Een duistere wereld ontsluit zich in spannend, krachtig muziektheater.

The Wasp Factory

Nederlandse première

Ben Frost, David Pountney

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

The Wasp Factory vertelt over de schokkende misdaden van Frank Cauldhame, een zonderlinge jongen van 16 die op een afgelegen schiereiland in Schotland woont. Frank heeft zich teruggetrokken in een zelfgeschapen universum van obsessies en rituelen, waarin hij als een wrede God heerst over leven en dood. Als Franks broer Eric ontsnapt uit een psychiatrische inrichting komt die wereld in gevaar en wordt Frank geconfronteerd met een waarheid die niemand had kunnen bevroeden, ook hijzelf niet. Met een onheilspellend toneelbeeld en een mix van extreme klanksculpturen, klassiek, minimalisme en rauwe pop is componist en regisseur Ben Frost erin geslaagd om Iain Banks’ ijzingwekkende cultroman te vertalen in spannend en krachtig muziektheater.
Programma Icoon

‘Verstörend, bizarr, intensiv, trancig, genial’

Volksblatt

Achtergrondinformatie

The Wasp Factory is een spraakmakende muziektheaterproductie naar de gelijknamige roman van Iain Banks. De muziek en regie zijn van de jonge componist en musicus Ben Frost. The Wasp Factory beleefde op 1 augustus 2013 zijn wereldpremière tijdens de Bregenzer Festspiele en was in oktober 2013 te zien in Londen in het Linbury Studio Theatre van de Royal Opera House. Alle voorstellingen waren uitverkocht.

Ben Frost (1980) is een Australische componist en producer die de afgelopen tien jaar gewerkt heeft aan een opmerkelijk oeuvre van experimentele en elektronische muziek. Met The Wasp Factory maakte hij vorig jaar zijn debuut als regisseur. Het was voor Frost de eerste keer dat hij een voorstelling vanuit een tekst begon, en greep krijgen op het dwingende, soms gruwelijke narratief zag hij dan ook als de belangrijkste uitdaging tijdens het maken. Het resultaat is een overdonderend muziektheaterwerk dat je vanaf de openingsklanken bij de keel grijpt. 

The Wasp Factory vertelt het verhaal van de getroebleerde tiener Frank op een afgelegen Schots eiland. Frank leeft in een gesloten milieu met zijn teruggetrokken vader, die hem aan zijn lot overlaat. Frank gelooft dat de wereld beheerst kan worden met behulp van woorden en heeft voor verschillende plekken in zijn wereld onheilspellende namen bedacht, zoals de Sacrifice Poles (‘offerpalen’), de Boiling Pool (‘kookpoel’), de Ice Chamber (‘ijskamer’) en de Volt Room (‘voltkamer’). Frank verzint zijn eigen krijgerscultus. Met behulp van de ‘Wasp Factory’, een apparaat dat hij zelf in elkaar heeft geknutseld, ontwikkelt hij een brute manier om de toekomst te voorspellen. De Wasp Factory is een wijzerplaat in een glazen omhulsel, door Frank ergens opgescharreld. In het midden zit een gat waar Frank een wesp in kan stoppen; die komt vervolgens terecht achter een van de twaalf cijfers, waar zich vallen bevinden die naar verschillende vormen van rituele dood voeren, zoals verbranden, verpletten of verdrinken in Franks urine. Frank gelooft dat de dood die de wesp ‘kiest’ een toekomst voorspellende waarde heeft. De dreigende thuiskomst van Franks broer – die uit een psychiatrische inrichting is ontsnapt – zorgt voor een stijgende spanning die uiteindelijk zijn hoogtepunt bereikt wanneer Frank op een geheim stuit waarvan hij het bestaan nooit had kunnen vermoeden, een schokkende ontdekking die de lezer plots nieuw inzicht geeft in zijn bizarre gedrag.

The Wasp Factory was de debuutroman van de Schotse schrijver Iain Banks. Het boek zorgde bij verschijnen in 1984 voor controverse vanwege het expliciet beschreven geweld, maar werd tegelijkertijd meteen omarmd als een belangwekkend werk, zij het van een nog volslagen onbekend auteur. Het boek werd in 1997 in een omvangrijk Brits lezersonderzoek gekozen als een van de beste honderd boeken van de twintigste eeuw. 

Librettist David Pountney bewerkte de roman van Banks voor het theater. Dat was een ingewikkelde klus – het boek bestaat vrijwel volledig uit monologue intérieur van een gestoorde tiener, terwijl opera als genre juist gedomineerd wordt door interactie en dialoog. Regisseur en componist Ben Frost heeft driedimensionale sonische structuren gemaakt die het publiek inkapselen met gelaagde klankweefsels, vaak op extreme volumes. De muziek houdt het midden tussen minimal music, pop en noise. Drie zangeressen met een rafelig punk-uiterlijk (Liselot De Wilde, Mariam Wallentin en Jordin Richter) zingen en spreken op een toneel vol aarde. Het decorontwerp van Mirella Weingarten roept een kil en naargeestig natuurlandschap op en werkt op zijn eigen manier mee naar het kantelpunt in de voorstelling.

Biografieën

Componist en regisseur Ben Frost werd in 1980 geboren in Melbourne, Australië. In 2005 verhuisde hij naar Reykjavik, IJsland, waar hij samen met zijn vrienden Valgeir Sigurðsson en Nico Muhly het muzikantencollectief en platenlabel Bedroom Community oprichtte. Op zijn albums – onder meer Steel Wound (2003), Theory of Machines (2007) en BY THE THROAT (2009) – versmelt hij gestructureerde klankkunst met stoere postklassieke elektronische muziek, vervormende fysieke kracht met meeslepende melodieën, en geconcentreerd minimalisme met heftig scheurende dark metal. In 2010 werd Frost door Brian Eno uitgenodigd voor een samenwerkingsjaar. Dit resulteerde in onder meer Solaris, een bewerking van de muziek bij de Tarkovskyklassieker. Sindsdien zijn Eno en Frost blijven samenwerken. Frost werkt ook geregeld met andere musici en kunstenaars. Zo was hij betrokken bij de albums Ravedeath, 1972 van Tim Hecker en New History Warfare van Colin Stetson, en bij verscheidene releases van Bedroom Community. Ook schreef hij muziek voor choreografen als Wayne McGregor, Akram Khan en Anouk van Dijk en voor regisseur Falk Richter. Filmmuziek maakte Frost voor Sleeping Beauty van Julia Leigh. Met beeldend kunstenaar Richard Mosse reisde hij tot diep achter de frontlinies van het door oorlog verscheurde Oost-Congo voor de productie van The Enclave, een video- en klankinstallatie die in 2013 tijdens de Biënnale van Venetië in première ging. Deze samenwerkingen en allianties weerspiegelen Frosts drang om steeds opnieuw wegen te vinden om muziek, ritme, technologie, het lichaam, performance, tekst, conceptuele kunst, schoonheid en geweld tegen elkaar af te zetten en de rollen en procedés van verschillende artistieke disciplines op één plek te combineren en te laten versmelten. De opera The Wasp Factory is Frosts regiedebuut. 

David Pountney (1947), een Engelse theater- en operaregisseur en librettist, studeerde in zijn geboortestad Oxford en in Cambridge. Als hoofdregisseur van de English National Opera (1983 – 1993) regisseerde hij meer dan twintig opera’s, waaronder Doktor Faust, Rusalka, Hänsel und Gretel, The Fairy Queen en Lady Macbeth van Mtsensk. Hij was tot 2013 intendant van de Bregenzer Festspiele. Pountney is directeur en artistiek leider van de Welsh National Opera. Hij regisseerde meer dan tien wereldpremières, waaronder Die Passagierin en drie opera’s van Sir Peter Maxwell Davies waarvoor hij ook het libretto schreef. Pountney heeft vele opera’s vanuit het Russisch, Tsjechisch, Duits en Italiaans vertaald naar het Engels. In 2013 regisseerde hij drie nieuwe producties: Satyagraha in Rotterdam, The Voyage in de Metropolitan Opera in New York en Die Spuren der Verirrten, alle drie opera’s van Philip Glass. David Pountney was ook regisseur van de nieuwe productie van Mozarts Die Zauberflöte die in 2013 tijdens de Bregenzer Festspiele op de ‘Seebühne’ in de Bodensee werd opgevoerd en daar deze zomer wordt hernomen.

CREDITS

libretto
David Pountney, gebaseerd op de gelijknamige roman van Iain Banks
regie, muziek
Ben Frost
mederegisseur
Sasha Milavic Davies
toneelbeeld
Mirella Weingarten
kostuums
Boris Bidjan Saberi
licht
Lucy Carter
geluid
Daniel Rejmer
uitgevoerd door
Lieselot De Wilde, Jördis Richter, Mariam Wallentin
uitvoering muziek
Reykjavik Sinfonia, strijkkwintet
productie
HAU Hebbel am Ufer, Laura Berman_Next
associate producer
Sasha Milavic Davies
coproductie
The Royal Opera, Holland Festival
in opdracht van
Kunst aus der Zeit / Bregenz Festival
met steun van
Hauptstadtkulturfonds Berlin, Nordic Culture Point

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR