Hebzucht en roekeloosheid in overweldigend theaterspektakel

Playing Cards: SPADES

Robert Lepage

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De schoppenkleur in Robert Lepages Playing Cards: SPADES staat voor de aanval: zijn spektakel neemt ons mee naar Las Vegas in 2003, aan het begin van de Irakoorlog. Op The Strip en in de woestijn daaromheen volgen we verschillende personages op een beslissend moment in hun leven, op jacht naar geluk. De beroemde Canadese theater- en operaregisseur bewijst zich met deze productie andermaal als de grootmeester van het multimediale theater. Het cilindervormige podium verandert van hotelkamer in casino, zwembad, vliegveld of woestijn door de razend snelle changementen van de acteurs. Het resultaat is een hedendaagse mythe over verleiding, risico en overdaad, vol illusies en ontsnappingskunst die de kijker gehypnotiseerd en verbluft achterlaat.
Rien ne va plus …
Programma Icoon

‘A rich mix, made all the headier by Lepage’s constant cinematic references … hypnotic to look at.’

The Guardian

Achtergrondinformatie

SPADES is het eerste deel in een vierluik van de ‘meestertovenaar’ van het moderne theater, de Canadese regisseur Robert Lepage. Lepage is internationaal bekend geworden met de virtuoze theatershows die hij maakt met zijn eigen productiebedrijf Ex Machina en met gastregies voor onder meer Cirque du Soleil.

Het vierluik waarvan SPADES het eerste deel is, wordt door Lepage tussen 2010 en 2015 geproduceerd. Onder de titel Playing Cards heeft hij vier shows bedacht die de kleuren schoppen, harten, klaveren en ruiten representeren en alle vier op een of andere manier aan speelkaarten refereren. In laat-middeleeuwse Arabische en Europese kaartspellen heette de schoppenkleur (in het Engels ‘spades’) ook wel zwaarden en stond zij voor de militaire stand. Analoog hieraan staat schoppen in Lepages stuk voor de aanval zoeken, voor oorlog voeren en risico nemen. Bovendien zijn een aantal van de karakters in SPADES geïnspireerd op speelkaarten die voorkomen in het Tarot-spel, waar ons Westerse pak kaarten van afstamt. De Fool staat voor de corrumperende duivel, de Lovers is het pasgetrouwde stel in Playing Cards en de Hanged Man is de soldaat. De Emperor’s obsessie met macht, geld en succes is dezelfde als die van de tv-producent; de wens tot dominantie van de Empress resoneert in de sado-masochistische prostitué bij wie de soldaat toevlucht zoekt. De Wheel of Fortune tenslotte is de stad Las Vegas, het gokmekka van de wereld waar Lepage het eerste deel van dit vierluik situeert. Het verhaal speelt aan het begin van de woestijnoorlog in Irak, in 2003. Terwijl de Amerikaanse president George W. Bush en zijn regering de nodige risico’s nemen met de levens van Amerikaanse soldaten, Iraakse burgers en het lot van de wereld, volgen we in de casino’s aan de beroemde Strip, in de stad en in de woestijn daaromheen verschillende personages wiens levens elkaar op een beslissend moment in hun leven kruisen: van een Britse zakenman die zijn goklust niet kan bedwingen tot een kamermeisje dat steelt om haar ziektekosten te kunnen betalen en een Deense soldaat die wordt vernederd tijdens een exercitie in de verzengende hitte van de woestijn. Samen vormen de verschillende verhalen een hedendaagse mythe over verleiding, overdaad, risico en roekeloosheid, vol illusies en ontsnappingskunst.

Slechts zes acteurs spelen de in totaal 30 karakters, maar door de ingenieuze toneelinrichting en natuurlijk het spel van de acteurs merkt het publiek hier niets van. Dit is des te knapper als je bedenkt dat SPADES een 360-graden voorstelling is, de eerste van vier van zulke voorstellingen die Lepage met Ex Machina de komende jaren van plan is te gaan maken. HEARTS is in oktober 2013 in première gegaan, hierna volgen nog DIAMONDS en CLUBS. Samen met zijn team onder leiding van decorontwerper Jean Hazel creëerde Lepage voor SPADES een rond podium met draaiende buitenring dat midden in de zaal wordt geplaatst – in het Holland Festival is dat de Gashouder -, met het publiek daaromheen. De acteurs komen van onder uit het podium op; er zijn geen coulissen links of rechts. Ook de decorstukken zitten verborgen in het podium en in de installatie die boven het podium hangt. Zo laat Lepage zijn decors en rekwisieten razendsnel verschijnen en verdwijnen. Het stuk zit vol illusies en ontsnappingskunst en de scènes lopen onwaarschijnlijk vloeiend in elkaar over; de setting verandert in een ogenblik van een hotelkamer in een speeltafel, zwembad, vliegveld of woestijn.  

Deze ‘verticale’ vorm van theater (in vergelijking met het traditionele lijsttheater) vereist behalve een uitgekiende technische aanpak ook een andere manier van acteren en zelfs schrijven. Het maakt de karakters meer metaforisch en meer mythisch, volgens Lepage. ‘Je introduceert [hierdoor] karakters uit de hemel en de hel,’ zo zei hij in een interview. Voor de acteurs betekent het dat ze veel fysieker moeten spelen en dat ze, in de woorden van Lepage, ‘de zaal [moeten] vullen’ met hun stem in plaats van te projecteren. Ook voor het publiek is het een heel andere ervaring. De toeschouwers zullen gedeelten van scènes interpreteren op basis van de reacties van tegenspelers. Tegelijkertijd ziet het publiek ook de reacties van het publiek tegenover hen. Dit levert een heel intieme sfeer op en daarmee wordt het een avontuur dat de toeschouwers samen aangaan.

Biografie

De Frans-Canadese regisseur Robert Lepage (1957, Quebec City) wordt internationaal geroemd om zijn vooral op het gebied van de theatertechniek grensverleggende voorstellingen. Behalve een zeer succesvol theater- en operaregisseur is hij ook toneelschrijver en scenarist en regisseerde hij zes speelfilms.

Na zijn opleiding aan het Conservatoire d’art dramatique de Québec en een studiejaar in Parijs, begon Lepage in zijn geboortestad met acteren, schrijven en regisseren. In 1980 sloot hij zich aan bij Théâtre Repère, waarvoor hij in 1984 Circulations creëerde, het stuk waarmee hij doorbrak in Canada.

Van 1989 tot 1993 was Lepage als artistiek directeur verbonden aan Théâtre français van The National Arts Centre in Ottawa. Hij regisseerde daar onder meer Needles and Opium en een aantal Shakespeare-ensceneringen.

In 1994 zette Lepage zijn eigen multidisciplinaire productiebedrijf Ex Machina op. Hiermee heeft hij als artistiek directeur de afgelopen twintig jaar een indrukwekkend oeuvre opgebouwd, waaronder theaterproducties als The Seven Streams of the River Ota (1994), Elsinore (1995), The Dragons’ Trilogy (2003), Lipsynch (2007), The Blue Dragon (2008), Eonnagata (2009) en het met een Evening Standard Award bekroonde The Far Side of The Moon (2000).

Naast toneelregisseur is Lepage ook een gerenommeerd regisseur van opera’s. Sinds 1993 heeft hij een reeks van opera's geregisseerd en geproduceerd, waaronder Bluebeard’s Castle (1993), 1984 voor het Londense Royal Opera House (2005), Stravinksy’s The Rake’s Progress voor De Munt in Brussel (2007), Wagner’s Der Ring des Nibelungen voor The Metropolitan Opera New York (2010-2012) en The Tempest van Thomas Adès in 2012. In 2012 waren Le Rossignol en Renard (Stravinsky) van zijn hand te zien bij De Nederlandse Opera.

Naast theater en opera tekende Lepage ook voor een aantal spectaculaire voorstellingen van het Cirque du Soleil, waaronder Totem dat in 2010 zijn Europese première beleefde in Amsterdam. In 2007 ontving Lepage de prestigieuze Prix Europe.

CREDITS

tekst
Sylvio Arriola
Carole Faisant
Nuria Garcia
Tony Guilfoyle
Martin Haberstroh
Robert Lepage
Sophie Martin
Roberto Mori
regie
Robert Lepage
dramaturgie
Peder Bjurman
regieassistent
Félix Dagenais
uitgevoerd door
Sylvio Arriola
Nuria Garcia
Tony Guilfoyle
Martin Haberstroh
Sophie Martin
Roberto Mori
originele muziek gecomponeerd en uitgevoerd door
Philippe Bachman
toneelbeeld
Louis-Xavier Gagnon-Lebrun
geluidsontwerp
Jean-Sébastien Côté
kostuumontwerp
Sébastien Dionne
rekwisieten
Virginie Leclerc
beeldontwerp
David Leclerc
blaaskunst
Daniel Wurtzel
pruiken
Rachel Tremblay
productieleiding
Marie-Pierre Gagné
tour management
Marie Rondot
productie
Ex Machina
in opdracht van
360° Network
coproductie
Teatro Circo Price – Madrid°
Ruhrtriennale
Comète – Scène nationale de Châlons-en-Champagne°
Célestins – Théâtre de Lyon
Cirque Jules Verne & Maison de la Culture – Scène nationale d'Amiens°
Roundhouse – Londres°
Odéon-Théâtre de l’Europe – Paris
Wiener Festwochen – Vienna
Chekhov International Theatre Festival – Moscow
Østre Gasværk Teater –Copenhague°
La Tohu – Montréal, International Stage at Gasverket Stockholm°
Holland Festival
Les Théâtres de la Ville de Luxembourg
(°Leden van 360° Network – internationale groep van ronde artistieke locaties)
met steun van
Canada Council for the Arts
Quebec's Arts and Literature Council and the city of Quebec
medewerking productie
Epidemic
producer Ex Machina
Michel Bernatchez

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR