Radio Kamer Filharmonie neemt afscheid met een concert vol hoop

Licht op de langste dag

Radio Kamer Filharmonie, Régis Campo, Pascal Dusapin, Misato Mochizuki, Matijs de Roo

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Op de langste dag van het jaar neemt de Radio Kamer Filharmonie definitief afscheid, maar met een optimistisch gebaar. Ondersteund door licht en video van Visual Kitchen klinken vier composities rond het thema ‘licht’. Twee ervan zijn fonkelnieuw, waarmee het orkest dus ook nadrukkelijk iets voor de toekomst achterlaat. Matijs de Roo, vorig jaar finalist bij Toonzetters, maakte een naar eigen zeggen ‘pittig en snel’ orkestwerk, en de Franse componist Pascal Dusapin (eerder in het festival met Passion en Medea) schreef het vioolconcert Aufgang, dat wordt uitgevoerd door Renaud Capuçon. Verder speelt de RKF het opgewekte Lumen II van Régis Campo en L’heure bleue waarin de Japanse Misato Mochizuki het ‘blauwe uur’ vlak voor zonsopgang verklankt.

Na afloop van het concert is er een cd-signeersessie met Renaud Capuçon.

Programma

CREDITS

muziek
Régis Campo
Pascal Dusapin
Misato Mochizuki
Matijs de Roo
dirigent
James MacMillan
viool
Renaud Capuçon
orkest
Radio Kamer Filharmonie
video
Visual Kitchen
coproductie
Holland Festival
NTR
Muziekcentrum van de Omroep
met steun van
Fonds voor Podiumkunsten
klarinet, basklarinet
Johannes Eder
tuba
Andreas Fuetsch
altsaxofoon, klarinet
Romed Hopfgartner
contrabas, accordeon
Markus Kraler
harp, citer, zang
Angelika Rainer
hakkebord, zang
Bettina Rainer
trompet, zang
Markus Rainer
trompet, zang, muzikale leiding
Andreas Schett
ventieltrombone, zang
Martin Senfter
viool
Nikolai Tunkowitsch
zang
Daniel Schmutzhard
coproductie
Tiroler Festspielen Erl

Capuçon played with virile agility and tremendous nobility of tone.

The Guardian over Symphonie Espagnole

Achtergrondinformatie

Aan het eind van dit seizoen valt het doek voor de Radio Kamer Filharmonie (RKF), een van de topensembles van het Nederlandse orkestbestel. De opheffing wordt alom betreurd en de unanieme bijval en steunbetuigingen lijken het orkest vleugels te geven: de Radio Kamer Filharmonie speelt op de toppen van zijn kunnen. Op de langste dag van het jaar, 21 juni 2013, speelt de RKF in het Holland Festival een van haar allerlaatste concerten.

 

De jarenlange succesvolle samenwerking tussen het orkest en het Holland Festival – met in 2012 nog een uitverkocht concert met werk van Pärt, Schnittke en een wereldpremière van Toivo Tulev – wordt bekroond met een programma dat niet alleen een zwanenzang is, maar met twee compositieopdrachten ook nadrukkelijk iets voor de toekomst achterlaat. De donkere tijding krijgt repliek in de vorm van een concert over licht.

 

Het Holland Festival is medeopdrachtgever voor Aufgang, een nieuw vioolconcert dat de Franse componist Pascal Dusapin schreef voor solist Renaud Capuçon. Daarnaast klinkt de wereldpremière van een nieuw werk voor kamerorkest van de jonge Nederlandse componist Matijs de Roo. Het programma wordt gecompleteerd met Nederlandse premières van de Japanse Misato Mochizuki en Fransman Régis Campo. De video- en lichtkunstenaars van Visual Kitchen uit Brussel, in het verleden al vaker in het Holland Festival te zien, zorgen voor een visueel ontwerp dat de werken ondersteunt en op organische wijze met elkaar verbindt. De RKF wordt voor de laatste keer geleid door James MacMillan, die sinds september 2010 vaste gastdirigent van het orkest is. Violist Renaud Capuçon treedt op als solist in het werk van Dusapin.

 

De vier gespeelde composities houden zich ieder op eigen wijze bezig met het fenomeen licht. Misato Mochizuki (1969) ontleende de titel van L'heure bleue (2007) aan een term van de Franse insectenkundige Jean-Henri Fabre (1823-1915): ‘het blauwe uur’ is het moment tussen het einde van de nacht en het begin van de dag waarop nachtdieren en insecten zwijgen en de eerste vogels ontwaken. Wanneer de duisternis plaatsmaakt voor licht is blauw de eerste kleur die verschijnt; blauw is in feite de schakel tussen licht en donker. Mochizuki noemt haar werk een overpeinzing van dit moment, dat rond de wereld reist en zich voortdurend ergens anders voordoet. L’heure bleu werd in 2008 onderscheiden tijdens het UNESCO International Tribune of Composers.

 

Régis Campo (1968) heeft in een interview ooit aangegeven dat het overvloedige licht in zijn woonplaats Nice een positieve invloed heeft op zijn werken en denken; zijn werken klinken dan ook vaak als optimistische ouvertures. Lumen II (2006), de opvolger van Lumen voor groot orkest uit 2001, geeft daar blijk van, met een stralende orkestratie waarin hoge klanken de boventoon voeren. Matijs de Roo (1977) is nog geen gevestigde naam, maar hij maakte vorig jaar indruk met zijn voor de Toonzettersprijs 2012 genomineerde dubbelconcert voor viool en blokfluit Im grossen schweigen (2010). De Roo is geknipt voor dit thematische programma over licht: niet alleen is hij een getalenteerd componist, hiernaast werkt hij als muziekdocent/therapeut met visueel gehandicapten. In zijn nieuwe werk zullen zijn werkervaringen dan ook hun beslag krijgen.

 

Na de pauze besluit het programma met Aufgang (2012), het nieuwe vioolconcert van Pascal Dusapin (1955) dat op 8 maart 2013 in Keulen in première gaat. Sinds het succes van zijn Passion en Medea in 2009 is Dusapin een graag geziene gast in het Holland Festival. In Aufgang wordt het licht metaforisch benaderd: “de viool leidt het orkest naar boven, naar de hemel, naar het licht,” aldus de componist.

Biografieën

Misato Mochizuki (1969) is een Japanse componiste. In 1992 behaalde ze haar masterdiploma compositie aan de Tokyo University of the Arts. Ze vervolgde haar studie bij Paul Méfano en Emmanuel Nunes aan het Conservatoire national supérieur de musique in Parijs, waar ze in 1995 haar studie voltooide met een eerste prijs in compositie. In 1996-1997 nam ze deel aan de cursus Compositie en computermuziek van Tristan Murail aan het IRCAM. Haar werk is bekroond met verschillende Japanse en internationale onderscheidingen, waaronder een Fellowship Award van de Internationale Ferienkurse für Neue Musik in Darmstadt voor Si bleu, si calme in 1998, de publieksprijs van het festival Ars Musica in Brussel in 2002 voor Chimera en de Otaka Award voor het beste Japanse symfonische werk in 2005 voor Cloud nine. In 2008 werd L'heure bleue bekroond door het UNESCO International Tribune of Composers, dat in 1999 al La chambre claire voor die eer genomineerd had. In 2010 ontving zij de Heidelberger Künstlerinnenpreis. In haar vaak kleurrijke muziek brengt Mochizuki de westerse en Aziatische muziektradities op originele wijze samen. Haar oeuvre beslaat werken voor orkest en voor ensemble, een opera en muziek voor drie films. Mochizuki heeft compositie gedoceerd in Caracas, Darmstadt, Takefu, Royaumont en aan het Conservatorium van Amsterdam. Sinds 2007 geeft ze les aan de Meiji Gakuin University in Tokio.

 

Régis Campo (1968) is een van de meest vooraanstaande Franse componisten van zijn generatie. Hij studeerde compositie en contrapunt bij Georges Bœuf aan het conservatorium van zijn geboortestad Marseille en filosofie aan de universiteit van Aix-en-Provence. Hij vervolgde zijn studie bij Gérard Grisey aan het Conservatoire national supérieur de musique in Parijs, waar hij in 1995 de eerste prijs in compositie won. In 1996 won hij de Gaudeamus Prijs voor Commedia en drie prijzen tijdens het Henri Dutilleux Concours. In 1999 ontving hij de Hervé Dugardin Prijs en kende de Académie des Beaux-Arts hem de Pierre Cardin Prijs toe, en in 2005 ontving hij de Sacem Prijs voor jonge componisten en de Georges Bizet Prijs. Van 1999 tot 2001 was hij componist in residence in de Villa Medici van de Académie de France in Rome. Campo's oeuvre bestaat uit werken voor orkest, koor, kamerensemble en solo-instrumenten. Lumen voor orkest werd in 2001 in première gebracht door het Berkeley Symphony Orchestra o.l.v. Kent Nagano. Lumen II voor orkest werd in 2006 voor het eerst uitgevoerd door het kamerorkest Pelléas o.l.v. Benjamin Levy tijdens het Festival Besançon. Campo's Tweede Symfonie ‘Moz’art’ ging in 2005 in première in Théâtre des Champs Elysées door het Ensemble Orchestral de Paris o.l.v. John Nelson. In 2008 maakte hij een orkestratie van Erik Satie’s Sports et divertissements voor hetMontréal Symphony Orchestra o.l.v. Nagano. Ook werkte hij met de Engelse sopraan Felicity Lott, dirigent Marc Minkowski en de Musiciens du Louvre. Zijn cd Pop-art won zowel een Coup de cœur-Charles Cros als de Grand Prix Lycéen in 2006. Tot zijn recente werk behoren het Vierde Strijkkwartet Energy/Fly (2010) en Color! (2011) voor orkest.

 

Matijs de Roo (1977) studeerde klassiek piano bij Benno Pierwijer en Cristo Iliev en compositie bij David Rowland aan het conservatorium van Enschede. In 2002 rondde hij zijn pianostudie af, waarna hij zijn studie compositie vervolgde bij Diderik Wagenaar en Martijn Padding aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Vanaf 2003 volgde hij de tweejarige masteropleiding compositie bij Klaas de Vries aan het conservatorium van Rotterdam; bij zijn eindexamen ontving hij een speciale ‘prijs voor compositie’. Daarnaast volgde De Roo masterclasses bij onder anderen Pascal Dusapin. In 2000 won de Roo de NOG-jonge componistenprijs voor zijn orkestwerk Lines concerning the unknown soldier, uitgevoerd door het Nederlands Ballet Orkest in de Beurs van Berlage. Sinds 1999 werkt De Roo veel samen met blokfluitist Erik Bosgraaf. Toen Bosgraaf in 2011 de Nederlandse Muziekprijs won, componeerde De Roo speciaal voor die gelegenheid Im grossen Schweigen, een dubbelconcert voor blokfluit, viool en orkest, dat werd uitgevoerd door Erik Bosgraaf, Gordan Nikolic en het Nederlands Kamer Orkest. Im grossen Schweigen was geselecteerd voor de Toonzettersprijs 2012 en werd dat jaar tijdens het Holland Festival gespeeld door het Residentie Orkest o.l.v. Reinbert de Leeuw, met als solisten Erik Bosgraaf en Simone Lamsma. De Roo's muziek is uitgevoerd door onder meer het Nieuw Ensemble, het Asko Ensemble, de New Music Players, het Quator Diotima, pianoduo Post en Mulder, duo Bosgraaf & Elias en het Doelen Ensemble.

 

Het werk van de componist en dirigent James Macmillan is sterk verbonden met zijn Schotse achtergrond, het katholieke geloof, zijn sociale bewogenheid en de Keltische volksmuziek, die hij vermengt met invloeden uit de muziek uit het Verre Oosten, Scandinavië en Oost-Europa. Internationale bekendheid verwierf hij met het succes van zijn The Confession of Isobel Gowdie tijdens de BBC Proms in 1990. Zijn bekendste werken zijn het inmiddels ruim 400 maal uitgevoerde slagwerkconcert Veni, Veni, Emmanuel, een Celloconcert voor Mstislav Rostropovitsj, het omvangrijke Quickening (voor koor en orkest) en zijn drie symfonieën. Onder zijn recente composities zijn de St John Passion, het Vioolconcert en zijn Derde pianoconcert ‘Mysteries of Light’. Als dirigent maakte MacMillan naam met uitvoeringen van zijn eigen muziek, maar ook andere nieuwe werken, naast het standaard repertoire. Hij is vaste gastdirigent van de Radio Kamer Filharmonie en was als vaste componist/dirigent tussen 2000 en 2009 verbonden aan het BBC Philharmonic. Hij dirigeerde verder orkesten als het Baltimore Symphony, het Rotterdams Philharmonisch Orkest, de Münchner Philharmoniker, het City of Birmingham Symphony Orchestra, de radio-orkesten van Wenen en Denemarken, de symfonieorkesten van Gotenburg en Toronto, het Los Angeles Philharmonic en het NHK Symfonieorkest. MacMillan was composer in residence bij het Grafenegg Festival 2012, dat ook een van de opdrachtgevers was voor zijn Credo voor koor en orkest. In het huidige seizoen staat zijn muziek bovendien centraal in de Spektrum Artist-serie van het Radio-Sinfonieorchester Stuttgart des SWR. Veel werken legde James MacMillan vast op cd – zo ook zijn Vioolconcert ‘A Deep but Dazzling Darkness’ en Veni, Veni, Emmanuel (met Colin Currie) en de Radio Kamer Filharmonie. Andere recente opnamen zijn een LSO Live-cd met zijn St John Passion met het London Symphony Orchestra onder Sir Colin Davis, een live-registratie van zijn opera The Sacrifice (vastgelegd tijdens de première bij de Welsh National Opera in 2007) en het met een Grammy-nominatie bekroonde schijfje met Sun-Dogs en Visitatio Sepulcri met de Radio Kamer Filharmonie en het Groot Omroepkoor. James MacMillan werd in 2004 geëerd met de benoeming tot Commander in the Most Excellent Order of the Britsh Empire (CBE).

 

Pascal Dusapin werd in 1955 geboren in Nancy en wordt inmiddels gerekend tot de belangrijkste levende componisten van Frankrijk. Net als zijn leermeester Iannis Xenakis heeft hij een grote belangstelling voor techniek en exacte wetenschap, en in de jaren 70 studeerde hij aan de Sorbonne niet alleen kunst en esthetica, maar ook natuurwetenschappen. Daar volgde hij van 1974 tot 1978 ook de cursussen van Xenakis. Zijn vroege werken schreef Dusapin sterk onder de invloed van Donatoni en Xenakis, maar op den duur ontwikkelde hij een geheel eigen stijl, die zich kenmerkt door een voorliefde voor microtonaliteit, het opeenstapelen van atonale complexen en variaties van Griekse tetrachorden. Dusapin heeft een uitgesproken voorkeur voor instrumenten die de menselijke stem kunnen imiteren, zoals blazers en strijkers, en hij heeft opvallend weinig geschreven voor piano. Hij heeft in drie decennia een groot oeuvre opgebouwd, dat opera, kamermuziek, koormuziek en orkestmuziek bestrijkt. Inmiddels heeft hij een groot aantal prijzen op zijn naam staan, waaronder een studieverblijf in de Villa Medici in Rome (1981-1983), de Prijs van de Académie des Beaux-Arts (1993), de Grand Prix National de Musique (1995) en de Victoire de la Musique (1998) voor de Montaigne-opname van onder meer zijn ‘operatorio’ La Melancholia. In 2002 werd hij uitgeroepen tot Componist van het Jaar. In 2006 ging zijn Engelstalige opera Faustus, the last night in première in Berlijn. In 2005 werd hij benoemd tot Commandeur des Arts et des Lettres en in 2007 ontving hij de Dan David Prize. Hij doceert aan het Collège de France in Parijs. In 2009 was Dusapin een centrale componist in het Holland Festival, met de Nederlandse premières van La Melancholia (1992), Medea (2007) en Passion (2008).

 

Renaud Capuçon (1976) is een Franse violist. Op veertienjarige leeftijd ging hij naar het Conservatoire national supérieur de musique in Parijs, waar hij studeerde bij Gérard Poulet. Hij maakte deel uit van het Jeugdorkest van de Europese Unie en vanaf 1997 was hij op uitnodiging van Claudio Abbado drie seizoenen concertmeester van het Gustav Mahler Jeugdorkest. Als solist treedt hij sindsdien wereldwijd op met de grote orkesten, onder dirigenten als Pierre Boulez, Daniel Barenboim, Bernard Haitink en Gustavo Dudamel. Als kamermusicus speelde hij met onder anderen Nicholas Angelich, Jérôme Ducros, Frank Braley, Hélène Grimaud, Gérard Caussé en met zijn broer, de cellist Gautier Capuçon. In 1996 richtte hij in La Ravoire, nabij zijn geboorteplaats Chambéry, het kamermuziekfestival Rencontres Artistiques de Bel-Air op. Tot de opheffing van het festival in 2010 traden hier talloze gerenommeerde musici op, zoals Jean-Pierre Wallez, Michel Dalberto, Martha Argerich, Emmanuel Pahud, Mischa Maisky en Marielle en Katia Labèque. In 1995 ontving Capuçon een prijs van de Akademie der Künste in Berlijn. In 2000 werd hij tijdens het prijzengala Victoires de la Musique uitgeroepen tot nieuw talent van het jaar en in 2005 werd hij onderscheiden als instrumentaal solist van het jaar. In 2006 bekroonde Sacem hem met de Georges Enesco Prijs voor viool. In 2011 werd hij benoemd tot ‘chevalier’ in de Ordre national du mérite. Met het Mahler Chamber Orchestra o.l.v. Daniel Harding nam hij vioolconcerten op van Schumann en Mendelssohn op en in 2012 verscheen zijn cd met de vioolconcerten van Brahms en Berg, met Harding en de Wiener Philharmoniker. Capuçon speelt op de ‘Panette’, een viool van Guarneri uit 1737 die aan Isaac Stern heeft toebehoord.

 

Visual Kitchen werd eind jaren 90 opgericht door Jurgen Van Gemert en Sam Vanoverschelde. Aanvankelijk traden zij vooral op als vj’s op Belgische dance- en undergroundfeesten, met een vaste basis in het Cybertheatre in Brussel. In 2003 hadden zij een residency in het Concertgebouw in Brugge, wat een keerpunt bleek in hun artistieke aanpak. Ze maakten onder meer visuele interpretaties van avant-gardistische werken als Pole van Karlheinz Stockhausen en Laborintus II van Luciano Berio. Visual Kitchen omschrijft zichzelf als “een audiovisuele kunstenfabriek met vele gezichten” en verlegt de grenzen van de audiovisuele live-performance en videokunst. Tegenwoordig opereert het collectief als een draaischijf in een netwerk van samenwerkingen. Als productiehuis heeft Visual Kitchen videoclips, liveshows en commercials gerealiseerd en meegewerkt aan de organisatie van audiovisuele evenementen. Visual Kitchen programmeert en boekt vj's en werkt samen met een breed gamma van eigentijdse muzikanten; van de Belgische jazzmusicus Marc Moulin tot hedendaagse componisten. Ook maakt het collectief deel uit van de artistieke organisatie van het Cimatics festival. Visual Kitchen werkte mee aan verschillende Holland Festivalproducties, zoals Mortuos plango, vivos voco van Jonathan Harvey in 2010 en Kraanerg van Iannis Xenakis in 2011.

 

De Radio Kamer Filharmonie is een flexibel orkest dat in verschillende bezettingen kan optreden, variërend van barokensemble tot ensemble voor hedendaagse muziek. Als gevolg van de bezuinigingen zal de Radio Kamer Filharmonie per augustus 2013 ophouden te bestaan. Van 2005 tot 2010 was Jaap van Zweden chef-dirigent en artistiek leider; met ingang van het seizoen 2010-2011 is de Deense dirigent Michael Schønwandt aangetreden als chef-dirigent en heeft James MacMillan zich bij de vaste gastdirigenten van het orkest gevoegd. De andere vaste gastdirigenten zijn Frans Brüggen, sinds 2007 tevens eredirigent, en Philippe Herreweghe. De Radio Kamer Filharmonie levert een belangrijk aandeel aan de series ZaterdagMatinee, het Zondagochtend Concert, de Robeco Zomerconcerten in het Amsterdamse Concertgebouw, De Vrijdag van Vredenburg in Utrecht en de serie NPS maakt hoorbaar in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Al deze concerten worden uitgezonden via Radio 4. Verder is het orkest regelmatig te horen in de educatieve serie De Magische Muziekfabriek in Vredenburg, de Gaudeamus Muziekweek in Utrecht en het Holland Festival. In het Muziekgebouw aan ‘t IJ verzorgde het orkest onder andere wereldpremières van werken van Pete Harden, Florian Maier, Peter Adriaansz, Bob Zimmerman en Peter Maxwell Davies. Daarnaast speelt de Radio Kamer Filharmonie ook meer traditioneel repertoire. De veelzijdige cd-catalogus van de Radio Kamer Filharmonie omvat werken van onder anderen Beethoven, Tristan Keuris, Haydn, Stravinsky, Henk Badings en Otto Ketting. Tijdens het festival Toonzetters 2008 ontving de Radio Kamer Filharmonie de Muziekgebouwprijs voor de première eerder dat jaar van Richard Rijnvos’ NYConcerto. In 2011 speelde de Radio Kamer Filharmonie o.l.v. Jaap van Zweden het Koninginnedagconcert in Paleis Noordeinde. De cd met muziek van James MacMillan uit 2012 werd door de Duitse klassieke-muzieksite Klassik Heute gewaardeerd met driemaal een 10.

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR