Virtuoze en visionaire nieuwe uitvoering van Cages muziektheatrale meesterwerk.

Song Books

Alarm Will Sound

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Het New Yorkse ensemble Alarm Will Sound komt met de wereldpremière van een nieuwe, multimediale productie van John Cages Song Books, misschien wel zijn beste werk voor muziektheater. Het is een collectie van composities, liederen, elektronische muziek en toneelstukken die op eindeloos verschillende manieren met elkaar gecombineerd kunnen worden en een verbluffende reeks aan stijlen bevat, waaronder stukken die Cage naar zijn eigen smaak schreef, in plaats van met gebruik van toevalsprocessen. Alarm Will Sound heeft in de afgelopen tien jaar een reputatie opgebouwd met zijn energieke vertolking van vernieuwende muziek. Het ensemble mengt virtuositeit met rockster appeal om het uit 1970 stammende werk radicaal te herontwerpen tot een spannende muzikale en theatrale gebeurtenis voor de 21e eeuw.

Ach

Honderd jaar na de geboorte van de Amerikaanse componist John Cage (1912-1992) organiseert het Holland Festival een weekend om deze grote muziekpionier te eren. Cage, beroemd om zijn introductie van de stilte (of nooit-echt-stilte) en het toeval in de hedendaagse compositiepraktijk, is de schepper van een groot en divers oeuvre, waaruit gedurende dit weekend in het Muziekgebouw aan ’t IJ onder de noemer The Theatre of John Cage enkele hoogtepunten en verborgen pareltjes zullen worden uitgevoerd.

Op zaterdag 9 juni gaat het Cageweekend van start met een avond in het teken van een van Cages beroemdste werken, Song Books, in een gloednieuwe productie.
Song Books betreft de wereldpremière van een productie door Alarm Will Sound, een twintigkoppig Amerikaanse kamerorkest dat zich toelegt op eigentijdse muziek en cross-over. Song Books is een verzameling korte werken die Cage in 1970 in drie delen uitgaf. De ondertitel luidt ‘Solos for Voice 3–92’; Cage verdeelde die Solo’s onder in vier categorieën: lied; lied dat gebruikmaakt van elektronica; theater; theater dat gebruikmaakt van elektronica. De Solo’s zijn opgeschreven in uiteenlopende notatiesystemen, variërend van standaardnotatie tot alleen tekst of een reeks instructies voor de uitvoerenden, en leveren muziek op in zeer uiteenlopende stijlen. Cage gebruikte voor zijn werk teksten van onder anderen Henry David Thoreau en Friedrich Schiller. In zijn werktoelichting schreef hij kenmerkend: ‘Each solo is relevant or irrelevant to the subject: “We connect Satie with Thoreau”.’ Song Books ging op 26 oktober 1970 in première in het Theâtre de la Ville in Parijs door de componist en de zangeressen Cathy Berberian en Simone Rist, aan wie hij het werk opdroeg.

Biografie

John Cage (1912-1992) was een Amerikaanse avant-gardecomponist. Hij geldt als een van de grootste vernieuwers van de klassieke muziek in de twintigste eeuw. Aanvankelijk wilde hij schrijver worden. Aan de universiteit betoonde hij zich een getalenteerde student, maar in 1930 brak hij zijn studie af voor een reis van uiteindelijk achttien maanden naar Europa. Daar hield hij zich met allerlei vormen van kunst bezig; hij verdiepte zich in Griekse en gotische architectuur en begon te schilderen. Ook kwam hij in aanraking met de nieuwe muziek van Stravinsky en Hindemith en met de oude muziek van Bach, en begon hij te componeren. In 1933 studeerde hij in New York compositie bij Henry Cowell en Adolph Weiss, als voorbereiding op een studie bij Arnold Schönberg. Cage studeerde in Californië vervolgens twee jaar bij Schönberg, die hem later de enige interessante van zijn Amerikaanse studenten noemde: ‘Of course he’s not a composer, but he’s an inventor – of genius.’

Cage raakte gegrepen door moderne dans en doceerde aan dansopleidingen in Los Angeles en in Seattle, waar hij zijn latere levenspartner Merce Cunningham ontmoette. In zijn componeren werden ritmiek en klankkleur steeds belangrijker, en in 1940 vond hij de ‘prepared piano’ uit: hij stopte allerlei voorwerpen tussen de snaren van de piano om meer percussieve geluiden te kunnen voortbrengen. Een van zijn eerste werken voor dit instrument, Sonatas and interludes for prepared piano (1946-1948), werd goed ontvangen. Halverwege de jaren 40 maakte Cage een persoonlijke en professionele crisis door. Hij begon zich te verdiepen in Indiase muziek en filosofie en in het zenboeddhisme. In 1951 leerde hij de I Tjing of het ‘Boek der veranderingen’ kennen, een klassieke Chinese tekst die onder meer wordt gebruikt om voorspellingen mee te doen. Voor Cage werd de I Tjing zijn voornaamste gereedschap om toevalsoperaties en kansprocessen toe te passen bij het componeren. Een van de eerste resultaten van deze nieuwe methode was Music of Changes voor piano solo uit 1951. Het jaar daarop schreef hij het beroemde 4’33”, een werk waarin de uitvoerende gedurende de voorgeschreven tijd niets hoeft te doen en dat helemaal bestaat uit omgevingsgeluid. Ook maakte hij in deze periode een aantal van de vroegste elektroakoestische composities. De Europese tournee die hij halverwege de jaren 50 maakte zorgde voor een sensatie, omdat zijn ‘aleatorische’ (Lat. alea, ‘dobbelsteen’) benadering haaks op het in Europa heersende serialisme stond.

Vanaf de jaren 60 groeide Cages roem. Hij gaf talloze lezingen en publiceerde in 1961 Silence, het eerste van zijn zes boeken. Veel van zijn composities uit deze periode waren in feite happenings, die voor een belangrijk deel uit instructies voor de uitvoerenden bestonden. In de jaren 70 keerde hij terug naar volledig uitgeschreven partituren voor traditionele instrumenten en pikte de draad als beeldend kunstenaar weer op; ook ging hij zich bezighouden met improvisatie, onder andere in Child of Tree (1975). In de jaren 80 richtte Cage, wiens toevalsmuziek vrijwel altijd een theatrale kwaliteit had gehad, zich bovendien op opera, en uiteindelijk voltooide hij een serie van vijf Europera's. Cage stierf op 12 augustus 1992 nadat hij een dag eerder getroffen was door een beroerte.

CREDITS

met dank aan
Neef Louis design & industrials
muziek
John Cage
uitvoering
Alarm Will Sound
concept, ontwerp, regie
Nigel Maister
muzikale leiding
Rob Haskins
geluidsontwerp
Jason Price
video-ontwerp
Brent Felker
lichtontwerp
Allen Hahn
artistiek leider
Alan Pierson
coproductie
River To River Festival
met steun van
Mid Atlantic Arts Foundation via USArtists International in samenwerking met National Endowment for the Arts en Andrew W. Mellon Foundation