Britse meesterregisseur waagt zich aan Boelgakov.

The Master and Margarita

Simon McBurney, Complicite

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Na A Dog’s Heart in 2010 en A Disappearing Number in 2007 keert regisseur Simon McBurney met zijn gezelschap Complicite terug in het Holland Festival. The Master and Margarita wordt algemeen beschouwd als Boelgakovs meesterwerk. De roman is een magisch-realistische fantasie over de duivel die afrekent met de Sovjet-Unie onder Stalin, een vrouw die naar de hel gaat en terug om haar geliefde te redden, en Pontius Pilatus die met Jezus discussieert over de menselijke waardigheid. Het is zowel een spitse satire gericht tegen de verstikkende bureaucratie en de oppervlakkigheid van het moderne bestaan als ook een gewaagde analyse van goed en kwaad, liefde, seks en spiritualiteit. Een parabel die in handen van McBurney ook in deze tijd zijn doel niet mist.

programmaboek

Achtergrondinformatie

The Master and Margarita is een stuk van Simon McBurney en zijn vaste gezelschap Complicite, naar de gelijknamige roman van de Russische schrijver Michail Boelgakov. McBurney was in 2010 ook al in het Holland Festival te zien als gast bij De Nederlandse Opera, met een andere Boelgakov-bewerking, A Dog's Heart. In 2007 werd hij met Complicite door het Holland Festival geïntroduceerd in Nederland met het theaterstuk
A Disappearing Number.

Boelgakovs De Meester en Margarita is een satire op de verstikkende bureaucratie onder het bewind van Stalin en een hartstochtelijk pleidooi voor de individuele vrijheid en het geloof in de menselijkheid. Het wordt beschouwd als een van de beste en belangrijkste Russische romans van de 20e eeuw.
Boelgakov begon de roman in 1928. In 1937 rondde hij het derde ontwerp af. Tot een paar weken voor zijn dood in 1940 werkte hij door aan de vierde versie, maar kon deze nooit voltooien.

Synopsis
De Meester en Margarita is een ingewikkelde en veelzijdige roman, waarin drie verhaallijnen door elkaar heen lopen: de duivel die in Moskou neerstrijkt, Margarita die op zoek gaat naar haar geliefde, de Meester, en fragmenten uit de Meester's roman over Pontius Pilatus.

Het verhaal opent in Moskou, dat onveilig wordt gemaakt door een zekere professor Woland en zijn trawanten. Deze lieden komen afrekenen met de kunstenaars, ambtenaren en anderen die meelopen met het Sovjet-regime, de bureaucraten en de profiteurs die misbruik maken van hun macht, die de fantasie en de vrijheid beknotten en de terreur als norm opleggen. Op een zeer aanstekelijke wijze wordt de lezer getuige van onthoofdingen, brandstichtingen, zwarte magie, ontvoeringen, valsemunterij en zelfvoldane mensen die letterlijk in hun blootje worden gezet.
Margarita is niet bang voor het satanische gezelschap. Zij gaat de duivel opzoeken, vliegt als een volleerde heks op haar bezem door Moskou, en gaat zo op zoek naar haar verdwenen geliefde, de Meester. Deze verblijft in een psychiatrische inrichting. Hij had namelijk een historische roman geschreven over Pontius Pilatus, waarin een volledig nieuwe variant wordt geschreven van het proces tegen Jezus. Maar het manuscript wordt door de gezagsgetrouwe uitgeverijen afgewezen en er volgen dreigende artikelen over het werk in de pers, zonder dat er ooit één letter van gepubliceerd is geweest. Daardoor stort de Meester volledig in, en hij verbrandt zelfs zijn manuscript. Maar het komt terug want... Рукописи не горят of "manuscripten branden niet"... wat na de publicatie in 1966 in de Sovjet-Unie onder Brezjnev een gevleugelde uitspraak werd.

Boelgakov schakelt in zijn roman niet alleen vrij tussen de drie verschillende verhaallijnen - de strafexpeditie van de duivel door Moskou, de zoektocht van Margarita naar haar geliefde en de fragmenten uit de Meesters roman over Pontius Pilatus – maar ook tussen verschillende stijlregisters. De tekst gaat van krankzinnige slapstick naar filosofische allegorie en van bijtende satire naar een aangrijpend liefdesverhaal.

De Meester en Margarita is sterk beïnvloed door Goethes Faust, niet alleen in de persoon van Margarita (Gretchen in Faust), maar ook in zijn thema's als lafheid, schuld, boete en verlossing.
De roman handelt niet alleen over het verstikkende bestaan onder het Sovjet-systeem, maar ook over de oppervlakkigheid en ijdelheid van het moderne leven in het algemeen.
Onder de smakelijk opgediste absurditeiten en fantasieën schuilt een gewaagde analyse van goed en kwaad, schuld en onschuld, liefde, seks en spiritualiteit. Boelgakov vraagt uiteindelijk wat iemands verantwoordelijkheid voor de waarheid is als de autoriteiten de waarheid ontkennen; hoe de geest nog vrij kan waaien in een onvrije wereld.

Biografieën

Simon McBurney (1957) is een Engelse regisseur, acteur en schrijver. McBurney studeerde Engelse literatuur aan Peterhouse in Cambridge. Daarna studeerde hij aan de internationale theaterschool van Jacques Lecoq in Parijs.
McBurney is een van de oprichters en artistiek leider van het gezelschap Complicite, waarmee hij sinds 1983 over de hele wereld toert. Naast A Dog's Heart (Holland |Festival 2010) en A Disappearing Number (Holland Festival 2007) worden tot de grote werken van het gezelschap gerekend: Measure for Measure (2004); The Elephant Vanishes (2003), naar het werk van de Japanse schrijver Haruki Murakami); The Noise of Time (2000); The Street of Crocodiles (1992) en Shun-kin (2008), naar de roman van Junichiro Tanizaki, dat in het Japans werd opgevoerd, eerst in Tokio en toen in Londen, en later heropgevoerd werd in Tokio in 2009 en in Londen, Parijs, Tokio en Taipei in 2010.
Als ontwerper, regisseur en acteur was McBurney ook betrokken bij uiteenlopende projecten als The Vertical Line voor Artangel van schrijver en kunsthistoricus John Berger in metrostation Aldwych, French and Saunders Live in 2000, The Resistible Rise of Arturo Ui in New York met Al Pacino in de titelrol, en So Much Things To Say, het West End debuut van Lenny Henry.
Als acteur is McBurney veelvuldig te zien in theaterstukken, maar ook op TV en in de bioscoop. Hij had een rol in meer dan twintig uiteenlopende films, waaronder The Manchurian Candidate, The Last King of Scotland, Harry Potter and the Deathly Hallows en onlangs nog als Oliver Lacon in Tinker, Tailor, Soldier, Spy, de bekroonde verfilming van John Le Carré’s Smiley’s People. Op TV was hij eerder te zien in The Vicar of Dibley met Dawn French en speelt hij aartsdeken Robert in de populaire comedy-serie Rev.
Naast zijn eigen theaterstukken schreef hij ook het script voor de kaskraker Mr. Bean's Holiday.

Het Britse theatergezelschap Complicite werd in 1983 opgericht door Simon McBurney, Annabel Arden en Marcello Magni. De originele naam van het gezelschap was Théâtre de Complicité. Het werk van Complicite is sterk beïnvloed door de ideeën van Jacques Lecoq. Het gezelschap maakt sterk visueel theater, waarin tastbare, poëtische en surrealistische beelden de tekst ondersteunen. De producties van Complicite maken veelvuldig gebruik van complexe technologie, zoals film- en videoprojectie. Door tekst, beeld, muziek en actie te integreren streeft het gezelschap ernaar om verrassend en ontregelend theater te maken.
In 1985 won Complicite de Perrier Comedy Award op het Edinburgh Fringe Festival voor A Minute Too Late. Sindsdien heeft het gezelschap verscheidene grote prijzen binnengehaald. The Street of Crocodiles (1992) won diverse prijzen in onder meer Manchester, Dublin en Barcelona. Met The Three Lives of Lucie Cabrol won het gezelschap ook verscheidene prijzen in onder meer Melbourne en Toronto. In 1998 won Simon McBurney de Olivier Award voor Bertolt Brechts The Caucasian Chalk Circle (Der Kakausische Kreidekreis). Ook met The Chairs (1998), Mnemonic (1999), The Elephant Vanishes (2002), Measure for Measure (2004) en A Disappearing Number (2008) werden diverse prestigieuze prijzen en nominaties binnengehaald.
De namen in het gezelschap wisselen voortdurend. Simon McBurney, als artistiek leider en regisseur een van de vaste waarden, noemt het een ’nomadische familie’. Tientallen acteurs en andere creatieven zijn in de loop der jaren betrokken geweest bij de producties van Complicitie, waaronder bekende namen als Juliet Stevenson, Richard Briers, Miriam Margoyles en Geraldine McEwan.                           

CREDITS

bewerking novelle van
Michail Boelgakov
regie
Simon McBurney
tekst
Simon McBurney
Edward Kemp and the company
toneelbeeld
Es Devlin
kostuums
Christina Cunningham
licht
Paul Anderson
geluid
Gareth Fry
video-ontwerp
Finn Ross
poppenspel
Blind Summit Theatre
productie
Complicite
coproductie
Barbican, London
les Théâtres de la Ville de Luxembourg
Wiener Festwochen
Ruhrfestspiele
Festival d’Avignon
in samenwerking met
Theatre Royal, Plymouth