Ontmoetingen tussen kunst en wetenschap

Broodje Kennis:
Holland Festivaleditie

In samenwerking met Academisch-cultureel centrum Spui25

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De wekelijkse lunchlezingen van academisch-cultureel centrum Spui25 staan in juni in het teken van het Holland Festival. Op drie dinsdagen wordt telkens een ander thema uit de festivalvoorstellingen vanuit wetenschappelijk perspectief belicht door onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam. De eerste lezing is getiteld ‘Kansberekening en de vrije wil’, naar aanleiding van Playing Cards: SPADES. ‘Mode en identiteit’ is het onderwerp van de tweede lunchlezing, in navolging van Coup Fatal. Op de laatste dinsdag is er een de lezing ‘Mythen en moraal’ naar aanleiding van de Egyptische mythologie in River of Fundament en de Griekse mythologie in Thyestes en Oidípous.

Neem gerust je lunch mee. Voor geestelijke voeding wordt al gezorgd.

Programma

Di 20.5 Kansberekening en de vrije wil
Vrij leven in toevallige omstandigheden. 

In de aanloop naar de voorstelling Playing Cards: SPADES van de Canadese theater- en operaregisseur Robert Lepage behandelt filosoof Maarten Coolen de schijnbare spanning tussen de vrije wil en de toevallige omstandigheden waaraan we zijn overgeleverd.

Wordt ons leven bepaald door de toevallige plek waar we geboren zijn en de toevallige gebeurtenissen die daarop volgen? Of kunnen we zelf in vrijheid aan de loop van ons leven een richting geven? De huidige discussie over het wel of niet bestaan van vrijheid blijft gevangen in de vanzelfsprekende aanname dat een positief antwoord op de ene vraag een positief antwoord op de andere uitsluit, en omgekeerd. Deze veronderstelling berust op een misvatting. De mens is niet, zoals wordt gedacht, vrij door zich uit de wereld in zichzelf terug te trekken om in innerlijke afzondering zuiver te overwegen wat hij wil, en vervolgens in de wereld terug te keren om dat wat gewenst wordt tot stand te brengen. Ons leven krijgt de geschiedenis die het heeft door steeds weer opnieuw te antwoorden op uitnodigingen die uitgaan van gebeurtenissen die zich voordoen in de wereld waarin ons leven zich reeds afspeelt. Vrijheid betekent dan contingente voorvallen opnemen in een levensverhaal waardoor deze in een betekenisvolle samenhang worden geplaatst.

Dr. Maarten Coolen is als gastdocent en -onderzoeker verbonden aan het Departement Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam, na een loopbaan aldaar als universitair docent in onder andere de filosofische antropologie. 


Di 27.5 Mode en identiteit
Mode, meer dan representatie van identiteit.

In de aanloop naar de voorstelling Coup Fatal van de Congolese contratenor Serge Kakudji vertelt filosofe en docent aan het Amfi Rebecca Breuer over de diepere betekenis van mode.

Zowel in alledaagse zin als in de commerciële modewereld bestaat er de veel gebezigde veronderstelling dat de kleding die we dragen iets zegt - of kan zeggen - over wie we zijn. Ook binnen de groeiende theorie van de modestudie is het onderzoeken van de relatie tussen mode of kleding en identiteit een persistente. Bestuderen we identiteit en representatie echter als filosofische concepten dan ontstaat er een heel ander beeld.

ijdens een filosofische onderzoeking naar de relatie tussen mode en identiteit zal Rebecca Breuer toelichten hoe en waarom er meer te ontdekken valt over zowel identiteit als mode dan we op het eerste gezicht misschien vermoeden. Ze stelt dat we, beginnend bij het ‘omkeren’ van de ideeën van Plato, via Friedrich Nietzsche en met name aan de hand van het werk van filosoof Gilles Deleuze een kritisch perspectief kunnen ontwikkelen dat de complexiteit en interactie van kleding en lichaam in een heel ander daglicht stelt. 

Rebecca Breuer is docent en coördinator visuele cultuur, cultuurfilosofie en filmgeschiedenis aan het Amsterdam Fashion Institute (Amfi). Zij studeerde Wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam en Beeldende Kunst & Vormgeving en Kunstgeschiedenis aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Op dit moment werkt ze aan de afronding van haar promotieonderzoek waarin ze een filosofisch perspectief op mode onderzoekt dat zich voorbij de representatie van identiteit beweegt. 


Di 3.6 Mythen en moraal
Hoezo tragedie? De betekenis van een onverkwikkelijk genre. 

In de aanloop naar de voorstellingen Thyestes en Oidípous behandelt hoogleraar Filosofie en literatuur Ger Groot de Griekse tragedie. 

Tragedie is noodlot en onontkoombare schuld – maar wat betekent dat? En vooral: hoe kan dat nog betekenis hebben in een moderne tijd, waarin wij ons leven maakbaar achten en menen dat schuld alleen kan voortkomen uit kwade opzet? De klassieke tragedie staat daar niet alleen haaks op, maar werpt over een afstand van tweeëneenhalf millennium ook gegronde twijfel op ten aanzien van onze vanzelfsprekendheden. Want is het wel waar dat schuld en straf altijd wederzijds proportioneel zijn? Dat wij alleen verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor wat wij uitdrukkelijk hebben gewild? En dat toeval en onbedoelde gevolgen ons niet mogen worden aangerekend?

Zo vreemd als het levensgevoel van de antieke tragedie ook is, zo pijnlijk dichtbij kunnen de onverkwikkelijkste elementen ervan komen wanneer het leven ons een loer draait. Dan blijkt ons autonomie ‘ik’ plots weinig in de melk te brokkelen te hebben en verdampt elke droom van een maakbare wereld. In het hart van het moderne bewustzijn sluimert de tragedie als zijn hardnekkigste weerlegging. Daarvan kunnen we ons maar beter rekenschap geven.

Prof. dr. Ger Groot is hoogleraar ‘Filosofie en literatuur’ aan de Radboud Universiteit te Nijmegen en universitair hoofddocent ‘Filosofische antropologie’ aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij is medewerker voor filosofie en literatuur bij NRC-Handelsblad en columnist bij Trouw. Daarnaast levert hij regelmatig bijdragen aan wijsgerige, literaire en culturele tijschriften, vooral op het gebied van de cultuurfilosofie en het hedendaagse Franse denken.