deze gruwelijke familiegeschiedenis. Zijn verhaal begint bij de moord door Atreus en Thyestes op hun onwettige halfbroer Chrysippos en eindigt (chronologisch) bij de wraak van Thyestes’ zoon Aigisthos. Hij heeft het stuk opgedeeld in een twaalftal scènes, die worden gescheiden door blackouts, als in een film. Elke scene wordt voorafgegaan door geprojecteerde tekst waarin de actie en het plot van de scene zoals we die kennen uit de mythe en uit het stuk van Seneca kort worden samengevat. Als het doek omhoog gaat ziet het publiek een kale, afwisselend fel wit en macaber geel verlichte kubus die aan beide kanten open is, zodat men door het toneel heen ook het publiek aan de andere kant ziet. Vanaf halverwege de plot lopen de scènes niet meer chronologisch, maar werken zij via aanleiding en gevolgen naar het gruwelijke hoogtepunt toe.

Terwijl de geprojecteerde titels het moorddadige plot vertellen, wordt er op het toneel juist veel om de belangrijke gebeurtenissen heen ‘gedanst’. We zien drie acteurs in normale kleren een wijntje drinken en met elkaar babbelen of een potje pingpong spelen – twee van de acteurs spelen respectievelijk Atreus en Thyestes, de derde neemt alle andere rollen op zich, ook de vrouwelijke. Maar onder de vaak humoristische dialogen gaat de ontzetting en de walging schuil, omdat we weten wat er gaat gebeuren of gebeurd is. Of we zien juist alleen de nasleep van een verkrachting, of een Schubertlied als voorafschaduwing van een zelfmoord. Stone brengt in zijn regie juist door de alledaagsheid van de setting en de zeer naturel dialogen de gruwelijkheden en het geweld heel dichtbij. In plaats van te kijken naar een mythologische ver-van-mijn-bed-show identificeert het publiek zich met de karakters in plaats van met hun misdaden. Geweld, wraak en moord worden tot verschrikkingen die weliswaar extreem zijn, maar tegelijk van alledag – zoals Nick Spunde schreef in Australian Stage: ‘Even the Ancient Greeks would be stunned’.

Biografieën

Simon Stone (1984) is een Australisch acteur en theaterregisseur en een van de grootste jonge talenten van het Australische toneel. Stone werd geboren in Basel. Vandaar verhuisde hij met zijn ouders en twee zussen naar Cambridge om uiteindelijk te belanden in Australië. Daar studeerde hij aan de Victorian College of the Arts aan de Universiteit van Melbourne. In 2007 richtte hij het onafhankelijk theatergezelschap The Hayloft Project op. Met dit gezelschap bracht hij onder meer Voorjaarsontwaken van Wedekind, Tsjechovs Platonov en 3xZusters, De Zelfmoord van Erdman en The Only Child, een nieuwe versie van Ibsens Kleine Eyolf op de planken. In 2010 schreef en regisseerde hij een versie van Thyestes van Seneca voor The Hayloft Project en het Malthouse Theatre in Melbourne. Hij won hiermee drie Green Room Awards, voor Beste Adaptatie, Beste Productie en Beste Gezelschap. In 2011 werd Stone huisregisseur bij Belvoir. In zijn eerste jaar daar schreef en regisseerde hij een nieuwe versie van Henrik Ibsens De Wilde Eend (The Wild Duck). Hiervoor won hij de Helpmann Award voor Beste Toneelstuk en Best Director en Best Mainstage Production bij de Sydney Theatre Awards. In 2013 maakte Stone opnieuw indruk met zijn versie van De Kersentuin van Tsjechov, dit keer bij The Melbourne Theatre Company. Na het succes van The Wild Duck in Amsterdam en Wenen, in juni 2013, ontving Stone meerdere uitnodigingen om in Europa werk te maken. Zo ging begin januari in Oberhausen zijn enscenering van Aeschylos' Oresteia in première en gaat hij in oktober bij Toneelgroep Amsterdam Medea regisseren.

Het Belvoir St Theatre in Sydney is de vaste speelplaats van het Belvoir toneelgezelschap. In 1984 werd het toenmalige Nimrod Theatre van faillissement gered door zo’n zeshonderd grote namen uit de Australische culturele sector, waaronder Nicole Kidman, Judy Davis, Gillian Armstrong, Sam Neil en Dame Joan Sutherland. Het theater werd omgedoopt in het Belvoir St Theatre. Het Belvoir toneelgezelschap werd in datzelfde jaar opgericht en heeft sindsdien een naam opgebouwd als een innovatief en spraakmakend gezelschap dat de meest prominente en meest veelbelovende namen in de Australische theaterwereld aan zich weet te binden. Onder de (ex-)medewerkers bevinden zich acteurs als Geoffrey Rush, Cate Blanchett en Jacqueline McKenzie.

CREDITS

geschreven door
Thomas Henning, Chris Ryan, Simon Stone, Mark Winter naar Seneca
regie
Simon Stone
toneelbeeld, kostuums
Claude Marcos
compositie en geluidsontwerp
Stefan Gregory
lichtontwerp
Govin Ruben
dramaturgie
Anne-Louise Sarks
stage manager
n.n.b.
assistent stage manager
Rebecca Poulter
cast
Thomas Henning, Chris Ryan, Toby Schmitz
productie
Belvoir
oorspronkelijk gemaakt door
The Hayloft Project
in opdracht van
Malthouse Theatre
Australia Council for the Arts, Andrew Cameron Family Foundation, The Keir Foundation, Mark Carnegie en Jessica Block
met dank aan

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR