Verdi's komische meesterwerk in een nieuwe productie van De Nationale Opera

Falstaff

Giuseppe Verdi, De Nationale Opera

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Falstaff was Verdi's laatste opera en tevens zijn eerste komedie. Samen met librettist Arrigo Boito slaagde de oude meester erin om de bij uitstek burleske dikzak Sir John Falstaff uit Shakespeares The Merry Wives of Windsor en Henry IV een grote menselijke diepgang te geven. Voor het verhaal van de goddeloze oude geilaard die nogmaals op vrijersvoeten gaat, componeerde Verdi muziek die sprankelt van jeugdige frisheid en tegelijk een buitengewone rijpheid en compositorisch meesterschap aan de dag legt. De productie die De Nationale Opera op de planken brengt was eerder al een groot succes in Covent Garden in Londen en het Teatro alla Scala in Milaan. Bariton Ambrogio Maestri schittert in de rol van Falstaff.

VARIABELE PRIJZEN

Bij deze voorstelling hanteert De Nationale Opera een systeem van oplopende toegangsprijzen. Naarmate de premièredatum dichterbij komt, kan de toegangsprijs verhoogd worden.

‘Falstaff himself is a miracle, now sweet, now salty, the most revealing lines of the libretto almost tossed into the air.’

The Independent

Achtergrondinformatie

Voor zijn laatste opera koos Giuseppe Verdi een komisch onderwerp uit twee toneelstukken van Shakespeare: de oude, dikke ridder Sir John Falstaff, voor wie het leven draait om eten, drinken en vrouwen verleiden.

Falstaff maakt twee rijke getrouwde dames het hof: Alice Ford en Meg Page. Zij blijken identieke brieven van hem te hebben gekregen en besluiten hun aanbidder een lesje te leren. De eerste keer belandt hij met de vuile was in het water, de tweede keer wordt hij in het park van Windsor belaagd door zogenaamde heksen en duivels. Daarna beseft hij pas hoe dom hij is geweest.

 

Door het komische karakter onderscheidt Falstaff zich van de rest van Verdi’s opera’s, afgezien van het vroege Un giorno di regno. Aan het eind van zijn carrière wilde Verdi graag een komedie schrijven, maar hij vond nooit een geschikt libretto. Tekstschrijver Arrigo Boito wees hem op Shakespeares The Merry Wives of Windsor, dat de hoofdbron zou worden voor Falstaff, aangevuld met Henry IV. De wereldpremière in de Scala kreeg enthousiaste bijval.

Boito en Verdi slaagden erin de figuur Falstaff menselijke diepgang te geven – geen geringe prestatie, want zo’n clownesk personage kan gemakkelijk leiden tot banaliteit. De muziek sprankelt van jeugdige frisheid, gecombineerd met grote rijpheid en meesterschap. Opmerkelijk is het slot, waarvoor Verdi een van de strengste muzikale vormen koos, namelijk de fuga: ‘Tutto nel mondo è burla’ (Alles in de wereld is gekheid). Alle stemmen klinken door elkaar in deze energieke, uitbundige finale.

 

Daniele Gatti komt voor het eerst naar DNO en leidt het Koninklijk Concertgebouworkest. Regisseur Robert Carsen (Dialogues des Carmélites, Fidelio, Carmen) is in Amsterdam zeer gewaardeerd. In de titelrol staat dé Falstaff van deze tijd: de Italiaanse bariton Ambrogio Maestri. De productie was eerder te zien in Londen, Milaan en New York, met veel succes. Na Amsterdam is Toronto aan de beurt. Naar goede traditie is ook van deze juni-productie een voorstelling op grootscherm te beleven, live in het Oosterpark.

 

Het verhaal

 

I

Windsor, tijdens de regering van Hendrik IV. Sir John Falstaff verblijft in de herberg De Kousenband. Dr. Cajus komt zich beklagen over Falstaffs knechten Bardolfo en Pistola, die hem dronken gevoerd en bestolen hebben. De twee ontkennen dit en Cajus vertrekt weer. Als de waard Falstaff de rekening presenteert, kan hij die onmogelijk voldoen. Hij besluit twee rijke getrouwde dames het hof te maken in de hoop op hun steun: Alice Ford en Meg Page. Twee brieven aan hen liggen al klaar, maar Pistola en Bardolfo weigeren die te bezorgen. Daarop laat Falstaff zijn page als bode optreden en stuurt zijn knechten de laan uit.

Alice en Meg blijken identieke brieven te hebben gekregen met dezelfde tekst en dezelfde voorgestelde ontmoetingstijd. Ze besluiten hun aanbidder een lesje te leren, met hulp van Mrs. Quickly. Bardolfo en Pistola komen Ford melden dat Falstaff achter diens echtgenote aanzit. Ford zal op onderzoek uitgaan. Intussen verklaren zijn dochter Nannetta en de jonge Fenton elkaar hun liefde. Quickly zal Falstaff namens Alice uitnodigen voor een rendez-vous. 

 

II

Bardolfo en Pistola doen alsof ze spijt hebben en introduceren Quickly bij Falstaff. Alice verwacht hem nog diezelfde middag. Vervolgens komt Ford onder de valse naam 'Fontana' langs. Hij zegt verliefd te zijn op Alice, die zijn gevoelens niet beantwoordt: kan Sir John haar niet verleiden om zo ruim baan voor hem te maken? Ford biedt daar flink wat geld voor. Niet alleen zegt Falstaff dit toe, ook verklapt hij tijd en plaats van het afspraakje met Alice. De jaloerse echtgenoot is van plan de twee 'overspeligen' te betrappen.

De dames zijn klaar om Falstaff te ontvangen. Nannetta is somber gestemd, want Ford wil haar uithuwelijken aan Cajus. Alice stelt haar gerust: zij zal dat niet toestaan. Falstaff arriveert en gooit al zijn charmes in de strijd. Quickly meldt dat Meg in aantocht is en Falstaff verstopt zich achter een kamerscherm. Meg bericht echter dat een jaloerse Ford nadert. Deze doorzoekt met Cajus, Bardolfo en Pistola de kamer zonder Falstaff te vinden. Alice profiteert van het juiste moment om Falstaff in een mand met vuil wasgoed te verbergen. Als Ford een klinkende kus hoort van achter het kamerscherm, ontdekt hij daar tot zijn verbazing Fenton met Nannetta. Terwijl de zoektocht doorgaat, laat Alice de inhoud van de wasmand in het water gooien.

 

III

Quickly haalt Falstaff over tot een tweede tête-à-tête met Alice: om middernacht bij de eik van Herne in het park van Windsor. Hij moet zich vermommen als de Zwarte Jager, die zich ooit aan die eik had opgehangen. Alice beraamt een groots opgezette verkleedpartij om Falstaff nogmaals te vernederen. Quickly hoort hoe Ford Cajus belooft dat die nog die avond met Nannetta zal kunnen trouwen; dat moet worden verhinderd!

In het park omhelzen Fenton en Nannetta elkaar. Alice trekt de jongen een monnikspij aan, Nannetta verkleedt zich als elfenkoningin. Op de afgesproken tijd voegt Alice zich bij Falstaff. Dan roept Meg dat er een leger van heksen en duivels aankomt. Angstig werpt Falstaff zich op de grond, waar hij door allen lijfelijk wordt gekweld. Als Bardolfo's kap afvalt, begrijpt Sir John dat de spookachtige wezens maar al te aards zijn. Hij beseft hoe dom hij is geweest. Ford kondigt de bruiloft van de elfenkoningin aan. Wat hij niet weet, is dat Bardolfo zich als bruid verkleed heeft en dat een ander paar dat ook wil trouwen bestaat uit Fenton en Nannetta. Hij verbindt de twee stellen in de echt, waarna de ontmaskering volgt: Cajus ziet zich verbonden met Bardolfo en Ford moet wel berusten in het huwelijk van zijn dochter met haar geliefde.

Biografieën

De Canadese regisseur Robert Carsen ensceneerde bij De Nationale Opera Dialogues des Carmélites, Fidelio en Carmen. Carsen was onder meer werkzaam bij Teatro alla Scala in Milaan, de Brusselse Munt, English National Opera, Metropolitan Opera New York en Opéra national de Paris. Met A Midsummer Night's Dream won Robert Carsen de prijs van de Franse kritiek en die voor beste operaopname 2007 tijdens de Cannes MIDEM Awards. Tevens werkte hij als ontwerper en artistiek leider aan tentoonstellingen over Marie-Antoinette (Grand Palais), over het leven en werk van Charles Garnier (École Nationale Supérieure des Beaux Arts) en aan tentoonstellingen met de thema’s bohemien (Grand Palais) en mode & impressionisme (Musée d’Orsay). 

De Nationale Opera staat bekend om haar diverse programmering van zowel klassieke als moderne opera’s en het constant hoge niveau van haar voorstellingen. Met vernieuwende producties, speciaal voor De Nationale Opera gecomponeerde werken en een frisse blik op bekend repertoire wordt deze prachtige kunstvorm levendig gehouden en een plek in de toekomst gegeven. Met Pierre Audi eerst als artistiek directeur en nu, na de fusie als directeur De Nationale Opera, heeft De Nationale Opera een enorme bekendheid verworven in de internationale operawereld en wordt er met grote belangstelling gekeken naar alle nieuwe producties. In 2013 won DNO de internationale Opera Award voor de beste productie van het jaar.

Het gezelschap werd vlak na de Tweede Wereldoorlog opgericht en maakte een ontwikkeling door van repertoiregezelschap naar stagionegezelschap. Dat betekent dat De Nationale Opera geen vast ensemble heeft en dat er gemiddeld één opera per maand te zien is. Hiervoor worden gastsolisten en afzonderlijke artistieke teams aangetrokken. De Nationale Opera heeft wel een eigen koor, het Koor van De Nationale Opera, bestaand uit 56 leden. Het Koor wordt gerekend tot de beste van Europa en werd in 2013 genomineerd voor de beste koorprestatie van het jaar. Voor het merendeel van de producties werkt DNO samen met het Nederlands Philharmonisch Orkest|Nederlands Kamerorkest. Chef-dirigent is Marc Albrecht.

De meeste producties van DNO zijn te zien in Nationale Opera & Ballet maar er zijn ook voorstellingen in de Stadsschouwburg Amsterdam, Koninklijk Theater Carré, de Westergasfabriek of het Muziekgebouw aan ’t IJ. Steeds meer worden de met veel internationale interesse bekeken opera’s van DNO uitgenodigd naar belangrijke buitenlandse operahuizen en festivals. Geregeld komen coproducties tot stand met gerenommeerde gezelschappen als de Metropolitan Opera in New York, de Opéra in Parijs of het Teatro alla Scala in Milaan. 

Het Koninklijk Concertgebouworkest wordt door de internationale kritiek tot 's werelds beste orkesten gerekend. Het staat bekend om de unieke klank en stilistische flexibiliteit en werkt met de meest vooraanstaande componisten en dirigenten. Zo stonden Gustav Mahler, Richard Strauss en Igor Stravinsky meer dan eens voor het orkest. Sinds de oprichting in 1888 zijn er zes chef-dirigenten geweest: Willem Kes, Willem Mengelberg, Eduard van Beinum, Bernard Haitink, Riccardo Chailly en, sinds 2004, Mariss Jansons. Hare Majesteit Koningin Máxima is beschermvrouwe. Jaarlijks worden ongeveer 250.000 concertbezoekers bereikt. Sinds 2004 heeft het Concertgebouworkest een eigen label: RCO Live. In 2013 werd RCO Editions gelanceerd, een innovatief videomagazine voor iPad en iPhone. Op de Academie van het Koninklijk Concertgebouworkest worden jonge, talentvolle musici opgeleid in het orkestspel.

CREDITS

muziek
Giuseppe Verdi (1813-1901)
libretto
Arrigo Boito
muzikale leiding
Daniele Gatti
regie
Robert Carsen
decor
Paul Steinberg
kostuums
Brigitte Reiffenstuel
licht
Robert Carsen, Peter van Praet
cast
Ambrogio Maestri (Sir John Falstaff)
Fabio Capitanucci (Ford)
Paolo Fanale (Fenton)
Carlo Bosi (Dottore Cajus)
Patrizio Saudelli (Bardolfo)
Christian Van Horn (Pistola)
Fiorenza Cedolins (Mrs. Alice Ford)
Maria Grazia Schiavo (Nannetta)
Daniela Barcellona (Mrs. Quickly)
Maite Beaumont (Mrs. Meg Page)
orkest
Koninklijk Concertgebouworkest
koor
Koor van De Nationale Opera
instudering
Bruno Casoni
productie
De Nationale Opera
coproductie
De Nationale Opera, ROH Covent Garden London, Teatro alla Scala di Milano, Metropolitan Opera New York, Canadian Opera Company Toronto

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR