Radicale confrontatie van extreme krachten in muziek, dans en licht.

SHIROKURO

Tomoko Mukaiyama, Nicole Beutler, Jean Kalman

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een schreeuw in het heelal, zo is Galina Oestvolskaja’s Pianosonate nr. 6 wel eens genoemd. Samen met de subtielere en meer filmische Pianosonate nr. 5 vormt dit werk het kloppende hart van SHIROKURO, wat in het Japans wit-zwart betekent. Pianiste Tomoko Mukaiyama en choreografe Nicole Beutler creëerden samen met decor- en lichtontwerper Jean Kalman en danser Mitchell-lee van Rooij een dansconcert van extremen en contrasten. Aangespoord door Oestvolskaja’s radicale composities zoeken Mukaiyama en Van Rooij de grenzen van muziek en dans. Hun confrontatie schept een nieuwe energie, die de toeschouwer uitdaagt om te graven in zijn eigen ervaringen van dit leven vol onverenigbare tegenstellingen.

Programma

CREDITS

concept
Tomoko Mukaiyama
Nicole Beutler
Jean Kalman
regie
Nicole Beutler
Tomoko Mukaiyama
piano
Tomoko Mukaiyama
choreografie
Nicole Beutler
dans
Mitchell-lee van Rooij
muziek
Galina Ustvolskaya
Tomoko Mukaiyama (gebaseerd op Robert Schumanns Studien für den Pedal-Flügel op. 56. Sechs Stücke in kanonischer Form: II)
licht- en decorontwerp
Jean Kalman
kostuums
Yohji Yamamoto, Karen Bergeon
lichttechniek
Paul Schimmel
Lichtadvies
André Pronk
geluidstechniek
René Rood
geluidsadvies
Frank van der Weij
research en assistentie
Justa ter Haar
management
Marieke Peters/Tomoko Mukaiyama Foundation
Marten Oosthoek/NBprojects
coproductie
NBprojects
Tomoko Mukaiyama Foundation
Dance Triennale Tokyo
Holland Festival
deSingel
Grand Theatre Groningen
met steun van
Artist in Residence programma van Tanzlabor_21/Tanzbasis Frankfurt_Rhein_Main
mede mogelijk gemaakt door
Fonds Podiumkunsten
AMMODO
Prins Bernhard Cultuurfonds
Japan Foundation
met speciale dank aan
Janine Dijkmeijer

SHIROKURO is like a myth. The audience is present at a ritual and Mukaiyama is the shaman.

reactie uit het publiek bij de première in Tokio

Achtergrondinformatie

Het dansconcert SHIROKURO – letterlijk ‘wit zwart’ in het Japans – is een bijzondere, multidisciplinaire samenwerking tussen de Japanse pianiste en beeldend kunstenaar Tomoko Mukaiyama en de Duitse choreografe en theatermaker Nicole Beutler. Samen geven ze een theatrale vorm aan de Pianosonate nr. 6 (1988), een compromisloos muziekstuk van de radicale Russische componiste Galina Oestvolskaja (1917-2006).

 

SHIROKURO is een dansconcert, een mysterieuze confrontatie tussen een danser en een pianist op de pulserende klanken van Pianosonate nr. 6. Danser Mitchell-lee van Rooij luistert met zijn hele lichaam, absorbeert de klanken en geeft met strakke bewegingen vorm aan deze krachtige muziek. Door het pianospel van Mukaiyama krijgen deze concrete fysieke bewegingen een abstracte, mystieke dimensie. Het minimalistische licht- en decorontwerp van Jean Kalman – van dreigend diep en donker, tot verblindend fel en licht – geeft een extra visueel contrast aan de scherpe dynamiek tussen de twee figuren op het podium. SHIROKURO is een compromisloze performance, waarbij de verschillende disciplines nooit samenvloeien. Het blijven contrasten die elkaar in extreme puurheid juist versterken. De hel benadrukt de idee van een hemel, de duisternis benadrukt het licht en het speelse benadrukt de oprechte intensiteit. Het dansconcert ging vorig jaar oktober in première tijdens de Tokio Dance Triënnale en is tijdens het Holland Festival voor het eerst in Nederland te zien.

 

Mukaiyama speelt niet alleen met haar vingers, maar ramt ook met haar vuisten en ellebogen op de toetsen. Ze laat de piano schreeuwen. De makers contrasteren de dreigende donderstorm van Pianosonate nr. 6 met subtielere klanken uit Oestvolskajas Pianosonate nr. 5 (1986), Robert Schumanns Sechs Studien in kanonischer Form für Orgel oder Pedalklavier, Op. 56 (1845) en vloeiende dans. Mukaiyama beschrijft deze voorstelling als ‘de afgrond waar we liever niet in willen kijken’. Oestvolskajas woeste muziek geeft beide makers de kans om te laten zien hoe zij dit leven vol onverenigbare tegenstellingen ervaren. Met haarscherpe precisie in de dans en het pianospel schept SHIROKURO een nieuwe energie, die toeschouwer uitdaagt om deze contrasten ook in zichzelf te ontdekken.

De eigenzinnige Galina Oestvolskaja was een leerling van de grote Russische componist Dmitri Sjostakovitsj, die haar uitvoerig prees vanwege de oprechtheid in haar muziek. Media- en mensenschuw sleet Oestvolskaja een groot deel van haar carrière in relatieve obscuriteit, tot musicoloog Elmer Schönberger haar werk ontdekte en eind jaren tachtig in Nederland introduceerde. Haar onnavolgbare composities vallen op door de vele agressieve herhalingen en hakkende ritmes, ontdaan van alle franje. Daarnaast maakte ze gretig gebruik van onorthodoxe instrumentatie. Haar complexe muziek, opgebouwd uit rauwe dissonanten en toonclusters veroorzaakte een schok in de muziekwereld. Schönberger noemde haar in haar bekend geworden titel van een essay niet voor niets ‘de vrouw met de hamer’ De muziek van Oestvolskaja klinkt als een oerkracht. Een schreeuw in het heelal, net als de gelijknamige documentaire over Oestvolskaja door Josée Voormans uit 2005.

 

De kunstenaars Beutler en Mukaiyama wonen en werken al jaren in Amsterdam en zijn gefascineerd door elkaars werk. Beutlers choreografieën bevinden zich op het grensvlak van dans, performance en beeldende kunst. Haar werk wordt gekenmerkt door een groot gevoel voor muzikale dynamiek, subtiele humor, strakke esthethiek en inhoudelijke gelaagdheid. Zo werkt ze veel samen met componist en DJ Gary Shepherd en diverse kunstenaars, zoals poppentheatermaker Ulrike Quade en lichtontwerper Minna Tiikkainen. Ook Mukaiyama staat bekend als een componist, muzikant en kunstenaar die zich ver buiten de kaders van haar eigen kunstvorm beweegt. Geroemd als pianist, besloot ze dertien jaar geleden ook beeldende kunst en een sterk performance-element aan haar spel toe te voegen. Dat deed ze onder andere met kunstenaar Marina Abramović, choreograaf Jiří Kylián, de industrialband MERZBOW en dansgroep Club Guy & Roni. SHIROKURO is de eerste samenwerking van Beutler en Mukaiyama.

Biografieën

De Japanse pianiste en beeldend kunstenaar Tomoko Mukaiyama werd geboren in Wakayama. Ze studeerde piano aan het Musashino College Of Music, de Universiteit van Indiana en het Sweelinck Conservatorium te Amsterdam. In 1991 won ze het Internationaal Gaudeamus Vertolkers Concours in Rotterdam met haar uitvoering van Conlon Nancarrows Sonatina. Ze trad op met gerenommeerde gezelschappen zoals Ensemble Modern in Frankfurt, het London Sinfonietta, het Ensemble Intercontemporain in Parijs en het Koninklijk Concertgebouw Orkest. In 1998 kwam haar cd Hello Pop Tart uit, met eigenzinnige interpretaties het werk van John Zorn en Frank Zappa. Hello Pop Tart kreeg lovende recensies. Sinds 2000 profileert Mukaiyama zich tevens als beeldend kunstenaar met diverse installaties op toonaangevende festivals als de Sydney Biënnale, de Yokohama Triënnale en de Echigo Tsumari Art Triënnale. Haar drijfveer is om een nieuwe dimensie te geven aan de conventionele concertervaring. Zo werd ze tijdens in haar optreden Amsterdam x Tokyo in Felix Meritis omringd door duizend plastic zakken met goudvissen. Of haar project For You (2005), waarin zij een piano recital geeft voor publiek bestaande uit één persoon. Mukaiyama werkte met diverse filmregisseurs, ontwerpers, dansers, choreografen en fotografen. Van Ian Kerkhof, Marina Abramovič, de industrialband MERZBOW tot Jirí Kylián en dansgroep Club Guy & Roni. Ze was in het seizoen 2010-2011 artist in residence bij De Doelen in Rotterdam, en in 2012 maakte ze samen met choreograaf Nicole Beutler het dansconcert SHIROKURO op basis van de muziek van Galina Oestvolskaja.

 

De Duitse choreograaf en theatermaker Nicole Beutler (1969) werd geboren in München en werkt en woont sinds 1993 in Amsterdam. Ze studeerde aan de kunstacademies van Münster en München, en Duitse literatuur aan de Universiteit van Münster. Sinds haar afstuderen aan de School voor Nieuwe Dansontwikkeling (SNDO) is zij veelzijdig actief als danskunstenaar: haar werk bevindt zich op het grensvlak van dans, performance en beeldende kunst en verhoudt zich altijd tot de wereld. Het wordt gekenmerkt door een groot gevoel voor muzikale dynamiek, inhoudelijke gelaagdheid, een strakke esthethiek en subtiele humor. Merendeels ontwikkeld in samenwerking met componist en DJ Gary Shepherd en lichtontwerper Minna Tiikkainen tourt haar werk op internationaal toonaangevende festivals, zoals onder meer op Tanz im August, Berlijn, Festival Otoño, Madrid. Regelmatig worden haar stukken geselecteerd voor de Nederlandse Dansdagen, een selectie van de beste voorstellingen van het afgelopen seizoen. Recent heeft zij ook samengewerkt met poppentheatermaker Ulrike Quade, mimegroep Kassys en filmmakers Helena Muskens & Quirine Racké. In 2005 was Beutler mede-oprichter van LISA, een Amsterdams theatercollectief, en van 2008 tot 2010 was ze curator voor Dance en Performance bij Theater Frascati en de Something Raw festivals (2008-2010). Met de voorstelling 1: Songs won ze in 2010 de VSCD Mimeprijs. Ze is gastdocente aan de SNDO en Mimeschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. In 2012 maakte Beutler samen met Tomoko Mukaiyama het radicale dansconcert SHIROKURO, gebaseerd op muziek van Galina Oestvolskaja.

 

De Franse licht- en decorontwerper Jean Kalman (1945) werd geboren in Parijs. Sinds 1979 werkt hij als (licht)ontwerper voor dans, theater en opera in Frankrijk, Groot Brittannië, Duitsland, Nederland Italië, de VS en Japan. In 1991 sleept hij met zijn bijdragen aan Richard III en White Chameleon de prestigieuze Lawrence Olivier Award voor Best Lighting in de wacht, en werd de twee opvolgende jaren opnieuw voor deze prijs genomineerd. In 2004 ontving hij de Evening Standard Award Best Lighting Design voor zijn lichtontwerp voor de Broadwayvoorstelling Festen. Bij De Nederlandse Opera werkte hij onder andere met kunstenaars als Karel Appel, Georg Baselitz, Jannis Kounellis en Anish Kapoor, naast regisseurs Peter Brook, Deborah Warner, Richard Eyre, Robert Carsen, Adrian Noble en Peter Stein. Sinds de jaren tachtig werkt hij intensief samen met regisseur Pierre Audi, en belicht vrijwel al diens producties, zowel bij De Nederlandse Opera als daarbuiten. Op aandringen van Audi profileert Kalman zich sinds 1996 ook als decorontwerper. Kalman leverde unieke bijdragen aan de meest uiteenlopende internationale theaterproducties. Van grootschalige opera’s zoals Parsifal (2012) tot het radicale dansconcert SHIROKURO (2012).

This performance is part of AAA Festival Muziek en Kunst/memento mori.
A cooperation initative by the Royal Concertgebouw Orchestra.

AAA

AAA Festival Muziek en Kunst

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR